Open cel spuitschuim isolatie van 30 tot 35 cm

Open cel schuim heeft volgens de fabrikanten meestal een lambdawaarde van ongeveer 0,036 tot 0,040 W/m·K. Het isoleert dus ongeveer even goed als goede minerale wol. Een laag van 30 tot 35 cm geeft een warmteweerstand van ongeveer 8 tot 9 m²·K/W. Dat is een niveau dat ontwerpers meestal aanhouden voor daken van zeer energiezuinige woningen en woningen die richting nul-op-de-meter gaan.

Deze dikte zie je vooral in deze situaties:

• Een zolder die je verbouwt tot volwaardige slaap- of werkkamer, met een dak dat net zo goed geïsoleerd moet zijn als bij nieuwbouw
• Een nieuwbouwwoning waarvan het ontwerp uitgaat van een hoge Rc-waarde voor het dak
• Een zoldervloer onder een koude vliering, die van bovenaf wordt gespoten en waar de ruimte erboven geen beperking geeft
• Vervanging van een tweelaags systeem van minerale wol (tussen en onder de sporen) door één doorlopende laag zonder naden

Waarom zou de gangbare 20 cm niet genoeg zijn? In een verder goed geïsoleerd huis wordt het dak de plek waar een groot deel van de warmte verdwijnt, omdat warme lucht stijgt. Elke extra tien centimeter merk je op een zolderkamer ook in de zomer, omdat een dikkere laag de opwarming door de hete dakpannen langer tegenhoudt. Een dikke laag stelt wel hogere eisen aan de constructie, de vochthuishouding en de manier van spuiten. Daarover gaat de rest van dit artikel.

Isoleer je je bestaande woning, dan kan dakisolatie in aanmerking komen voor de ISDE-subsidie. De voorwaarden veranderen regelmatig, dus kijk bij RVO naar de actuele regels voordat je opdracht geeft.

In de prijslijst staan naast deze variant nog twee andere posten, elk met een eigen pagina. Hier een korte vergelijking, zodat je weet welke bij jouw situatie past:

• Open cel schuim 20 tot 25 cm: past meestal binnen de hoogte van gewone sporen of gordingen zonder opdikken. Het wordt meestal in een of twee gangen gespoten en er hoeft minder te worden afgesneden. Geschikt waar een standaard isolatieniveau volstaat of waar je de dakconstructie niet dikker kunt maken.
• Open cel schuim 30 tot 35 cm (deze variant): steekt bijna altijd voorbij de hoogte van de sporen uit. Daarom moeten de sporen worden opgedikt of komt er een regelwerk. Er wordt in meer gangen gespoten, met pauzes om af te koelen, en er ontstaat meer snijafval. Het werk duurt langer en de vochtberekening van de opbouw weegt zwaarder.
• Gesloten cel schuim: schuim met een hogere dichtheid en een lagere lambdawaarde. Het laat vrijwel geen damp of water door en maakt de constructie iets stijver. Het wordt in dunne lagen gespoten en wordt in Nederland veel gebruikt onder de begane grondvloer in de kruipruimte, in kelders, onder stalen of plaatmateriaal daken en op plekken met weinig ruimte. In een houten dak in een dikte van 30 tot 35 cm wordt gesloten cel schuim normaal niet toegepast, omdat het hout dan aan twee kanten wordt ingesloten en het onnodig duur zou zijn.

In de praktijk gebeurt het vaak dat iemand een dikke laag bestelt, terwijl 25 cm bij de hoogte van zijn sporen en de gewenste isolatiewaarde had volstaan. Het omgekeerde komt ook voor: een dunne laag op een zolder die de grote slaapkamer moet worden, waar het in de zomer daarna benauwd heet is. Baseer je keuze daarom op een berekening van de opbouw, of in elk geval op een gesprek met een bouwkundig adviseur of energieadviseur.

Een dikke laag schuim bedekt de sporen, de bedrading en alle doorvoeren. Wat vergeten wordt, moet later weer uitgesneden worden. Een grondige voorbereiding loont dus.

Dak en onderdakfolie

Het dak moet waterdicht zijn. Lekkages, kapotte of verschoven pannen en ontbrekend lood of zink worden hersteld voordat er gespoten wordt. Het schuim houdt water lang vast en een lekkage merk je dan pas na jaren. Onder de pannen hoort een dampopen folie of een andere opbouw die de fabrikant van het schuim toestaat. In veel oudere Nederlandse woningen ligt er op het dakbeschot nog bitumineus onderdak of oud dakleer. Daar mag open cel schuim niet zonder beoordeling tegenaan. Waterdamp kan er dan tegen condenseren en het beschot wordt nat.

Sporen, gordingen en opdikken

Gewone sporen in eengezinswoningen zijn ongeveer 14 tot 20 cm hoog. Bij een gordingenkap zit het schuim tussen de gordingen tegen het dakbeschot, en ook die gordingen zijn zelden hoog genoeg. Om een laag van 30 tot 35 cm recht te kunnen spuiten en er later het regelwerk voor de gipsplaat op te bevestigen, worden de sporen opgedikt. Aan de onderkant komen balken of staande planken, of er worden afstandhouders met latten gebruikt. De timmerman of aannemer moet dit klaar hebben voordat er gespoten wordt. Het hout moet droog zijn, volgens de schuimfabrikanten meestal met een houtvochtgehalte tot ongeveer 18 tot 20 %.

Elektra, rookgasafvoer en doorvoeren

Alle elektrische leidingen in het dakvlak horen vooraf in buizen te liggen, met inbouwdozen die na het spuiten bereikbaar blijven. Dit werk doet een erkend elektricien, niet de spuitploeg. Rond een schoorsteen of de rookgasafvoer van de cv-ketel mag het schuim niet direct tegen het kanaal worden gespoten. Meestal blijft er een afstand vrij volgens de fabrikant van de afvoer of het advies van je installateur, en die ruimte wordt opgevuld met onbrandbare minerale wol. De ontluchting van de riolering, de kanalen van een ventilatiesysteem met warmteterugwinning en dakramen moeten geplaatst en waterdicht afgewerkt zijn.

De ploeg komt met een bus waarin een tweecomponentenmachine, verwarmde slangen en de vaten met de componenten staan. Meestal werken er twee tot drie mensen: de spuiter, een helper bij de slang en iemand die afsnijdt en opruimt.

1. Ramen, vloeren, trappen en alles wat niet vuil mag worden afdekken. Het schuim verneveld en de fijne nevel komt soms meters ver.
2. Temperatuur en vochtigheid van ondergrond en lucht controleren. De componenten en de ondergrond moeten binnen het bereik zitten dat de fabrikant opgeeft. In de winter wordt de zolder vaak eerst opgewarmd.
3. De eerste gang direct tegen de onderdakfolie of het dakbeschot spuiten. Die sluit naden, randen en hoeken bij de muurplaat af.
4. Pauzeren om af te koelen. Schuim wordt warm tijdens het uitharden en bij een te dikke laag in één keer kan het van binnen oververhit raken, scheuren of bruin verkleuren. Fabrikanten beperken daarom de dikte per gang, bij open cel schuim meestal tot ongeveer 15 tot 20 cm.
5. Een volgende gang of gangen spuiten tot de gewenste dikte, met een kleine overmaat voorbij de onderkant van de opgedikte sporen.
6. Het overschot afsnijden met een lange zaag of een speciale schuimsnijder, vlak met de sporen, zodat het regelwerk erop kan.
7. De dikte meten met een priksonde, ontbrekende plekken bijspuiten en het snijafval opruimen.

Bij 30 tot 35 cm ontstaat duidelijk meer snijafval dan bij de dunnere variant. Ook is het belangrijk dat de spuiter de opgedikte sporen als duidelijk richtvlak heeft. Zonder dat vlak is een gelijkmatige dikte moeilijk vol te houden.

Hoe lang het duurt

Een gewone zolder van een eengezinswoning lukt bij een dunnere laag vaak in één werkdag. Bij een dikke laag kun je beter op meer tijd rekenen, soms twee dagen, omdat er meer gangen zijn met pauzes ertussen. Het schuim is meestal na een paar minuten stevig bij aanraking en kan doorgaans binnen een uur worden afgesneden. Volledig uitgehard is het na ongeveer 24 uur. Tijdens het spuiten en volgens de fabrikant nog enkele uren tot ongeveer een dag erna mag niemand zonder beschermingsmiddelen in huis zijn, en moet de ruimte goed geventileerd worden.

Bij een dikke laag zijn de verschillen tussen een eenvoudig en een ingewikkeld dak groter. Dat zie je terug in de bewerkelijkheid en dus in wat het werk vraagt.

Makkelijker wordt het door:

• Een eenvoudig zadeldak met rechte sporen en regelmatige tussenafstanden
• Sporen die precies op de gewenste dikte zijn opgedikt en de spuiter als maat dienen
• Een lege zolder zonder meubels, opslag of oude isolatie
• Goede bereikbaarheid voor de slangen vanaf de bus, ook in een smalle straat
• Droog hout en een temperatuur waarbij niet hoeft te worden opgewarmd

Lastiger wordt het door:

• Een grillig dak met dakkapellen, kilgoten, hoekkepers en veel dakramen
• Veel doorvoeren en inbouwdozen die moeten worden ontzien en afgeschermd
• Oude isolatie die eerst verwijderd en afgevoerd moet worden
• Scheve of getordeerde sporen, waardoor er meer moet worden afgesneden
• Een hoge, steile kap waar vanaf een steiger of rolsteiger gewerkt moet worden
• Winterweer, waarbij ruimte en componenten langer moeten worden opgewarmd

Open cel schuim laat waterdamp door, het is dampopen. Dat is een voordeel, want eventueel vocht in het hout kan langzaam uitdrogen. Bij een dikte van 30 tot 35 cm wordt het wel belangrijk waar in de opbouw de damp condenseert. In de winter beweegt warme, vochtige binnenlucht naar buiten en kan tegen de koude onderdakfolie condenseren. In het Nederlandse klimaat, met lange vochtige winters, is dat geen theoretisch punt.

Fabrikanten denken er verschillend over. Sommige vinden een dampremmer bij een geschikte opbouw niet nodig, andere raden hem juist aan bij dikke lagen en in vochtige ruimtes zoals een badkamer op zolder. Een betrouwbare oplossing is een bouwfysische beoordeling van de opbouw volgens de geldende NEN-normen. Een bouwfysisch adviseur of energieadviseur berekent dan of er een dampremmer nodig is en welke. Komt er een dampremmer, dan wordt die op het afgesneden schuim onder het regelwerk aangebracht, en de naden en aansluitingen op het metselwerk worden afgeplakt.

Vergeet de ventilatie onder de pannen niet. Het schuim mag de ventilatieopening bij de goot en bij de nok niet dichtzetten, anders kan het vocht onder de pannen nergens heen. Bij een dak met dakbeschot en folie zit de geventileerde ruimte boven het beschot, tussen de tengels. Bij een dak met alleen folie op de sporen let de spuiter erop dat het schuim de folie niet tussen de tengels naar boven drukt.

De afbouwer kan meestal de volgende dag beginnen, als het schuim uitgehard en gecontroleerd is. Het regelwerk wordt bevestigd aan de opgedikte sporen, niet aan het schuim. De bedrading blijft in de buizen en de inbouwdozen moeten gemarkeerd zijn, zodat niemand ze bij het plaatwerk afdekt.

• Te dikke laag in één gang: het schuim raakt van binnen oververhit en scheurt. Dat merk je aan een blijvende geur of aan holtes die je bij het afsnijden niet ziet.
• Spuiten op nat hout: het schuim hecht slecht en langs de sporen ontstaan kieren. Het hout achter het schuim droogt langzaam en kan gaan schimmelen.
• Ongelijke dikte: in de hoeken bij de muurplaat en rond dakramen zit vaak te weinig schuim. In de winter ontstaan daar koude plekken en op de gipsplaat donkere vlekken.
• Loskomen van de sporen: schuim krimpt iets bij het uitharden en bij een slechte ondergrond ontstaat een spleet langs de spoor. Een warmtebeeldcamera toont die als koude streep.
• Schuim op ongeschikte folie of oud dakleer: condensatie en een nat dakbeschot, wat pas aan het licht komt als het dak wordt hersteld.
• Dichtgespoten inbouwdozen en lichtpunten: de elektricien moet het schuim weer uitsnijden en de isolatielaag is niet meer doorlopend.
• Schuim tegen de schoorsteen of rookgasafvoer: een brandrisico en een ernstig gebrek bij controle van de afvoer.
• Dichtgespoten ventilatieopening bij de goot: vocht onder de pannen, ijsvorming en in het ergste geval aangetaste panlatten.
• Te diep afgesneden: in sommige vakken blijft er enkele centimeters minder over dan 30 cm, wat je alleen door meten ontdekt.

Het spuiten zelf is geen werk voor een leek. Er is een speciale machine voor nodig, adembescherming en ervaring met de chemische reactie. De voorbereiding kun je wel zelf doen, en daarmee bespaar je de ploeg tijd. Laat elektrisch werk aan een erkend elektricien over en zorg onder een steil dak voor een veilige stand.

1. De zolder volledig leegruimen, inclusief opgeslagen spullen en restmateriaal.
2. Oude isolatie verwijderen en in gesloten zakken afvoeren. Werken met stofmasker, veiligheidsbril en handschoenen. Bij een vermoeden van asbest niets aanraken en het materiaal laten onderzoeken door een gecertificeerd bedrijf.
3. Stof van sporen, muurplaten en dakbeschot vegen en stofzuigen.
4. Het dak tijdens of na een regenbui van binnen bekijken en elke lekkende plek markeren.
5. Het houtvochtgehalte op meerdere sporen meten met een vochtmeter en de uitkomsten noteren.
6. Controleren of de opgedikte sporen stevig vastzitten en in één vlak liggen.
7. Alle leidingen, inbouwdozen en doorvoeren fotograferen voordat ze onder het schuim verdwijnen.
8. Ruimte vrijhouden voor de bus en de slangen en met de ploeg afspreken welke stroomaansluiting nodig is.
9. Regelen waar bewoners, kinderen en huisdieren tijdens het spuiten en ongeveer een dag erna verblijven.

Neem het schuim op voordat de dampremmer en de gipsplaat worden aangebracht, nu alles nog zichtbaar is. Vraag de spuiter om in jouw bijzijn op meerdere plekken de dikte te meten met de sonde, vooral in de hoeken, bij de muurplaat en rond dakramen. Vindt de oplevering in de winter plaats, dan is een opname met een warmtebeeldcamera de moeite waard, omdat koude stroken dan zichtbaar worden. Bij nieuwbouw met eisen aan luchtdichtheid volgt een blowerdoortest, die pas na het aanbrengen van de dampremmer wordt gedaan.

• De schuimdikte komt overeen met de afgesproken 30 tot 35 cm, ook in hoeken en bij doorvoeren
• Het schuim is doorlopend, zonder scheuren, holtes of bruine oververhitte plekken
• Langs de sporen en tegen het metselwerk zitten geen kieren
• Het oppervlak is vlak afgesneden met de opgedikte sporen
• De ventilatieopeningen bij goot en nok zijn vrij
• Rond schoorsteen en rookgasafvoer is de afstand aangehouden en opgevuld met onbrandbaar materiaal
• Inbouwdozen en doorvoeren zijn bereikbaar en gemarkeerd
• Ramen, vloeren en trappen zijn schoon van spuitnevel
• Het snijafval is afgevoerd of er is afgesproken wie het afvoert
• Je hebt het technische blad van het schuim en een opgave van dikte en oppervlak, vastgelegd in het opleveringsverslag