Czyszczenie i malowanie dachu

Czyszczenie i malowanie dachu to praca renowacyjna na istniejącym pokryciu. Rozlicza się ją za metr kwadratowy powierzchni dachu i zwykle obejmuje:

• usunięcie liści, igliwia i zanieczyszczeń z dachu, koszy dachowych i rynien,
• mechaniczne usunięcie mchu, porostów i odspojonych fragmentów starej powłoki,
• mycie dachu wodą pod ciśnieniem albo środkiem czyszczącym, zależnie od rodzaju pokrycia,
• usunięcie rdzy z blachy szczotką drucianą lub narzędziem ściernym,
• odtłuszczenie i przygotowanie powierzchni, zależnie od systemu także preparatem biobójczym przeciw mchom,
• farbę podkładową lub grunt oraz farbę nawierzchniową w jednej lub dwóch warstwach,
• zabezpieczenie okien, elewacji i otoczenia przed zabrudzeniem oraz sprzątanie po pracy.

Praca nie obejmuje napraw pokrycia, wymiany uszkodzonych dachówek, nowych obróbek blacharskich komina ani wymiany rynien. Jeśli podczas czyszczenia okaże się, że blacha jest przerdzewiała na wylot albo dachówki są pęknięte, trzeba je naprawić przed malowaniem. Farba nie zastąpi brakującego metalu ani nie uszczelni pokrycia.

Dachy z blachy

To najczęstszy przypadek. Blacha ocynkowana, pokrycie na rąbek stojący, blachodachówka czy starsza blacha trapezowa na domach, garażach, budynkach gospodarczych i halach z latami tracą powłokę ochronną i zaczynają rdzewieć. Jeśli rdza jest tylko powierzchniowa, a blacha nie jest przerdzewiała na wylot, malowanie znacznie wydłuża jej życie. Producenci farb dachowych przy starszym dachu lub większej renowacji zwykle zalecają dwie warstwy farby podkładowej i jedną lub dwie warstwy farby nawierzchniowej.

Dachówka betonowa

Dachówka cementowa z wiekiem traci powłokę powierzchniową, nasiąka wodą i szybciej porasta mchem. Po oczyszczeniu można ją zagruntować i pomalować farbą do pokryć betonowych. Wygląd znacznie się poprawia, nasiąkliwość spada, ale dachówki, która już się kruszy, farba nie uratuje.

Dachówka ceramiczna

Dachówki ceramicznej z reguły się nie maluje. Producenci zalecają raczej delikatne czyszczenie i zabieg przeciw mchom, ewentualnie impregnację. Dachówka angobowana lub glazurowana nie potrzebuje farby, a farba słabo się na niej trzyma.

Dachy z eternitu

Starsze dachy z falistych płyt lub płytek azbestowo-cementowych, potocznie eternitu, to szczególny przypadek. W Polsce takich dachów jest nadal bardzo dużo, zwłaszcza na wsiach. Mycie pod ciśnieniem, szczotkowanie i szlifowanie uwalniają włókna azbestu, które są rakotwórcze, a według instytucji zdrowia publicznego nie istnieje bezpieczny poziom narażenia. Prace na takim dachu nie są więc zwykłym malowaniem. Jeśli ma Pan lub Pani dach z eternitu, warto skonsultować się z firmą, która ma uprawnienia do prac z azbestem i do postępowania z odpadami azbestowymi. Na dłuższą metę rozsądniejszym rozwiązaniem jest zwykle fachowe usunięcie płyt i wymiana pokrycia. Gminy często prowadzą programy dofinansowania usuwania azbestu, aktualne warunki warto sprawdzić w urzędzie gminy lub na oficjalnym portalu.

Farby dachowe potrzebują suchej i ciepłej pogody. Karty techniczne zwykle podają minimalną temperaturę powietrza i podłoża około 10 do 15 °C, wilgotność względną do mniej więcej 70 do 80 procent i kilka godzin bez deszczu i rosy po nałożeniu. Dlatego w Polsce maluje się od późnej wiosny do wczesnej jesieni. Latem trzeba uważać na rozgrzaną w pełnym słońcu blachę. Powierzchnia może być znacznie cieplejsza niż powietrze i farba schnie na niej zbyt szybko. Rozsądnie jest pracować rano i późnym popołudniem i unikać okresów, gdy rano długo utrzymuje się rosa.

Czyścić można także poza sezonem malowania. Jeśli dach jest mocno porośnięty mchem, opłaca się wiosną go oczyścić i potraktować preparatem biobójczym, a malować dopiero po kilku tygodniach, gdy preparat zadziała i mech obumrze.

Oględziny i przygotowanie

Najpierw dach ogląda się z bliska. Sprawdza się rdzę, miejsca przerdzewiałe, poluzowane połączenia, uszkodzone obróbki i stan starej powłoki. Okna, elewację, taras i samochody pod dachem przykrywa się. Rynny się czyści, a rury spustowe zabezpiecza, żeby nie dostał się do nich szlam i resztki farby.

Czyszczenie mechaniczne

Mech i porosty zeskrobuje się, grube zanieczyszczenia zamiata. Na blasze luźną rdzę i łuszczącą się starą farbę usuwa się szczotką drucianą lub szlifierką ze szczotką. Zostać ma tylko twarda, spójna powierzchnia.

Mycie dachu

Dach myje się wodą pod ciśnieniem albo roztworem czyszczącym. Przy blasze z powłoką organiczną producenci zalecają miękką szczotkę, łagodne środki czyszczące i dokładne spłukanie, bez agresywnych rozpuszczalników i proszków ściernych. Przy dachówce betonowej ciśnienie i odległość dyszy trzeba dobrać tak, żeby nie uszkodzić powierzchni. Po umyciu dach musi całkowicie wyschnąć, co w chłodniejszą pogodę trwa nawet cały dzień.

Odtłuszczenie i przygotowanie

Blachę po wyschnięciu się odtłuszcza. Producenci farb podkreślają, że bez dokładnego odtłuszczenia nie da się uzyskać trwałej przyczepności. Nowa blacha ocynkowana ma na powierzchni warstwę pogarszającą przyczepność i albo zostawia się ją do zwietrzenia, albo przygotowuje według zaleceń producenta farby. Na dachówki można nałożyć preparat biobójczy.

Warstwa podkładowa

Na blachę nakłada się antykorozyjną farbę podkładową, na dachówkę betonową grunt. Nakłada się pędzlem, wałkiem lub natryskowo. Połączenia, wkręty, okolice komina i krawędzie blachy maluje się pędzlem w pierwszej kolejności, bo tam rdza zaczyna się najczęściej. Przestrzega się grubości warstwy i czasu, po którym można nałożyć kolejną.

Warstwa nawierzchniowa

Po wyschnięciu podkładu nakłada się farbę nawierzchniową w jednej lub dwóch warstwach. Na dachy z blachy stosuje się farby akrylowe, poliuretanowe lub ftalowe, na pokrycia betonowe farby akrylowe przeznaczone do dachów. Maluje się od kalenicy w stronę okapu, żeby nie chodzić po świeżej farbie.

Kontrola i sprzątanie

Po wyschnięciu dach się sprawdza, uzupełnia pominięte miejsca i zdejmuje zabezpieczenia. Czyści się rynny i otoczenie domu.

• Farby ftalowe i alkidowe do metalu. Tradycyjne rozwiązanie do dachów z blachy. Łatwo się nakładają, ale dłużej schną i mają intensywniejszy zapach.
• Farby akrylowe rozcieńczalne wodą. Szybko schną, nie mają silnego zapachu i dobrze się nimi pracuje. Wymagają starannie przygotowanego podłoża.
• Systemy dwuskładnikowe. Podkład epoksydowy i warstwa nawierzchniowa poliuretanowa lub poliakrylowa. Są odporniejsze i trwalsze, ale trzeba dokładnie przestrzegać proporcji mieszania i czasu przydatności do użycia.
• Farby 2 w 1. Podkład i farba nawierzchniowa w jednym. Nadają się na mniejsze powierzchnie i mniej obciążone dachy, przy mocno skorodowanej blasze bezpieczniejszy jest osobny podkład.
• Grunty i farby do dachówki betonowej. Zmniejszają nasiąkliwość i odnawiają kolor dachówek.
• Preparaty biobójcze. Do zwalczania mchów, glonów i porostów przed malowaniem albo samodzielnie przy konserwacji.

Przy wyborze warto trzymać się jednego systemu jednego producenta, czyli podkładu, farby nawierzchniowej i rozcieńczalnika z tej samej linii. Łączenie przypadkowych produktów to częsta przyczyna łuszczenia.

• Malowanie nieumytego dachu. Kurz, pyłki i resztki mchu działają jak warstwa rozdzielająca. Farba po pierwszej zimie odchodzi pasami.
• Pominięte odtłuszczenie blachy. Na pierwszy rzut oka wszystko jest w porządku, ale przyczepność jest słaba i powłoka się łuszczy.
• Malowanie na wilgotne podłoże. Zdarza się, że ekipa zaczyna malować rano, gdy na dachu jest jeszcze rosa, albo krótko po myciu.
• Rdza zamalowana farbą. Jeśli rdzy nie usunie się mechanicznie, postępuje pod powłoką i po roku pokazuje się jako pęcherze.
• Zbyt gruba warstwa naraz. Farba spływa, marszczy się i w środku źle schnie.
• Niewłaściwa pogoda. Deszcz lub nocny chłód krótko po nałożeniu pogarszają efekt nawet przy dobrej farbie.
• Mycie eternitu pod ciśnieniem. Uwalnia włókna azbestu do otoczenia, na działkę i do sąsiadów.
• Chodzenie po dachu bez ochrony pokrycia. Pęknięte dachówki i wgniecioną blachę trzeba potem naprawiać dodatkowo.

Mniejszy i niski dach z blachy, na przykład na garażu, komórce czy altanie, może pomalować samodzielnie sprawny amator. Na dach domu na wysokości bezpieczniej zamówić firmę z zabezpieczeniem przed upadkiem i rusztowaniem. Kolejność prac przy mniejszym dachu:

1. Obejrzeć dach i zaznaczyć miejsca przerdzewiałe, luźne wkręty i połączenia.
2. Naprawić przerdzewiałe miejsca i dokręcić lub wymienić wkręty z uszczelką.
3. Osłonić folią okna, elewację i otoczenie oraz oczyścić rynny.
4. Usunąć mech, zanieczyszczenia i luźną starą farbę skrobakiem i szczotką.
5. Usunąć rdzę szczotką drucianą lub szlifierką do twardego podłoża.
6. Umyć dach wodą ze środkiem czyszczącym i dokładnie spłukać.
7. Pozostawić dach do całkowitego wyschnięcia.
8. Odtłuścić blachę według zaleceń producenta farby.
9. Pomalować pędzlem połączenia, wkręty, krawędzie i miejsca skorodowane.
10. Nałożyć farbę podkładową na całą powierzchnię i pozostawić do wyschnięcia zgodnie z kartą techniczną.
11. Nałożyć farbę nawierzchniową w jednej lub dwóch warstwach, od kalenicy do okapu.
12. Po wyschnięciu obejrzeć dach i uzupełnić pominięte miejsca.

Przy każdej pracy na dachu należy używać zabezpieczenia przed upadkiem. Upadki z dachu należą do najczęstszych poważnych wypadków przy pracach wykonywanych samodzielnie w domu.

Czyszczenie i malowanie istniejącego dachu to bieżąca konserwacja budynku. Jeśli zmienia się kolor dachu w budynku zabytkowym lub na terenie objętym ochroną konserwatorską albo szczególnymi zapisami planu miejscowego, warto sprawdzić w urzędzie, czy potrzebne jest zgłoszenie lub uzgodnienie. W budynku wielorodzinnym dach jest częścią wspólną, a o malowaniu decyduje wspólnota mieszkaniowa lub spółdzielnia.

Firma pracująca na wysokości musi zapewnić ochronę przed upadkiem, czyli rusztowanie, balustrady, punkty kotwiczenia lub indywidualne zabezpieczenie. Wybierając wykonawcę, warto sprawdzić wpis firmy w CEIDG lub KRS i ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej. Jeśli na dachu jest eternit, chodzi o pracę z azbestem, którą regulują przepisy o bezpieczeństwie i higienie pracy oraz o odpadach i którą może wykonywać tylko firma do tego uprawniona.

• powłoka jest ciągła, bez pominiętych miejsc, zacieków i pęcherzy,
• połączenia, wkręty, okolice komina, krawędzie i okap są pomalowane równie starannie jak płaszczyzny,
• pod farbą nie widać rdzy, a stara powłoka nigdzie się nie łuszczy,
• kolor jest jednolity, bez plam i wyraźnych różnic w połysku,
• rynny i rury spustowe są czyste, a woda swobodnie spływa,
• okna, elewacja i otoczenie domu nie są zachlapane farbą,
• dachówki ani blacha po pracach nie są popękane ani wgniecione,
• otrzymał Pan lub Pani informację o zastosowanym systemie, liczbie warstw i gwarancji na powłokę.

Przyczepność łatwo sprawdzić po pełnym utwardzeniu. Na mało widocznym miejscu należy nakleić mocną taśmę klejącą i gwałtownie ją zerwać. Na taśmie nie powinna zostać farba.

W cenniku NUMIQ dla Polski robocizna przy czyszczeniu i malowaniu dachu kosztuje około 51 zł za m². Cena robocizny obejmuje drobne materiały eksploatacyjne, ale nie obejmuje samej farby, czyli podkładu i farby nawierzchniowej, które rozlicza się osobno. Ceny różnią się w zależności od regionu i miejscowości, w dużych miastach, takich jak Warszawa, Kraków czy Wrocław, są zwykle wyższe niż w mniejszych miejscowościach. Przy lepszym systemie dwuskładnikowym albo większej liczbie warstw materiał będzie droższy.

Na cenę najbardziej wpływają:

• nachylenie i wysokość dachu oraz związane z tym rusztowanie lub podnośnik,
• złożoność dachu, liczba koszy, kominów, lukarn i okien dachowych,
• stan pokrycia, czyli ile rdzy i starej farby trzeba usunąć,
• rodzaj systemu malarskiego i liczba warstw,
• konieczność napraw przed malowaniem, na przykład wymiany dachówek lub arkuszy blachy.

Prace powiązane można wycenić osobno, na przykład montaż rynny albo ułożenie nowej dachówki, jeśli dachu nie da się już uratować. Kolejne pozycje znajdzie Pan lub Pani w dziale prace blacharskie.

Jak długo wytrzyma nowe malowanie dachu?

Zależy to od przygotowania podłoża, rodzaju systemu i liczby warstw. Dobrze przygotowana blacha z systemem wielowarstwowym wytrzyma znacznie dłużej niż jedna warstwa farby na nieumytej powierzchni. Trwałość skraca też cień drzew, w którym utrzymują się wilgoć i mech.

Czy można malować zardzewiały dach?

Można, jeśli rdza jest tylko powierzchniowa i zostanie mechanicznie usunięta do twardego podłoża. Na miejsca zardzewiałe nakłada się antykorozyjny podkład. Blachę przerdzewiałą na wylot trzeba najpierw naprawić lub wymienić.

Jaka farba nadaje się na dach z blachy?

Stosuje się farby ftalowe, akrylowe lub dwuskładnikowe przeznaczone do metalu i dachów. Decydują stan blachy, oczekiwana trwałość i warunki podczas malowania. Warto trzymać się jednego systemu jednego producenta.

Czy można pomalować dach z eternitu?

Eternit zawiera azbest, a jego czyszczenie i szlifowanie uwalniają niebezpieczne włókna. Takie prace powinna wykonywać wyłącznie firma uprawniona do pracy z azbestem. Na dłuższą metę lepszym rozwiązaniem jest zwykle fachowe usunięcie i wymiana pokrycia.

Jak często trzeba czyścić dach?

Rynny i kosze dachowe dobrze jest czyścić przynajmniej raz w roku, najlepiej jesienią po opadnięciu liści. Cały dach wystarczy obejrzeć raz w roku i umyć w razie potrzeby. Na północnych i zacienionych połaciach mech pojawia się wcześniej, dlatego warto sprawdzać je częściej.

Czy przed malowaniem trzeba zastosować środek przeciw mchom?

Przy dachówce betonowej i zacienionych dachach tak. Samo mycie usuwa widoczny mech, ale zarodniki w porach zostają i po roku wraca. Preparat biobójczy nakłada się po czyszczeniu i przed malowaniem zostawia do działania według zaleceń producenta.

Kiedy najlepiej malować dach?

Od późnej wiosny do wczesnej jesieni, w suchą pogodę i w temperaturze zgodnej z kartą techniczną. Należy unikać upalnych południ w pełnym słońcu i poranków z rosą.