Dampscherm plaatsen en monteren

In elk huis ontstaat veel waterdamp: bij koken, douchen, wasgoed drogen en gewoon door ademen. Warme, vochtige lucht wil naar buiten. Komt die lucht in de isolatie en koelt ze daar af, dan wordt ze water. Natte isolatie isoleert slechter, het hout van sporen en balken wordt vochtig, er ontstaat schimmel en ook gipsplaat en metalen profielen raken beschadigd.

De basisregel is eenvoudig: een dampscherm hoort altijd aan de warme kant van de isolatie, dus aan de kant van de kamer. Nooit tussen de isolatie en de buitenkant, want dan sluit het vocht juist op in de constructie.

In de praktijk kom je twee situaties tegen:

• Dampscherm in de dakopbouw: de folie komt onder de sporen of onder de isolatie tussen de sporen in de schuine delen van de zolder en sluit aan op de andere lagen van het dak.
• Dampscherm boven een gipsplaatplafond: de folie komt boven de gipsplaten, onder de isolatie van het plafond of de vliering.

Bij een gipsplaatplafond is de volgorde vanaf de kamer naar boven: gipsplaat, draagprofielen, dampscherm, isolatie en dan de plafond- of dakconstructie. Op zolder komen beide situaties vaak samen. Een vlak plafond gaat over in de schuine dakvlakken, en juist die overgang moet ononderbroken blijven.

In de volksmond heet elke folie een dampscherm, maar er zijn duidelijke verschillen:

• Een klassiek dampscherm (polyetheen of met een reflecterende aluminiumlaag) houdt damp vrijwel helemaal tegen en past in gangbare geïsoleerde opbouwen.
• Een dampremmer vertraagt de damp alleen en laat de constructie gecontroleerd uitdrogen. Die kies je bij dampopen opbouwen.
• Een vochtvariabele folie past zijn doorlaatbaarheid aan de vochtigheid aan: in de winter beschermt hij de isolatie, in de zomer kan de constructie naar binnen uitdrogen. Je ziet hem vaak op zolders en bij renovatie van oudere woningen.

Welk type juist is, hangt af van de hele opbouw: welke dakfolie er ligt, welke isolatie je gebruikt en of het dak geventileerd is. Twijfel je, laat de opbouw dan beoordelen door een bouwkundig adviseur of een ervaren vakman. Bij folie met een reflecterende laag volg je de aanwijzingen van de fabrikant, meestal komt de glanzende kant naar de kamer.

Naast de folie zijn de systeemonderdelen net zo belangrijk: plakband voor de naden, blijvend elastische kit voor de aansluiting op metselwerk en manchetten voor doorvoeren van kabels, leidingen en lampen. Neem folie en tape bij voorkeur van dezelfde fabrikant, dan weet je zeker dat ze goed op elkaar hechten.

1. Ondergrond controleren: droog, schoon en zonder scherpe uitsteeksels die de folie kunnen scheuren.
2. Isolatie naadloos aanbrengen, zodat er geen koudebruggen ontstaan.
3. Banen indelen met zo weinig mogelijk naden.
4. Folie met de juiste kant naar binnen aanbrengen, licht los en niet strak gespannen, en tussentijds vastzetten met nietjes.
5. Banen laten overlappen, meestal zo'n 10 cm of volgens de fabrikant, en elke naad afplakken met systeemtape.
6. Folie rondom aansluiten op muren, topgevels en knieschotten met kit en aandrukken met een lat of profiel.
7. Doorvoeren van schoorsteen, leidingen en kabels afdichten met manchetten of tape.
8. Alles controleren voordat het wordt dichtgemaakt, en pas daarna profielen en gipsplaat monteren.

In de praktijk werkt een installatiezone goed: onder de folie komen latten of draagprofielen en de gipsplaat hangt daaronder. Kabels en inbouwdozen voor lampen lopen dan in die ruimte, zodat de folie niet doorgeprikt hoeft te worden. Wordt er tegelijk ander werk aan het dak gedaan, bijvoorbeeld tengels of zinkwerk, stem dat dan zo af dat de afgewerkte folie niet beschadigt.

Elektrisch werk in het plafond laat je over aan een erkend elektricien.

Hoeveel werk het is, en daarmee wat het kost, hangt vooral af van het aantal details, niet zozeer van de oppervlakte. Een vlak plafond in nieuwbouw met een rechte plattegrond en weinig doorvoeren is het eenvoudigst. Meer werk geven:

• Een zolder met een vlak plafond en schuine delen, waar je netjes van het ene vlak naar het andere moet
• Veel inbouwspots, ventielen van een WTW-installatie of luidsprekers in het plafond
• Dakramen, een schoorsteen en knieschotten waaromheen de folie op maat gemaakt en afgekit moet worden
• Renovatie met oud, oneffen metselwerk waar de aansluiting moeilijker luchtdicht te krijgen is
• Vochtvariabele folies en hoogwaardiger systeemonderdelen
• Werken hoog onder de nok, waarvoor een steiger nodig is

Tapes en kitten hebben een eigen temperatuurbereik. Bij vorst of op een stoffige ondergrond hechten ze slecht. Daarom wordt het werk op een onverwarmde zolder in de winter soms uitgesteld.

• Folie aan de verkeerde kant. De ernstigste fout: het vocht blijft dan in de constructie zitten.
• Overlap zonder tape. Alleen overlappen sluit niet af, ook al lijkt het dicht.
• Goedkope universele tape. Die laat na verloop van tijd los en de naad gaat lekken.
• Geen aansluiting op het metselwerk. Folie die alleen tegen de muur ligt, laat rondom een doorlopende kier.
• Doorgeprikte folie. Bij het monteren van profielen scheurt of doorboort de folie makkelijk, en niemand repareert het.
• Achteraf gaten voor lampen. Vaak zaagt iemand gaten in het afgewerkte plafond en dicht het dampscherm daar niet meer af.
• Onderbreking in hoeken en bij de overgang naar het schuine dak. Juist deze plekken worden het meest onderschat.

De gevolgen zie je meestal niet meteen. Vochtplekken, schimmel in de hoeken of een hogere stookrekening komen pas na een paar seizoenen, als het plafond al lang dicht is en herstellen betekent dat het eruit moet.

Bekijk het dampscherm voordat de gipsplaat of betimmering erop komt. Daarna zie je er niets meer van. Controleer bij de oplevering:

• De folie zit met de juiste kant naar binnen volgens de aanwijzingen van de fabrikant
• Alle banen overlappen en elke naad is volledig afgeplakt, zonder plooien of loszittende randen
• Rondom is de folie met kit of tape aangesloten op muren en topgevels
• De overgang van vlak plafond naar schuin dak is doorlopend
• Schoorsteen, leidingen en kabels hebben manchetten of zijn zorgvuldig afgetaped
• Er zitten geen gaten, scheuren of prikgaten van nietjes en schroeven in de folie
• Tape en kit horen bij hetzelfde systeem als de folie
• Bij een complexer project is de luchtdichtheid gecontroleerd met een blowerdoortest