Montaż przydomowej oczyszczalni i szamba

Pozycja w cenniku obejmuje osadzenie jednego zbiornika, oczyszczalni lub szamba, w przygotowanym wykopie na standardowej podsypce żwirowej. Zwykle zawiera:

• kontrolę dna wykopu i jego wymiarów względem zbiornika,
• wykonanie i zagęszczenie podsypki ze żwiru lub pospółki oraz jej wypoziomowanie,
• osadzenie zbiornika, wypoziomowanie i kontrolę położenia wlotu i wylotu,
• podłączenie rury doprowadzającej z domu, a przy oczyszczalni także rury odpływowej,
• stopniowe napełnianie zbiornika wodą razem z zasypywaniem warstwami według instrukcji producenta,
• osadzenie nadstawki i pokrywy na poziomie terenu.

Montaż nie obejmuje samej oczyszczalni ani szamba, wykopu mechanicznego, wywozu ziemi, płyty betonowej przy wysokim poziomie wód gruntowych, drenażu rozsączającego, zasilania dmuchawy ani rury kanalizacyjnej od domu. Te pozycje wycenia się osobno. Podłączenie elektryczne dmuchawy i sterownika wykonuje elektryk z uprawnieniami.

Szambo

Szczelny zbiornik bez odpływu. Jest proste, nie wymaga prądu ani serwisu technologii. Eksploatacja jest jednak droga, bo trzeba je często opróżniać. W czteroosobowym gospodarstwie przy zbiorniku około 10 m³ wywóz bywa potrzebny co kilka tygodni, zależnie od zużycia wody. Szambo sprawdza się więc głównie na działce rekreacyjnej, w małym gospodarstwie albo jako rozwiązanie tymczasowe, dopóki gmina nie zbuduje kanalizacji.

Przydomowa oczyszczalnia

Oczyszczalnia biologiczna, najczęściej z osadem czynnym i dmuchawą albo z osadnikiem i drenażem, która oczyszcza ścieki i odprowadza je dalej. Osad wywozi się raz do kilku razy w roku. Wymaga prądu, regularnej kontroli i miejsca, do którego można odprowadzić oczyszczoną wodę. Przy stałym zamieszkaniu w dłuższej perspektywie zwykle opłaca się bardziej niż szambo.

Materiał zbiornika

Najczęściej osadza się zbiorniki z polietylenu lub polipropylenu. Są lekkie i można je osadzić bez dźwigu, ale są wrażliwe na wody gruntowe i nieprawidłową zasypkę. W Polsce bardzo popularne są też szamba betonowe: ciężkie, montowane dźwigiem z samochodu dostawcy, za to odporne na wypór i obciążenia. Przy tworzywie decyduje typ zbiornika, na przykład samonośny albo przeznaczony do obetonowania. Instrukcja producenta ma pierwszeństwo przed przyzwyczajeniami ekipy.

Przy nowym domu oczyszczalnię lub szambo osadza się zwykle razem z przyłączem kanalizacyjnym, gdy stan surowy jest gotowy, a koparka nadal wjedzie na działkę. Później jest trudniej z powodu kostki i ogrodu. Najlepszy jest okres bez długotrwałych opadów i z niskim poziomem wód gruntowych, czyli lato i wczesna jesień.

Przed osadzeniem powinny być przygotowane:

• dokumentacja z lokalizacją zbiornika, a przy oczyszczalni z rozwiązaniem odprowadzenia oczyszczonych ścieków,
• wykop o właściwej głębokości i szerokości, z zapasem wokół zbiornika na zasypkę i z zabezpieczonymi ścianami,
• informacja o wodach gruntowych, najlepiej z badań geotechnicznych,
• rura kanalizacyjna z domu o właściwym spadku, tak aby dochodziła na wysokość wlotu zbiornika,
• zasilanie elektryczne dmuchawy w rurze osłonowej,
• dojazd dla wozu asenizacyjnego, zwykle na odległość zasięgu węża.

Przy lokalizacji zachowuje się odległości od studni, budynku i granicy działki wynikające z przepisów i projektu. Szczególnie ważna jest odległość od studni, własnej i sąsiada. Nieszczelne szambo albo źle zaprojektowane rozsączanie mogą pogorszyć jakość wody w studni.

Kontrola wykopu

Dno wykopu oczyszcza się z luźnej ziemi, kamieni i wody. Sprawdza się głębokość względem wysokości zbiornika i wysokości wlotu. Ściany wykopu muszą być stabilne. W głębszym wykopie szaluje się je albo wykonuje ze skarpami, aby nie osunęły się na zbiornik ani na pracowników.

Podsypka żwirowa

Na dno wysypuje się warstwę żwiru lub pospółki, którą producenci zwykle zalecają w grubości około 10 do 20 cm. Warstwę zagęszcza się i ściąga łatą do poziomu. Zbiornik musi przylegać całą powierzchnią dna, inaczej po napełnieniu ugnie się lub pęknie. Przy wysokim poziomie wód gruntowych albo przy zbiornikach, które tego wymagają, zamiast podsypki wykonuje się płytę betonową, ewentualnie z kotwieniem przeciw wyporowi. To już nie jest standardowa podsypka i wycenia się ją osobno.

Osadzenie zbiornika

Zbiornik z tworzywa opuszcza się do wykopu na pasach, a nie zsuwa po skarpie. Zbiornik betonowy ustawia się dźwigiem. Obraca się go tak, aby wlot był skierowany do domu, a wylot w stronę rozsączania lub odbiornika, i poziomuje poziomicą.

Podłączenie rur

Rurę z domu podłącza się przez uszczelkę producenta. Powinna mieć równomierny spadek i stabilne podparcie, aby po zasypaniu połączenie nie osiadło. Przy oczyszczalni podłącza się także rurę odpływową oraz rurę osłonową na wąż powietrzny i kabel do dmuchawy.

Zasypka i napełnianie wodą

Przy zbiornikach z tworzywa to najważniejszy etap. Zbiornik stopniowo napełnia się wodą i jednocześnie zasypuje warstwami po około 20 do 30 cm. Poziom wody w środku powinien być mniej więcej na wysokości zasypki lub nieco wyżej, aby parcie gruntu nie odkształciło ścian. Do zasypki używa się piasku, pospółki lub ziemi bez kamieni i zagęszcza ręcznie albo lekkim sprzętem. Ciężki walec wibracyjny przy ścianie może uszkodzić zbiornik. Niektórzy producenci zalecają obsypkę z wilgotnego betonu i wtedy postępuje się dokładnie według ich instrukcji.

Nadstawka i pokrywa

Na koniec osadza się nadstawkę i pokrywę na poziomie terenu. Pokrywa powinna być nieco powyżej terenu, aby nie wpływała do niej woda opadowa. Jeśli nad zbiornikiem ma jeździć samochód, potrzebna jest płyta odciążająca i pokrywa o odpowiedniej klasie obciążenia.

Oczyszczona woda z oczyszczalni musi gdzieś odpłynąć. Jeśli w pobliżu jest rów lub ciek, można ją do niego odprowadzać za zgodą zarządcy. Częściej jednak odprowadza się ją do gruntu przez drenaż rozsączający, skrzynki rozsączające albo studnię chłonną.

Rozsączanie działa tylko w przepuszczalnym gruncie. W glinie woda nie wsiąka, drenaż się zapełnia, a woda wypływa na powierzchnię. Dlatego przed projektem warto wykonać badanie przepuszczalności gruntu lub zasięgnąć opinii geologa, który oceni przepuszczalność, poziom wód gruntowych i wpływ na pobliskie studnie. Rozsączania oczyszczalni nie należy mylić z rozsączaniem deszczówki z dachu. Deszczówkę zagospodarowuje się osobno i nie wolno jej kierować do oczyszczalni, bo wypłukałaby osad.

Przed rozpoczęciem prac warto sprawdzić w starostwie lub urzędzie gminy, czy dla danego zbiornika lub oczyszczalni wymagane jest zgłoszenie albo pozwolenie. Pozostałe zasady są w praktyce podobne w całym kraju.

Obowiązek przyłączenia do kanalizacji

Jeśli w ulicy jest sieć kanalizacyjna, właściciel nieruchomości co do zasady ma obowiązek przyłączenia, gdy jest to technicznie możliwe. Szambo ani oczyszczalnia nie są wtedy zwykle rozwiązaniem trwałym. Przed inwestycją warto zapytać w gminie, czy w okolicy planowana jest budowa kanalizacji.

Opróżnianie szamba

Właściciel szamba musi mieć umowę z firmą posiadającą zezwolenie gminy na opróżnianie zbiorników bezodpływowych i przechowywać dowody uiszczenia opłat za wywóz. Gminy prowadzą ewidencję szamb i przydomowych oczyszczalni i coraz częściej kontrolują częstotliwość opróżniania. Zawartości nie wolno wylewać na grunt ani do rowu.

Eksploatacja oczyszczalni

Oczyszczalnia wymaga regularnej obsługi według instrukcji producenta, kontroli dmuchawy i okresowego wywozu osadu, również przez firmę z zezwoleniem. Warunki odprowadzania oczyszczonych ścieków zależą od lokalizacji i od tego, czy trafiają do gruntu czy do wód. Umowa serwisowa z dostawcą ułatwia obsługę i zachowuje gwarancję.

Szambo z tworzywa o mniejszej pojemności sprawny inwestor może osadzić sam, jeśli ma koparkę do wykopu i przestrzega instrukcji producenta. Przy oczyszczalni rozsądniej powierzyć montaż i uruchomienie dostawcy, bo od tego zależy gwarancja i poprawność odprowadzania ścieków. Kolejność przy szambie:

1. Sprawdzić wymagane formalności i wytyczyć położenie zbiornika według projektu.
2. Wykopać dół z zapasem wokół zbiornika i zabezpieczyć jego ściany.
3. Wypompować wodę z dna i usunąć luźną ziemię oraz kamienie.
4. Wysypać pospółkę w grubości podanej w instrukcji, zagęścić i ściągnąć łatą do poziomu.
5. Opuścić zbiornik na pasach, skierować wlot w stronę domu i wypoziomować go poziomicą.
6. Podłączyć rurę doprowadzającą przez uszczelkę i sprawdzić spadek.
7. Wlać do zbiornika pierwszą warstwę wody i zasypać go dookoła piaskiem do tej samej wysokości.
8. Zagęścić zasypkę ręcznie i kontynuować warstwami, z wodą w środku zawsze mniej więcej na poziomie zasypki.
9. Osadzić nadstawkę i pokrywę nieco powyżej poziomu terenu.
10. Sfotografować podsypkę, podłączenie i zasypkę i dołączyć zdjęcia do dokumentacji.

• Zbiornik osadzony bez uwzględnienia wód gruntowych. Zdarza się, że wiosną woda gruntowa wypycha puste szambo z tworzywa i zrywa rury.
• Zasypka bez napełniania wodą. Parcie gruntu wgniata ściany pustego zbiornika z tworzywa do środka.
• Zasypka z kamieniami i gruzem. Ostre kamienie uszkadzają ścianę, a takiego materiału nie da się dobrze zagęścić.
• Nierówna lub niezagęszczona podsypka. Zbiornik po napełnieniu osiada nierówno, pęka albo przesuwa się wlot.
• Zły spadek rury doprowadzającej. Kanalizacja z domu się zatyka albo zbiornik leży tak głęboko, że trudno go opróżnić.
• Rozsączanie w gruncie gliniastym. Oczyszczona woda wypływa na trawnik albo do piwnicy sąsiada.
• Deszczówka skierowana do oczyszczalni. Po ulewie osad czynny zostaje wypłukany i oczyszczalnia przez kilka tygodni nie działa.
• Pokrywa poniżej poziomu terenu. Woda opadowa wpływa do zbiornika i szambo szybciej się zapełnia.

• zbiornik stoi w poziomie, a pokrywa jest nieco powyżej terenu,
• wlot, a przy oczyszczalni także wylot, są podłączone przez uszczelki i nigdzie nie przecieka woda,
• ściany zbiornika z tworzywa nie są odkształcone, co widać od środka przy świetle latarki,
• zasypka wokół zbiornika jest zagęszczona i teren nie osiada po pierwszych deszczach,
• w szambie poziom nie spada, gdy nic się do niego nie odprowadza, to prosty test szczelności,
• w oczyszczalni pracuje dmuchawa, widać napowietrzanie, a sterownik nie zgłasza błędów,
• wóz asenizacyjny dojedzie do pokrywy,
• przekazano instrukcję obsługi, kartę gwarancyjną, deklarację właściwości użytkowych zbiornika i zdjęcia z montażu.

Zdjęcia podsypki i zasypki warto zachować. Przy reklamacji producent często sprawdza właśnie, czy zbiornik osadzono zgodnie z jego instrukcją.

Cena robocizny w cenniku NUMIQ wynosi około 2550 zł (600 €) za sztukę przy montażu przydomowej oczyszczalni lub szamba na standardowej podsypce żwirowej. Cena robocizny obejmuje drobne materiały eksploatacyjne, ale nie sam zbiornik. Materiał na podsypkę liczy się jako osobna pozycja. Ceny różnią się w zależności od regionu i miasta, w dużych aglomeracjach są zwykle wyższe.

Samo urządzenie lub zbiornik kosztuje zwykle kilkakrotnie więcej niż montaż, zależnie od pojemności, materiału i technologii. Cena pod klucz obejmuje też wykop, rury, rozsączanie i prace elektryczne, dlatego warto zebrać kilka ofert na ten sam zakres. Część gmin dofinansowuje budowę przydomowych oczyszczalni, aktualne warunki najlepiej sprawdzić na oficjalnej stronie swojej gminy.

Na cenę montażu i prac towarzyszących najbardziej wpływają:

• poziom wód gruntowych i potrzeba płyty betonowej lub kotwienia,
• rodzaj gruntu i głębokość wykopu,
• materiał i masa zbiornika, czyli czy potrzebny jest dźwig,
• długość rury doprowadzającej i rodzaj rozsączania,
• dojazd na działkę dla koparki i ciężarówki.

Prace towarzyszące można wycenić osobno, na przykład mechaniczny wykop szerokoprzestrzenny, wykop rowu pod rury i zasypkę z zagęszczeniem. Kolejne pozycje znajdą Państwo w działach instalacje wodno-kanalizacyjne i roboty ziemne.

Jak duże szambo lub oczyszczalnia są potrzebne?

Oczyszczalnię dobiera się według liczby równoważnych mieszkańców, czyli liczby osób w domu z zapasem. Przy szambie decyduje pojemność i to, jak często ma być opróżniane. Większy zbiornik oznacza rzadszy wywóz, ale większy wykop.

Czy oczyszczalnię można osadzić przy wysokich wodach gruntowych?

Można, ale zbiornik trzeba zabezpieczyć przed wyporem, na przykład płytą betonową, kotwieniem lub obetonowaniem według instrukcji producenta. Standardowa podsypka żwirowa nie wystarczy.

Czy szambo można przerobić na oczyszczalnię?

Niektóre starsze szamba betonowe da się doposażyć w technologię oczyszczania. To jednak nowe urządzenie z własnymi warunkami odprowadzania ścieków, a zbiornik musi być szczelny i odpowiednio podzielony. Ocenę warto zostawić dostawcy technologii.

Czego nie wolno wrzucać do oczyszczalni?

Olejów, tłuszczów, resztek jedzenia, nawilżanych chusteczek, artykułów higienicznych, chemikaliów i leków. Szkodzi też duża ilość środków dezynfekujących naraz, bo niszczy bakterie oczyszczające ścieki. Deszczówki nie kieruje się do oczyszczalni.

Jak często wywozi się osad z oczyszczalni?

Zależnie od wielkości oczyszczalni i obciążenia zwykle raz do kilku razy w roku. Dokładny odstęp podaje producent w instrukcji obsługi.