Schuin plafond en vlak plafond van gipsplaat op zolder

De werkwijze lijkt op die van een gewoon gipsplaatplafond. Het verschil zit in de ondergrond: een houten dakconstructie werkt, het hele jaar door. Het hout zet uit en krimpt met temperatuur en vocht. Daarom zet je de gipsplaat niet star vast op het hout. Er komen eerst ophangbeugels en metalen profielen, en die vangen die kleine bewegingen op.

1. Dakconstructie controleren: droog hout, stevige sporen of gordingen, geen lekkage en geen sporen van houtworm of andere aantasting.
2. Isolatie tussen de sporen aanbrengen, meestal minerale wol, zodat de hele ruimte zonder kieren is gevuld.
3. Ophangbeugels op het hout monteren en daarin de plafondprofielen klemmen, langs de randen de randprofielen. De onderlinge afstand van de profielen hangt af van het plaattype en de voorschriften van de systeemleverancier, meestal ongeveer 40 tot 50 cm.
4. Een tweede laag isolatie onder de sporen tussen de profielen leggen. Die dekt het hout af en beperkt koudebruggen.
5. Het dampscherm aan de warme kant aanbrengen, dus aan de kant van de kamer. Naden aftapen en luchtdicht aansluiten op de topgevels, dakramen en doorvoeren.
6. De platen op de profielen schroeven, de naden verspringend leggen en gezaagde kanten afschuinen voor het voegen.
7. De naden met wapeningsband afvoegen, schuren en het oppervlak klaarmaken voor de schilder.

Komt er ook verlichting in het plafond, dan is een installatiezone handig. Tussen het dampscherm en de plaat blijft dan een paar centimeter ruimte over voor kabels en inbouwdozen. Zo hoeft het dampscherm niet bij elke inbouwspot open.

Voor een bewoonde zolder gebruik je meestal gipsplaat van ongeveer 12,5 mm dik. Boven een badkamer of op een andere vochtige plek kies je een vochtbestendige plaat. Is extra brandwerendheid nodig, dan zijn er brandwerende gipsplaten, soms in twee lagen. Twee lagen platen helpen ook tegen het geluid van regen en wind op het dak.

• Schuine vlakken lopen langs de sporen en eindigen bij de muurplaat of bij een laag knieschot
• Het vlakke plafond hangt onder de hanenbalken of plafondbalken en vormt het horizontale deel
• Een combinatie van beide zie je het vaakst. Let dan op een strakke knik tussen schuin en vlak, met een goed uitgewerkte naad

Profielen, beugels, schroeven en voegmiddel horen bij één systeem. Onderdelen van verschillende fabrikanten mengen lijkt een detail, maar het is vaak juist de oorzaak van latere scheuren of doorbuiging.

Verbeter je bij deze klus meteen de dakisolatie, dan loont het om na te gaan of je in aanmerking komt voor subsidie, bijvoorbeeld via de ISDE. De voorwaarden veranderen regelmatig. Kijk daarom vooraf op de site van RVO.

Hoeveel werk een schuin plafond is, verschilt sterk per zolder. Twee zolders van hetzelfde oppervlak kunnen heel anders uitpakken.

• Makkelijker: een rechte, regelmatige dakconstructie, een eenvoudige dakvorm, een goed bereikbare zolder en isolatie die er al in zit
• Lastiger: scheve of onregelmatig geplaatste sporen die eerst uitgevlakt moeten worden
• Elk dakraam, elke dakkapel, schoorsteen of doorvoer betekent extra zaagwerk, hoeken en details
• Veel gaten voor spots, speakers of ventilatie maken zowel de montage als het voegen langer
• Een smalle trap of alleen een zolderluik maakt het naar boven brengen van de platen zwaar
• Een hoger afwerkingsniveau, bijvoorbeeld voor glanzende verf of strijklicht van een dakraam, vraagt meer voegen en schuren. In de praktijk spreekt men vaak van Q3 of Q4

Wordt de zolder niet alleen afgewerkt maar moet de isolatie ook nog worden aangevuld, houd er dan rekening mee dat het werk flink groter wordt dan alleen beplating.

Op zolder zie je fouten vaak niet meteen. Het plafond ziet er netjes uit, en na de eerste winter verschijnen scheuren of natte plekken.

• Star vastzetten op het hout zonder beugels: de beweging van het hout gaat over op de platen en de naden scheuren
• Te weinig beugels of te grote afstand tussen de profielen: het plafond buigt door of trilt als er boven op de vliering wordt gelopen
• Gaten en open naden in het dampscherm: vochtige binnenlucht trekt de isolatie in, condenseert daar en kan schimmel veroorzaken
• Een hard dichtgezette naad tussen schuinte en topgevel: hier werkt een scheidingsband of elastische kit bijna altijd beter
• Haast: platen monteren in een vochtige ruimte vlak na stucwerk of het storten van een dekvloer, of schilderen op voegmiddel dat nog niet droog is

Vaak komt de elektricien pas na het plaatwerk en boort dan alsnog door het dampscherm. Spreek daarom vooraf af waar de lampen en leidingen komen.

De bekabeling en aansluiting van verlichting in het plafond laat je doen door een erkend elektricien. Het plafond zelf monteer je vanaf een rolsteiger of een stabiel werkplatform, niet vanaf een ladder die tegen een spoor leunt. Platen boven je hoofd houden is zwaar werk. Een plaatlift of een tweede persoon maakt het veiliger en het resultaat strakker.

Loop het plafond na bij daglicht en bij kunstlicht, het liefst met een lamp die schuin langs het oppervlak schijnt. Zo vallen oneffenheden en slordige naden direct op.

• De vlakken zijn recht, zonder zichtbare golven of doorbuiging. Een rei van twee meter laat geen grotere afwijkingen zien dan het afgesproken afwerkingsniveau toestaat
• De knik tussen schuinte en vlak plafond loopt over de hele lengte recht
• De naden zijn afgevoegd, zonder scheurtjes en zonder uitstekende schroeven
• Aansluitingen op topgevels en wanden hebben een scheidingsband of elastische kit
• Rond de dakramen is het werk netjes, de dagkanten zijn recht en het dampscherm sluit aan op het raam
• De gaten voor verlichting zitten op de afgesproken plekken en hebben strakke randen
• De uitvoerder kan vertellen welke opbouw is gebruikt: soort isolatie, dampscherm en platen
• Op de vliering en in de isolatie liggen geen afvalresten en er is geen beschadigde folie