Elektrik Tesisatı İşleri: 2026 elektrik tesisatı nokta fiyatı ve uygulama adımları

1990'dan önce yapılmış birçok apartman dairesinde ve müstakil evde hâlâ ilk günkü elektrik tesisatı duruyor. Bu tesisatlarda çoğu zaman alüminyum kablo bulunur. Bir prizin ya da anahtarın kapağını açtığınızda gördüğünüz gümüş renkli tel bunun işaretidir. Alüminyum, bağlantı noktalarında zamanla gevşer ve oksitlenir. Bağlantı akımı eskisi kadar iyi iletmez, bu yüzden priz ve anahtarlardaki klemensler ısınır. Kararmış ya da erimiş bir priz görüyorsanız, ışıklarınız titriyorsa veya yanık plastik kokusu alıyorsanız, tesisat size açık bir uyarı veriyor demektir.

Eski tesisatlarda başka bir sorun daha sık görülür: ayrı bir toprak hattı ve kaçak akım rölesi yoktur. Bir cihazın yalıtımı bozulduğunda böyle bir priz sizi elektrik çarpmasına karşı güvenilir şekilde korumaz. Üstelik eski hatlar bugünkü kadar çok cihaz düşünülerek döşenmemiştir. Bu durumu tanırsınız: mutfakta su ısıtıcısını, mikrodalgayı ve bulaşık makinesini aynı anda çalıştırırsınız ve sigorta atar.

Pratikte bu sorunun sık sık daha büyük amperli bir sigorta takılarak çözülmeye çalışıldığı görülür. Bu bir hatadır. Sigorta, kabloyu aşırı ısınmaya karşı korur, bu yüzden değeri kablonun kesitine uygun olmalıdır. Eski bir hatta daha güçlü sigorta takınca sigorta atmayı bırakır, ama duvarın içindeki kablolar ısınmaya devam eder ve bu çok daha tehlikelidir. Sigortanız sık sık atıyorsa doğru çözüm, cihazları birden fazla hatta dağıtmak ya da yeni hat çektirmektir.

İyi bir elektrik tesisatı, mekânı gerçekte nasıl kullanacağınızdan yola çıkar. Kanal açılmaya başlanmadan önce evi oda oda dolaşın ve mobilyaların, beyaz eşyaların ve lambaların nerede olacağını kâğıda çizin. Prizleri ulaşabileceğiniz yerlere koyun. Dolabın ya da yatağın arkasında kalan bir priz size bir şey kazandırmaz.

• Mutfak: tezgâhın üzerinde birkaç ikili priz, bulaşık makinesi, buzdolabı, fırın ve davlumbaz için ayrı çıkışlar, ankastre ocak için de gücüne göre genellikle üç fazlı bir çıkış.
• Salon ve çalışma odası: televizyonun ve masanın yanında priz grubu, bir data (internet) prizi ve gerekirse projeksiyon cihazı ya da hoparlörler için besleme.
• Yatak odası: yatağın iki yanında da priz ve anahtar, böylece ışığı kalkmadan kapatabilirsiniz.
• Banyo ve çamaşır odası: çamaşır makinesi, kurutma makinesi, termosifon veya elektrikli su ısıtıcısı ve havlupan için ayrı hatlar.

Yüksek güç çeken her cihazın kendi sigortasıyla kendi hattı olmalıdır. Diğer prizleri odalara göre birkaç hatta bölün. Böylece bir odada arıza ya da aşırı yük olduğunda bütün ev elektriksiz kalmaz. Sigorta kutusunda ileride yapılacak eklemeler için boş yer bırakın. Duvarlara boş spiral boru, yani içinden sonradan kablo geçirilebilen esnek boru döşemek de mantıklıdır. Birkaç yıl sonra yeni bir kabloyu duvar kırmadan çekebilirsiniz.

Tesisat bölgeleri: kablolar duvarda nereden geçer

Kablolar duvarda yalnızca yatay ve dikey olarak, tavanın altında, döşemenin üstünde ve köşelerin, kapıların, pencerelerin kenarı boyunca uzanan şeritlerde ilerler. Asla çapraz gitmez. Bu neden bu kadar önemli? Kural uygulandığında kablonun duvarda nerede olmayacağını bilirsiniz ve arama yapmadan güvenle delik açabilirsiniz. Pratikte sık rastlanan bir durum şudur: tadilat sırasında biri yolu kısaltmak için kabloyu çapraz çeker, birkaç yıl sonra da başka biri raf asarken matkapla o kabloya denk gelir.

Dairenin sigorta kutusu, yani elektrik panosu, tesisatın kalbidir. Her hattın burada kendi otomatik sigortası vardır ve hattı aşırı yüke ve kısa devreye karşı korur. Kaçak akım rölesi ise başka bir şeyi izler: akımın kabloların dışına, örneğin bir insanın vücudu üzerinden kaçıp kaçmadığını. Kaçak varsa saniyenin çok küçük bir bölümünde hattı keser. Konutlarda genellikle 30 mA hassasiyetli röle kullanılır. Modern bir tesisatta kaçak akım rölesi tüm normal priz hatlarını, banyo hatlarını ve dış mekân prizlerini korur.

Tek bir röle çok fazla hattı korumaya çalışırsa, tek bir arızada evin büyük bölümü elektriksiz kalır. Bu yüzden hatlar birkaç röle arasında bölünür ya da her hat için sigorta ile kaçak akım rölesini birleştiren kombine bir cihaz kullanılır. Panoya bir de aşırı gerilim koruması eklenmesi önerilir. Bu koruma, fırtınada ve şebekedeki dalgalanmalarda elektronik cihazlarınızı korur.

Ana sigortanın değeri ve evinize ayrılan bağlantı gücü sınırlıdır. Elektrikli ocağa, ısı pompasına geçmeyi ya da evde elektrikli araç şarj etmeyi düşünüyorsanız, mevcut güç çoğu zaman yetmez. Elektrikçinizden, kullanmayı planladığınız cihazlarla birlikte toplam güç ihtiyacını hesaplamasını isteyin. Böylece sorunu iş bittikten sonra değil, planlama aşamasında görürsünüz.

Kablolar, elektrikçinin kanal açma makinesiyle kestiği ya da kırarak açtığı kanallara döşenir. Kablo yerleştirildikten sonra kanal alçı ve sıva ile kapatılır. Bu iş çok ince toz çıkarır. Bu yüzden toz emişli kanal açma makinesi kullanılır ve diğer odalar naylonla ayrılır, yoksa tozu haftalarca silmeye devam edersiniz.

Türkiye'deki apartmanların çoğu betonarmedir: yükü kolonlar, kirişler ve perde duvarlar taşır, aradaki duvarlar ise genellikle tuğla ya da gazbetondur. Bu ara duvarlarda kanal açmak kolaydır. Kolon, kiriş ve perde duvarlar ise kanal açmak için uygun yerler değildir. Bunlara derin ve uzun kanallar açmak ya da donatıya kadar inmek taşıyıcı sistemi zayıflatır ve deprem bölgesinde bu ciddi bir risktir. Bir duvarın taşıyıcı olup olmadığından emin değilseniz, kanal açılmadan önce bir inşaat mühendisine baktırın. Bu nedenle beton elemanların olduğu yerlerde kablolar daha çok döşemeden, alçıpancının yaptığı alçıpan giydirme duvarların içinden ya da asma tavandan geçirilir.

Müstakil evlerde ve eski tuğla binalarda, eski kablolar spiral boru içinden geçiyorsa bazen hiç kırmadan yenilenebilir. Yeni kablo, eski borunun içinden çekilir. Ancak eski tesisatların çoğu doğrudan sıvanın içine gömülüdür, bu yüzden tam bir yenilemede tamamen yeni bir güzergâh oluşturulur.

Banyoda elektrikli donanım, küvetin ve duşun çevresindeki koruma bölgelerine göre yerleştirilir. Kural basittir: suya ne kadar yakınsa, koruma sınıfı ve gerilim konusundaki şartlar o kadar sıkıdır. Normal prizler bu bölgelerin dışında yer alır. Duşun yakınındaki lambalar ve aspiratörler su sıçramasına karşı korumalı olmalıdır. Bu korumayı üründe iki rakamlı IP işareti olarak görürsünüz, örneğin IP44. Rakamlar ne kadar yüksekse toza ve suya karşı koruma o kadar iyidir.

Dış mekân prizleri, bahçe aydınlatması ve bahçe kapısına giden hat, dış ortama uygun koruma sınıfına ve kaçak akım rölesi korumasına ihtiyaç duyar. Toprağa döşenen kablo bir kum yatağına yerleştirilir ve üstüne uyarı şeridi serilir. İleride biri orayı kazdığında şerit, kabloya ulaşmadan önce onu uyarır. Uzun hatlarda kablonun ucunda gerilim fazla düşmesin diye daha kalın kesitli kablo seçilir.

Salonda ya da yatak odasında tavanın ortasındaki tek bir lamba bugün yetmez. Planlamada üç tür ışık birleştirilir: genel aydınlatma, mutfak tezgâhının ve masanın üzerinde çalışma ışığı ve ortam ışığı, örneğin LED şerit ya da anahtarla kumanda edilen bir prize takılan ayaklı lambalar. Her grubun kendi çıkışı ve anahtarı olmalıdır. Bu yüzden ışıkları prizlerle birlikte, kanal açılmadan önce planlayın.

Koridorda, merdivende ve iki girişi olan büyük bir odada ışığı birden fazla yerden açıp kapatmak istersiniz. Bunun için vavien ve aradeğiştirici anahtarlar ya da panoda bir röleyle çalışan butonlar kullanılır. Dimmer düşünüyorsanız, LED lambalarınızla uyumlu olup olmadığını kontrol edin. Uyumlu değilse ışık titrer ya da vızıldar.

Yaşam alanlarında sıcak beyaz ışık daha rahat bir his verir. Banyoda aynanın önünde ve çalışma odasında ise daha çok gün ışığına yakın, nötr beyaz uygundur. Asma tavandaki ve mobilya içindeki lambaların trafoları ve sürücüleri için yer ayrılmalı ve bunlara erişim olmalıdır. Böylece arızalanan bir trafo, tavanı sökmeden değiştirilebilir.

Işıkları ya da panjurları akıllı sistemle kontrol etmeyi mi düşünüyorsunuz? Bunu elektrikçiye kanal açılmadan önce söyleyin. Birçok akıllı anahtar, kutuda fazın yanında nötr kabloya da ihtiyaç duyar ve daha derin bir buat ister. Yeni tesisatta bu küçük bir ayrıntıdır, bitmiş bir duvara sonradan eklemek ise zordur.

Elektrikli araç şarj ünitesi, uzun süreli yüke dayanan kendi hattına, uygun tipte bir kaçak akım rölesine ve çoğu zaman üç fazlı beslemeye ihtiyaç duyar. Çatıya güneş paneli kurulacaksa inverter için yer ve inverterin panoyla bağlantısı önceden düşünülmelidir. Bunlardan birini birkaç yıl içinde yapmayı planlıyorsanız, şimdiden bir spiral boru ya da kablo döşetin ve panoda yer ayırın. Böylece ileride bitmiş duvarları kırmaktan kurtulursunuz.

Sabit tesisat üzerinde yalnızca yetki belgesine sahip, işin ehli bir elektrikçi çalışmalıdır. Yeni ya da yenilenmiş tesisat bittiğinde ilk ölçüm ve testler yapılır. Elektrikçi ya da elektrik mühendisi yalıtım direncini, topraklamayı, kaçak akım rölelerinin çalışmasını ve bağlantıların doğruluğunu ilgili TS EN ve TS HD standartlarına göre ölçer ve bir test raporu düzenler. Bu ölçümler yapılmadan tesisatı kullanmaya başlamayın. Yangın ya da başka bir hasar durumunda bu belgeyi gösteremezseniz sigorta şirketi ödemeyi azaltabilir.

Test raporunun yanına, hatların açıklamasıyla birlikte panonun şemasını da saklayın. Sonraki her değişiklikte ya da arızada ne siz ne de elektrikçi hangi sigortanın hangi odaya ait olduğunu aramak zorunda kalırsınız.

Bir meslek sahibi değilseniz kablolara ve panonun içine müdahale etmemelisiniz. Ama neyin attırdığını bulmayı kendiniz yapabilir ve böylece elektrikçinin zamanından tasarruf edebilirsiniz.

1. Neyin attığına bakmak: tek bir hattın sigortası mı, yoksa aynı anda birkaç hattı kesen kaçak akım rölesi mi.
2. Sigorta attıysa, aynı hatta aynı anda birden fazla güçlü cihazın çalışıp çalışmadığını düşünmek. Çalışıyorsa bunları başka odalardaki prizlere dağıtmak.
3. Kaçak akım rölesi attıysa, kesilen hatlardaki bütün cihazların fişini çekmek ve röleyi yeniden kaldırmak.
4. Cihazları tek tek, sırayla takmak. Röle bir cihaz takıldıktan sonra atıyorsa, o cihazın yalıtımı büyük olasılıkla bozuktur ve servise gitmelidir.
5. Röle hiçbir cihaz takılı değilken de atıyorsa, özellikle yağmurdan sonra, arıza bir dış mekân prizinde, bir lambada ya da kablolarda olabilir. Bu durumda elektrikçi çağırmak.
6. Altı ayda bir rölenin üzerindeki T harfli test butonuna basmak. Röle hemen atmalıdır. Atmıyorsa arızalıdır ve değiştirilmesi gerekir.
7. Bir priz ısınıyor, kötü kokuyor ya da kıvılcım çıkarıyorsa, hemen o hattın sigortasını indirmek ve elektrikçi kontrol edene kadar prizi kullanmamak. Duman ya da alev varsa 112'yi aramak.

• Test raporunu ve hatların açıklandığı pano şemasını teslim aldınız
• Panodaki sigortalar ve kaçak akım röleleri odalara ve cihazlara göre etiketlendi
• Bütün prizler, anahtarlar ve lambalar çalışıyor, prizler sağlam ve düz takılmış
• Kaçak akım rölesi test butonuna basınca atıyor
• Kanallar kapatılmadan önce duvardaki kabloların fotoğrafları köşelere ve döşemeye olan mesafeleriyle birlikte elinizde
• Panoda ileride yapılacak eklemeler için boş yer var ve döşenen boş spiral borular şemaya işlendi