Montaż kontrłat na dachu

Kontrłaty mają trzy zadania. Pierwsze i najważniejsze to wentylacja. Między membraną a pokryciem musi zostać szczelina, którą powietrze płynie od okapu do kalenicy. Ta warstwa powietrza odprowadza wilgoć, która przenika z poddasza przez membranę, i osusza wodę, która dostaje się pod pokrycie przy wichurze albo zawiei śnieżnej. Wysokość kontrłaty jest więc jednocześnie wysokością szczeliny wentylacyjnej.

Drugie zadanie jest mechaniczne. Kontrłata dociska membranę do krokwi na całej długości, dzięki czemu wiatr jej nie podrywa, a materiał nie rozdziera się wokół gwoździ. Na kontrłatach mocuje się potem łaty, które niosą pokrycie.

Trzecie zadanie to wyznaczenie płaszczyzny dachu. Krokwie w starszych domach, ale też w nowych z gorszej jakości drewna, rzadko leżą w jednej płaszczyźnie. Kontrłaty można podłożyć lub wyrównać tak, żeby łaty, a później dachówka, leżały prosto. Jeśli ten etap się pominie, falującego pokrycia nie da się już poprawić bez rozbiórki.

Dlaczego nie wystarczy przybić łat od razu do krokwi? Bo leżałyby wprost na membranie. Woda spływająca po membranie zatrzymywałaby się na każdej łacie, pod łatą nic by nie wysychało, a powietrze nie miałoby którędy przepływać. To właśnie kontrłaty pozwalają wodzie swobodnie spłynąć po membranie aż do rynny.

W cenniku NUMIQ znajdziesz trzy powiązane pozycje. Każda ma osobną stronę, dlatego warto wiedzieć, czym się różnią:

• Montaż kontrłat (ta strona): wyłącznie listwy biegnące wzdłuż krokwi, przez membranę albo przez istniejące deskowanie. Liczy się metr kwadratowy połaci. Łaty pod pokrycie nie są wliczone,
• Montaż łat pod pokrycie układane: poziome łaty na kontrłatach, w rozstawie dopasowanym do konkretnej dachówki lub gontu. Obejmuje wyznaczenie rozstawu, łatę okapową i kalenicową oraz łaty przy koszach,
• Łacenie i kontrłacenie dachu (razem): obie warstwy wykonywane przez jedną ekipę, płynnie jedna po drugiej.

Zamówienie samych kontrłat ma sens w takich sytuacjach:

• chcesz jak najszybciej zamknąć dach membraną i kontrłatami, a pokrycie dotrze dopiero za kilka tygodni, na przykład z powodu terminu dostawy dachówki,
• pod blachę na rąbek robi się pełne deskowanie, a kontrłaty tworzą szczelinę wentylacyjną między membraną a deskami i jednocześnie je niosą,
• łacenie wykona dekarz razem z pokryciem, bo rozstaw łat chce wyznaczyć sam, pod konkretny model dachówki,
• wykonuje się docieplenie nakrokwiowe, a kontrłaty kotwi się długimi wkrętami przez płyty izolacyjne, co jest osobną i trudniejszą pracą,
• przy remoncie zostaje stare deskowanie z nową membraną lub papą, a kontrłaty montuje się na nim.

Jeśli dach od membrany po pokrycie robi jedna firma i nic nie czeka na dostawę, wspólna pozycja zwykle jest wygodniejsza. Ekipa nie musi kilka razy przyjeżdżać, rozstawiać i zwijać zabezpieczeń, a za jakość obu warstw odpowiada jedna osoba.

Kontrłaty montuje się na końcu pewnego etapu prac. Jeśli to, co leży pod nimi, nie jest skończone, ekipa albo czeka, albo idzie na kompromisy, które później się mszczą.

• Więźba sprawdzona i naprawiona. Uszkodzone, zbutwiałe lub ugięte krokwie trzeba wymienić albo wzmocnić, zanim położy się membranę. Pod kontrłatą już nikt niczego nie zobaczy,
• Zabezpieczenie drewna. Jeśli stara więźba, na przykład w kamienicy lub domu sprzed kilkudziesięciu lat, jest impregnowana przeciw owadom i grzybom, preparat musi być nałożony i wyschnięty,
• Membrana dachowa. Albo już leży, albo kładzie ją ta sama ekipa tuż przed kontrłatami. Membranę układa się poziomo od okapu w górę, z zakładami według producenta, i nie powinna długo zostawać odkryta. Większość membran znosi słońce tylko przez ograniczony czas podany przez producenta,
• Okap. Pas nadrynnowy lub okapnik, na który wyprowadza się membranę, powinien być zamontowany, żeby woda z membrany trafiała do rynny, a nie na mur,
• Przejścia przez dach. Komin, wywiewka kanalizacyjna, okna dachowe i wyłazy powinny mieć przynajmniej wyznaczone położenie, żeby kontrłaty można było wokół nich prawidłowo przerwać,
• Rusztowanie i zabezpieczenia. Rusztowanie przy okapie lub inny system ochrony przed upadkiem, dojazd dla materiału i suche miejsce do składowania drewna.

Sprawdzenie płaszczyzny krokwi

Cieśla najpierw rozciąga sznurek albo przykłada długą łatę w poprzek kilku krokwi i sprawdza, gdzie krokwie wystają, a gdzie są zapadnięte. Przy nowej więźbie z drewna czterostronnie struganego różnice bywają niewielkie, na starych dachach zdarzają się krokwie ugięte o kilka centymetrów. Na tym etapie decyduje się, gdzie kontrłatę trzeba podłożyć, a gdzie zestrugać lub wyrównać.

Ułożenie kontrłaty i taśma uszczelniająca

Kontrłatę kładzie się dokładnie w osi krokwi, nie obok niej. Przy niskim spadku, przy dłuższym tymczasowym zakryciu albo gdy wymaga tego producent membrany, pod kontrłatę lub na jej spodnią stronę nakleja się taśmę uszczelniającą. Gwóźdź przechodzący przez taśmę zostaje przez nią otulony i woda nie przecieka przez otwory do izolacji.

Mocowanie

Kontrłatę przybija się albo przykręca do krokwi w regularnych odstępach, zwykle mniej więcej co 30 do 50 cm, zależnie od projektu i obciążeń. Łącznik musi wchodzić odpowiednio głęboko w krokiew. Stosuje się gwoździe ocynkowane, często pierścieniowe, które trzymają znacznie lepiej od gładkich. Przy dociepleniu nakrokwiowym używa się wkrętów systemowych o długości i kącie wkręcania podanych przez producenta systemu.

Łączenie i wyrównanie

Kontrłaty łączy się na styk, zawsze nad krokwią. Przy zapadniętych krokwiach pod kontrłatę wkłada się podkładki lub stosuje wyższą kontrłatę i dopasowuje resztę. Cieśla na bieżąco kontroluje płaszczyznę sznurkiem rozpiętym między skrajnymi kontrłatami.

Okap, kalenica i przejścia

Przy okapie kontrłaty kończą się tak, żeby między membraną a pokryciem został otwarty wlot powietrza. Wlot zabezpiecza się później grzebieniem lub kratką wentylacyjną przeciw ptakom i owadom. Przy kalenicy kontrłaty przycina się tak, żeby powietrze mogło wyjść przez kalenicę wentylowaną. Wokół okien dachowych, kominów i lukarn kontrłaty przerywa się z wystarczającą przerwą, by powietrze opłynęło przeszkodę i nie powstała zamknięta kieszeń bez wentylacji.

Kosze i narożniki

Na dachach kopertowych i rozczłonkowanych kontrłaty przy narożach i koszach docina się skośnie. W koszu często dodaje się pomocniczą kontrłatę lub deskę pod blachę koszową. Tu widać doświadczenie ekipy: każde cięcie musi pasować, a membrana w koszu nie może być naciągnięta jak skóra na bębnie.

Drewno

Kontrłaty robi się z drewna świerkowego lub sosnowego, zwykle impregnowanego przeciw owadom i grzybom. Drewno powinno być suche, z wilgotnością mniej więcej do 20 %, proste i bez dużych, wypadających sęków. Na rynku dostępne jest drewno suszone komorowo i strugane, które mniej pracuje. Mokre listwy na dachu skręcają się, kurczą i luzują gwoździe. Jeśli kontrłaty przyjadą wilgotne, warto złożyć je pod dachem z przekładkami, żeby przeschły.

Wysokość i przekrój

W domach jednorodzinnych zwykle stosuje się kontrłaty o wysokości około 40 do 60 mm i szerokości około 50 do 60 mm. W praktyce często spotyka się też cienkie listwy około 25 mm, które przy długich krokwiach i rozbudowanym dachu bywają za niskie. Wyższa kontrłata to większa szczelina wentylacyjna. Przyda się ona szczególnie przy długich krokwiach, małym spadku, dachu z wieloma przejściami i przy poddaszu użytkowym. Decydujące jest to, co przewiduje projekt oraz producent pokrycia i membrany. Szerokość kontrłaty musi z kolei wystarczyć do pewnego przybicia łat.

Łączniki i uszczelnienie

• Gwoździe: ocynkowane, gładkie lub pierścieniowe, odpowiedniej długości. Przy cienkich kontrłatach na słabych krokwiach lepiej sprawdzają się wkręty,
• Wkręty ciesielskie: przy wyższych kontrłatach, przy podkładaniu i przy remontach, gdzie uderzenia młotka luzowałyby stare drewno albo tynk na poddaszu,
• Wkręty systemowe do docieplenia nakrokwiowego: długie wkręty o określonej nośności, montowane według schematu producenta systemu,
• Taśma uszczelniająca pod kontrłaty: piankowa lub butylowa, tam gdzie membrana dłużej stoi bez pokrycia albo spadek jest niski.

Kontrłaty na deskowaniu i pod blachą

Przy pełnym deskowaniu z papą lub membraną kontrłaty kotwi się przez deski do krokwi, a nie tylko w same deski. Pod blachą na deskowaniu kontrłaty tworzą szczelinę wentylacyjną, bez której na spodniej stronie blachy skrapla się para i kapie na poddasze.

Pozycja w cenniku zakłada typowy dach. Konkretny dach może być prostszy albo znacznie bardziej wymagający, a więc tańszy lub droższy w wykonaniu. Pracę ułatwia:

• prosty dach dwuspadowy z długimi, równymi połaciami,
• nowa, równa więźba z drewna struganego,
• bezpieczny dostęp i postawione rusztowanie,
• niewiele przejść i okien dachowych,
• ułożona membrana i materiał przygotowany na miejscu.

Pracę wydłuża i utrudnia:

• dach kopertowy, kosze, lukarny i narożniki, gdzie każdą kontrłatę trzeba docinać,
• stromy spadek i duża wysokość, które wymagają staranniejszej asekuracji,
• stare, krzywe krokwie, pod którymi kontrłaty podkłada się niemal co metr,
• docieplenie nakrokwiowe z długimi wkrętami i dokładnym rozmieszczeniem,
• montaż przez istniejące deskowanie, gdzie trzeba odszukać położenie krokwi,
• dużo przejść, kominów i okien,
• zła pogoda, wiatr i deszcz, przy których na dachu nie da się lub nie powinno się pracować.

Kontrłacenie leży w środku całego układu warstw dachu. Przed nim pracują cieśle przy więźbie, ewentualnie ekipa od docieplenia nakrokwiowego i blacharz z pasem nadrynnowym. Po nim przychodzi łacenie, dekarz, blacharz z obróbkami komina i montaż okien dachowych.

Uzgodnić warto przede wszystkim:

• Wysokość kontrłaty z dekarzem. Wpływa ona na wysokość okapu, połączenie z rynną i wysokość kalenicy,
• Położenie okien dachowych. Producenci okien mają własne instrukcje połączenia z membraną i odprowadzenia wody nad oknem,
• Docieplenie poddasza. Jeśli wełna mineralna jest wkładana między krokwie od spodu, nie może wypychać membrany w szczelinę wentylacyjną. Membrana wybrzusza się wtedy między kontrłatami i zmniejsza przekrój wentylacji. Jeśli docieplenie dachu finansujesz z programu dopłat, na przykład Czyste Powietrze, sprawdź aktualne wymagania programu, zanim ekipa zamknie dach,
• Instalację odgromową i anteny. Ich uchwyty często kotwi się przez pokrycie w łaty i kontrłaty, więc dobrze wiedzieć o nich wcześniej.

Większości błędów przy kontrłatach nie widać zaraz po montażu. Pokazują się po pierwszej zimie, czasem dopiero po kilku latach.

• Za niska kontrłata. Szczelina wentylacyjna nie wystarcza, wilgoć zbiera się pod pokryciem, łaty pleśnieją, a na płytach g-k na poddaszu pojawiają się zacieki,
• Zablokowany wlot lub wylot powietrza. Przy okapie szczelinę zatyka zaprawa, blacha albo zbyt gęsta kratka, przy kalenicy brakuje kalenicy wentylowanej. Powietrze stoi, nawet jeśli kontrłaty są wystarczająco wysokie,
• Kontrłata poza osią krokwi. Gwóźdź przechodzi tylko przez membranę i izolację. Kontrłata z czasem się luzuje, a membrana ma dziury,
• Za krótkie lub nieocynkowane gwoździe. Rdzewieją, puszczają, a pokrycie przy silnym wietrze zaczyna się ruszać,
• Brak taśmy uszczelniającej tam, gdzie była potrzebna. Przy tymczasowym zakryciu woda przecieka przy gwoździach do izolacji i nikt tego nie zauważa, dopóki na suficie nie pojawi się plama,
• Ciągłe kontrłaty pod oknem dachowym. Nad oknem powstaje zamknięta przestrzeń bez wentylacji, wokół okna utrzymuje się wilgoć i cierpi drewno,
• Wilgotne drewno. Kontrłaty się wypaczają, płaszczyzna się psuje, a dachówka tworzy widoczne fale,
• Niewyrównane krokwie. Patrząc ukośnie po połaci, widać zagłębienia i garby. Poprawić to można tylko przekładając pokrycie,
• Membrana uszkodzona przy montażu. Chodzenie po membranie między krokwiami, spadające narzędzia, przecięcie przy docinaniu. Drobne rozdarcia trzeba od razu zakleić taśmą przeznaczoną do danej membrany.

Montaż kontrłat to praca na wysokości, na pochyłej połaci, często na membranie, która po zwilżeniu jest śliska. Wymaga rusztowania lub innej ochrony przed upadkiem, asekuracji i wprawy w poruszaniu się po więźbie, dlatego samego montażu nie warto robić na własną rękę. Na ziemi i na poddaszu możesz jednak sporo ułatwić ekipie:

1. Uzgodnić z ekipą i dekarzem wysokość kontrłat oraz termin dostawy pokrycia, żeby membrana nie stała długo odkryta.
2. Przygotować suche, płaskie miejsce do składowania drewna, najlepiej pod zadaszeniem, z przekładkami między warstwami.
3. Sprawdzić po dostawie, czy drewno jest suche, proste i impregnowane, a wilgotne listwy odłożyć do przeschnięcia.
4. Opróżnić poddasze, żeby można było obejrzeć więźbę i membranę od spodu.
5. Oznaczyć na planie lub wskazać ekipie miejsca okien dachowych, wyłazów, wywiewek i uchwytów anten.
6. Uprzątnąć teren wokół domu, zapewnić dojazd dla materiału i miejsce na kontener na odpady.
7. Sprawdzać prognozę pogody i umówić się z ekipą, co robić, jeśli zapowiadany jest silny wiatr lub ulewa.

Ile to trwa? Na prostym dachu dwuspadowym domu jednorodzinnego ekipa dwóch, trzech cieśli zwykle kończy kontrłacenie w jeden, dwa dni. Na dachu kopertowym z lukarnami, krzywą więźbą albo dociepleniem nakrokwiowym może to potrwać kilka razy dłużej. Przy kontrłatach na nic się nie czeka, nic nie schnie ani nie twardnieje. Opóźnić pracę może jednak pogoda, bo po mokrej membranie nie da się bezpiecznie chodzić.

Zanim cieśle zejdą z dachu i przyjdzie czas na łaty i pokrycie, warto obejrzeć dach z rusztowania i od spodu z poddasza:

• każda kontrłata leży w osi krokwi i jest stabilna, przy nacisku się nie rusza,
• gwoździe lub wkręty są rozmieszczone regularnie i są ocynkowane,
• łączenia kontrłat wypadają nad krokwią, na styk, bez dużych szczelin,
• wysokość kontrłat odpowiada projektowi lub ustaleniom z dekarzem,
• płaszczyzna dachu przy sprawdzeniu sznurkiem nie ma widocznych fal,
• przy okapie jest wolny wlot powietrza, a membrana prowadzi wodę do rynny,
• przy kalenicy zostawiono miejsce na wylot powietrza,
• wokół okien dachowych, kominów i lukarn kontrłaty są przerwane z odstępem na przepływ powietrza,
• tam, gdzie umówiono taśmę uszczelniającą, jest ona rzeczywiście naklejona,
• membrana nie jest rozdarta, przebita ani wybrzuszona w szczelinę wentylacyjną,
• z poddasza nie widać gwoździ, które minęły krokiew,
• drewno jest suche, impregnowane i się nie wypacza,
• odpady, ścinki i gwoździe są uprzątnięte z dachu i wokół domu.