1 odalı dairede elektrik tesisatı: montaj ve ince montaj

Elektrikçiler işi iki aşamaya ayırır. Bu iki aşamanın arasında başka ustalar çalışır.

Montaj, yani kaba tesisat, alçı sıva ve fayanstan önce yapılır. Elektrikçi hat güzergâhlarını duvara çizer, kanalları açar, anahtar ve prizler için sıva altı kasaları yerleştirir, boruları döşer, kabloları çeker ve sigorta kutusunun yerini hazırlar. Bu aşamanın sonunda duvarlardan yalnızca kablo uçları sarkar.

İnce montaj ise boya bittikten sonra, duvarlar tamamen hazır olduğunda yapılır. Anahtar ve prizlerin mekanizmaları ile çerçeveleri takılır, sigorta kutusundaki sigortalar bağlanır ve etiketlenir, aydınlatma, ocak, fırın, klima ve kombi için bırakılan uçlar bağlanır, tesisatın tamamı ölçülür.

1 odalı bir dairede bu iş genellikle şu mekânları kapsar: antre, tek yaşam odası, mutfak ya da açık mutfak köşesi, banyo ve varsa ayrı tuvalet ile balkon. Malzemenin, kanal kapatmanın, avize ve aplik montajının ve son ölçümün pakete dahil olup olmadığı firmadan firmaya değişir. Teklifi kalem kalem okuyun ve neyin dışarıda kaldığını yazılı olarak isteyin.

NUMIQ fiyat listesinde her daire büyüklüğünün kendi kalemi vardır. Fark yalnızca kablonun metresinde değildir. Oda sayısı arttıkça sigorta kutusu, devre sayısı, süre ve işin organizasyonu da değişir.

• 1 odalı daire (bu kalem): küçük alan, kısa hatlar, tek yaşam odası. İşin büyük kısmını oda değil, mutfak ve banyo oluşturur. Sigorta kutusu daha küçüktür, devre sayısı genellikle on civarındadır. Kaba tesisatı çoğunlukla iki kişilik bir ekip birkaç günde bitirir.
• 2 odalı daire: bir oda daha eklenir, onunla birlikte bir aydınlatma ve bir priz devresi daha gelir. Sigorta kutusu daha fazla modül ister, antreden çıkan hatlar uzar.
• 3 odalı daire: devreler oda ve bölgelere göre ayrılır. Daha büyük bir sigorta kutusu neredeyse kuraldır, aynı anda çalışan cihaz sayısı arttığı için ana sigorta ve dairenin çekebileceği güç de konuşulmaya başlar.
• 4 ve 5 odalı daire: çok sayıda devre, çoğunlukla iki banyo, daha büyük mutfak, birden fazla odaya zayıf akım (internet, TV, diyafon). İş uzun sürer ve ayrıntılı bir plan olmadan düzeni korumak zordur.

Küçük dairenin kendine özgü noktası: mutfak

Küçük bir dairede tüketimin ve prizlerin önemli bir kısmı mutfaktadır. Ocak, ankastre fırın, bulaşık makinesi, buzdolabı, mikrodalga, kettle ve çoğu zaman çamaşır makinesi birkaç metrelik bir alana sığar. Buna bir de klima eklenir. Bu yüzden "daire küçük" diye mutfağın ayrı devrelerinden kısılmamalıdır. Stüdyo dairede mutfak köşesi odanın içindeyse tezgâhın nerede biteceğini, yatağın ya da kanepenin nerede duracağını iyi düşünmek gerekir, çünkü aynı duvar ikisine birden hizmet eder.

Hangi kalem sizin dairenize uyar?

Fiyat listesi yaşam odalarını sayar, mutfak, banyo ve antre oda sayılmaz. Türkiye'deki ilan diliyle düşünürseniz 1+0 stüdyo daire bu kaleme girer. Salonu ve ayrı yatak odası olan tipik bir 1+1 daire ise iki yaşam odasına sahiptir ve 2 odalı varyanta daha yakındır. Mutfağı ayrı olan ama tek odalı bir daire yine bu kalemdir. Mutfağa birkaç priz fazladan eklemek dairenin sınıfını değiştirmez.

Priz, anahtar ve aydınlatma planı

Uygulamada sık görülen bir durum şudur: elektrikçi boş daireye gelir, ev sahibi prizlerin yerini duvarın önünde durup o an söyler. Bu da yürür, ama her mekân için basit bir kroki işinizi çok kolaylaştırır:

• mutfak tezgâhı nerede olacak, tezgâh yüksekliği ne kadar, cihazlar nereye gelecek,
• yatak, kanepe, televizyon ve çalışma masası nerede duracak,
• çamaşır makinesi banyoda mı, mutfakta mı, yoksa balkonda mı olacak,
• klimanın iç ünitesi hangi duvara asılacak,
• tavan lambası nerede olacak, tezgâh üstü aydınlatma, ayna lambası ya da antrede iki noktadan yakılan ışık isteniyor mu,
• televizyona ve modeme internet kablosu, uydu kablosu ve diyafon hattı gerekiyor mu.

Mutfağın kaba tesisattan önce mutfak firması tarafından çizilmiş olması büyük avantajdır. Dolabın arkasında kalan bir priz ya da yanlış tarafa bırakılmış bir fırın ucu sonradan ancak yeni sıvayı kırarak düzeltilir.

Apartman ve yönetim

Apartmanda her şey sizin değildir. Merdiven boşluğundaki sayaç panosu, dairenize giden ana hat ve sayaçtan önceki sigorta binaya ya da elektrik dağıtım şirketine aittir ve çoğu zaman mühürlüdür. İşe başlamadan önce apartman yönetimine haber verin. Böylece daireye gelen elektriği kimin kesebileceğini, gürültülü işlerin hangi saatlerde yapılabileceğini ve molozun nereye konacağını öğrenirsiniz. Komşu kat malikleriyle iyi ilişki, kırım günlerini herkes için kolaylaştırır. Ana sigortaya ve sayaç tarafına kendiniz ya da elektrikçi dışında biri dokunmamalıdır.

Dairede hazır olması gerekenler

Daire boşaltılmış olmalı, ekibin rahatça girip çıkabileceği bir düzen kurulmalı ve aletler için geçici bir elektrik kaynağı bulunmalıdır. Bunu elektrikçi genellikle sigorta kutusunun yanına şantiye prizi olarak kendisi kurar. Su borularının ve doğalgaz hattının nereden geçtiğini bilmek de önemlidir, kanal açarken bunlara denk gelinmemelidir. Gaz kokusu alırsanız daireyi terk edin, ışığı ve cihazları açıp kapatmayın, 187 Doğalgaz Acil'i ya da 112'yi arayın.

Eski tesisatın sökülmesi

Elektrikçi önce daireye gelen elektriği keser ve hatlarda gerilim olmadığını ölçerek doğrular. Eski sigorta kutusunu, anahtarları, prizleri ve armatürleri söker. Eski kablolar ya borulardan çekilip çıkarılır ya da bağlantıları tamamen kesilerek duvarda bırakılır. Eski borular sağlamsa yeni kablolar aynı borulardan da çekilebilir. Önemli olan, hiçbir eski kablonun bir yere bağlı kalmaması ve kimsenin onu sonradan yanlışlıkla kullanmamasıdır.

Güzergâh çizimi, kanallar ve kasalar

Hatlar dikey ve yatay çekilir, çapraz çekilmez. Bunun nedeni güvenliktir: sonradan raf asmak için duvarı delen kişi kablonun nereden geçebileceğini tahmin edebilir. Yatay hatlar genellikle tavanın biraz altından ya da zemine yakın geçer, dikey hatlar kasaların üstüne ve altına iner. Kanallar toz emicili kanal açma makinesiyle açılır, kasa yuvaları panç ile delinir ve kasalar alçıyla sabitlenir. Priz ve anahtar yükseklikleri baştan kararlaştırılır ve bütün dairede aynı tutulur.

Borular, kablolar ve daire sigorta kutusu

Türkiye'de tesisat çoğunlukla duvara gömülen spiral ya da PVC borunun içinden çekilen kablolarla yapılır. Bu sayede ileride bir hattı duvarı kırmadan değiştirmek mümkün olabilir. Aydınlatma devrelerinde genellikle 1,5 mm², priz devrelerinde 2,5 mm² kesitli bakır kablo kullanılır. Ocak ya da ankastre set için çoğu zaman ayrı ve daha kalın kesitli bir hat çekilir. Çamaşır makinesi, bulaşık makinesi, fırın ve klima ayrı devre alır. Kombi için de yakınına ayrı bir priz ya da bağlantı ucu bırakılır. Banyoda küvet ve duş çevresindeki bölgelere priz ve anahtar konmaz. Bu kuralların ayrıntısı ilgili TS EN ve TS HD standartlarında yer alır, işini bilen bir elektrikçi bunları uygular.

Daire sigorta kutusu çoğunlukla eskisinin yerinde, antrede kalır, çünkü merdiven boşluğundan gelen hat oraya ulaşır. Yenilemede yeterli modülü ve ileride eklenecek devreler için yedek yeri olan yeni bir kutu takılır. İçine devre başına sigortalar ve kaçak akım rölesi konur, priz devrelerinde bu röle genellikle 30 mA hassasiyetindedir. Duruma göre aşırı gerilim koruması da eklenir. Eski binalarda topraklama hattının durumu mutlaka kontrol edilmelidir: topraklaması olmayan bir tesisata topraklı priz takmak yalnızca görüntüde güvenlik sağlar. Kanallar kapanmadan önce bütün dairenin fotoğrafını çekmek, ileride kabloların nereden geçtiğini bilmenizi sağlar.

İnce montaj

Alçı sıva, fayans ve boya bittikten sonra elektrikçi geri gelir. Anahtar ve priz mekanizmalarını, çerçevelerini takar, aydınlatma, ocak, fırın ve klima uçlarını bağlar, sigorta kutusunu bağlayıp etiketler. Armatür montajı anlaşmaya göre yapılır: bazı paketlerde avize ve aplikler dahildir, bazılarında yalnızca klemens bırakılır ve lambaları siz sonra astırırsınız.

Ölçüm ve test

Son adımda tesisat ölçülür: yalıtım direnci, çevrim empedansı, kaçak akım rölesinin çalışması, topraklama direnci ve koruma iletkeninin doğru bağlanıp bağlanmadığı kontrol edilir. Ölçüm sonuçlarını içeren yazılı bir rapor isteyin. Bu rapor olmadan tesisatı kullanmaya başlamamalısınız. Daireyi satarken ya da bir hasarı sigorta şirketiyle konuşurken de işinize yarar.

Tuğla, bims, gazbeton ve betonarme

Türkiye'deki apartmanların büyük kısmı betonarme karkastır. Bölme duvarlar tuğla, bims ya da gazbetondan örülür ve bunlarda kanal açmak görece kolaydır. Kolon, kiriş ve perde beton duvarlar ise başka bir konudur: bunlar taşıyıcıdır ve içlerinde donatı vardır. Bu elemanlarda kanal açılmamalı, özellikle yatay kanal hiç açılmamalıdır. Elektrikçi bu durumda başka yollar seçer:

• eski güzergâhlar: durumu uygunsa yeni boru ve kablo eski hattın yerine döşenir,
• zemin: yeni şap dökülecekse borular şapın altından geçer ve duvara yalnızca kısa bir dikey hatla çıkılır,
• bölme duvarlar: taşıyıcı olmayan tuğla, bims ya da alçıpan duvarlar tercih edilir,
• alçıpan giydirme ve asma tavan: banyoda ve tezgâh üstünde kablolar alçıpanın arkasına gizlenir,
• sıva üstü kanal: başka yol yoksa sıva üstü kablo kanalı kullanılır, görüntüsü güzel olmasa da güvenlidir.

İşi kolaylaştıranlar

Aynı büyüklükteki iki dairede bile iş farklı sürebilir. İş şu durumlarda kolaylaşır:

• daire boştur ve kaba işlere hazırdır,
• mutfak planı ve mobilya yerleşimi hazırdır,
• aynı anda yeni şap ve alçı sıva yapılacağı için kanallar kimseyi rahatsız etmez,
• duvarlar kolay işlenen bir malzemedendir,
• merdiven boşluğundan gelen hat ve topraklama sağlamdır, değişmesi gerekmez.

İşi uzatan ve zorlaştıranlar

• içinde yaşanan ya da eşya dolu bir daire,
• yeni güzergâh aranması gereken perde beton duvarlar,
• korunması istenen ve zarar görmemesi gereken mevcut fayans ya da sıva,
• kanallar açıldıktan sonra kasaların yerini değiştiren son dakika kararları,
• yetersiz ya da hasarlı ana hat ve topraklama, bunun apartmanla birlikte çözülmesi gerekmesi,
• çok sayıda özel istek: birden fazla aydınlatma grubu, LED şerit, her duvara internet hattı, akıllı ev bileşenleri.

Elektrikçi tadilatın en başında gelir. 1 odalı bir dairede olağan sıra şöyledir: kırım ve söküm, kaba elektrik tesisatı, su ve gider tesisatı, yeni bölme duvarlar ve asma tavanlar, alçı sıva ve saten alçı, şap, fayans ve seramik, boya, elektrik ince montaj, mutfak montajı ve son olarak ölçüm.

Koordinasyonda dikkat edilecek noktalar:

• tesisatçı: çamaşır makinesi ve kombi yanındaki kasalar su uçlarıyla uyumlu olmalıdır,
• fayansçı: fayansın içindeki kasalar, mümkünse derz çizgisine ya da plakanın ortasına denk gelecek şekilde planlanır,
• mutfak firması: tezgâh yüksekliği ve cihazların yeri prizlerin konumunu belirler,
• alçıpancı: asma tavan ve giydirme duvarlara giden kablolar plakalar kapanmadan önce çekilmelidir,
• klima montajcısı: iç ünitenin yeri ve dış üniteye giden bakır boru güzergâhı kaba tesisat sırasında bellidir.

1 odalı bir dairede kaba tesisat, duvar malzemesine ve kapsama göre iki kişilik bir ekip için genellikle iki ila dört iş günü sürer. Montaj ile ince montaj arasında sıva, fayans ve boya için zaman geçer, bu çoğu zaman birkaç haftadır. İnce montaj ve ölçüm genellikle bir gün sürer. Kanallar ancak güzergâhlar kontrol edildikten sonra kapatılır. Alçıyla kapatılan kanallar, üreticiye göre birkaç saatten bir güne kadar beklemeden üzerinde çalışılacak hâle gelmez.

• Tezgâhta az priz: bir yıl sonra yemek, tezgâhın üstünden geçen bir uzatma kablosuyla yapılır. Küçük mutfakta tezgâh üstünde birkaç noktada priz olması gerekir.
• Her şey tek devrede: fırın, kettle ve çamaşır makinesi aynı anda çalışınca sigorta atar. Büyük cihazlar için ayrı devreler bunu önler.
• Klimanın unutulması: klima sonradan prize uzatma kablosuyla bağlanır ya da duvarda sıva üstü kablo dolaşır. Ayrı devre ve uç kaba tesisatta bırakılmalıdır.
• Eski ve yeni kablonun uygunsuz eklenmesi: yeni kablo eski bir hatta, özellikle alüminyum bir hatta uygun olmayan bir şekilde eklenirse ek yeri ısınır ve yangın nedeni olabilir. Tam yenilemede eski hat tamamen devre dışı bırakılır.
• Kaçak akım rölesi ya da topraklama eksikliği: tesisat çalışır, ama elektrik çarpmasına karşı koruma yoktur. Ölçüm bunu ortaya çıkarır.
• Dolapların arkasında kalan prizler: dolap yanının ya da buzdolabının arkasına denk gelen kasa kullanılamaz. Mutfak planı olmadan bu kolayca olur.
• Kapının arkasında kalan anahtar: kapı anahtar tarafına açılıyorsa anahtarı kanadın arkasında aramak gerekir. Kapının açılma yönünü baştan kontrol edin.
• Etiketsiz sigorta kutusu: bir yıl sonra kimse hangi sigortanın banyoya ait olduğunu bilmez. Devre etiketleri teslimin parçası olmalıdır.
• Fotoğraf çekilmemesi: raf asarken kablo delinir. Kanallar kapanmadan çekilen fotoğraflar neredeyse hiç zahmet istemez.

Bazı hatalar neden ancak sonra fark edilir? Yeni tesisat ilk bakışta sorunsuz çalışır. Zayıf noktalar gündelik kullanımda, örneğin kışın elektrikli ısıtıcı, fırın ve çamaşır makinesi aynı anda çalıştığında ortaya çıkar.

Kablolara, sigortalara ve gerilim altındaki her şeye yalnızca elektrikçi dokunur. Siz ise işin elektrikle ilgili olmayan hazırlık kısmını üstlenerek ekibin işini kolaylaştırabilir ve sonradan yapılacak düzeltmelerin önüne geçebilirsiniz.

1. Daireyi eşyalardan tamamen boşaltmak, kalan mobilyaları odanın ortasına toplayıp örtmek.
2. Her mekânın basit bir krokisini çizmek, tezgâhı, yatağı, kanepeyi, televizyonu ve çalışma masasını işaretlemek.
3. Mutfak firmasından tezgâh yüksekliğini ve cihaz yerlerini gösteren çizimi almak.
4. Kapıların açılma yönünü ve klima iç ünitesinin yerini krokiye eklemek.
5. Elektrikçiyle birlikte priz ve anahtar yerlerini duvara kalemle işaretlemek.
6. Apartman yönetimine çalışma tarihlerini bildirmek ve moloz için yer sormak.
7. Kanallar kapanmadan önce her duvarı metre şeridiyle birlikte fotoğraflamak.

Teslim alırken sigorta kutusunu gösterilmesini isteyin ve daireyi oda oda dolaşın. Kaçak akım rölesinin test düğmesine basın, röle hemen kapatmalıdır. Bütün ışıkları yakın, anahtarları deneyin. Prizlere sıradan bir cihaz ya da basit bir priz test cihazı takabilirsiniz. Tesisatın içine müdahale etmeyin, bu elektrikçinin işidir.

• ölçüm sonuçlarını içeren yazılı rapor teslim edilmiştir,
• sigorta kutusunda bütün devrelerin etiketi vardır ve gerçekle uyuşur,
• kaçak akım rölesi test düğmesine tepki verir,
• topraklama ölçülmüştür ve prizlerin toprak bağlantısı yapılmıştır,
• bütün priz ve anahtarlar sağlam, düz ve kararlaştırılan yükseklikte takılıdır,
• her ışık kararlaştırılan bütün noktalardan yakılabilir,
• ocak, fırın, bulaşık makinesi, çamaşır makinesi ve klima için ayrı uçlar hazırdır,
• kombi yanında priz ya da bağlantı ucu vardır,
• banyoda yasak bölgelerde priz ya da anahtar bulunmaz,
• kullanılmayan eski hatlar devre dışıdır ve uçları yalıtılmıştır,
• kanallar kapanmadan önce çekilmiş fotoğraflar elinizdedir,
• internet, uydu ve diyafon kabloları sonlandırılmış ve etiketlenmiştir,
• kasaların ve sigorta kutusunun çevresi düzeltilmiş ve temizdir.