2 odalı dairede elektrik tesisatı: kaba montaj ve ince montaj

İş iki aşamada yapılır ve bu aşamaların arasına birkaç haftalık başka ustaların işi girer. İlk aşama kaba tesisattır. Duvarlarda kanallar ve buat yuvaları açılır. Spiral ya da sert PVC borular döşenir, iletkenler çekilir, buatlar ve daire dağıtım panosu yerine oturtulur. Merdiven boşluğundaki sayaç panosundan daireye gelen besleme hattı da bu aşamada bağlanır. Ardından alçı sıvacı, alçıpancı, fayansçı ve boyacı çalışır. İkinci aşama ince tesisattır: prizler, anahtarlar, aydınlatma çıkışları, panodaki otomatik sigortalar ve kaçak akım röleleri takılır, devreler tek tek enerjilendirilir ve test edilir.

Buradaki "2 odalı" ifadesi, oturma odası ile bir yatak odasından oluşan daireyi anlatır. Türkiye'deki alışılmış gösterimle bu çoğu zaman 1+1 dairedir. Böyle bir dairede genellikle mutfakla birleşik ya da ayrı bir salon, bir yatak odası, banyo, bazen ayrı bir tuvalet, antre ve balkon bulunur. Prizler, anahtarlar, aydınlatma çıkışları ve büyük cihazların ayrı hatları sayıldığında ortaya birkaç düzine nokta çıkar. Panoda genellikle 12 ile 18 arasında devre olur. Bu sayıyı en çok mutfağın donanımı, klimaların sayısı ve suyun elektrikli termosifonla mı, kombiyle mi ısıtıldığı belirler.

Sözleşmeyi imzalamadan önce paketin içeriğini netleştirin. Belirsizlik çoğunlukla üç konuda çıkar. Birincisi, bitişte ölçüm yapılıp yapılmayacağı ve yazılı bir test raporu verilip verilmeyeceğidir. İkincisi, priz ve anahtarları kimin alacağıdır, çünkü ekonomik bir seri ile tasarım serisi arasında ciddi fark vardır. Üçüncüsü, eski tesisatın sökümü ve kanalların alçıyla kapatılmasının işe dahil olup olmadığıdır. Kanalları kimi elektrikçiler kendisi kapatır, kimisi bu işi sıvacıya bırakır.

Keşif ve nokta yerlerinin belirlenmesi

İyi bir elektrikçi önce daireyi sizinle birlikte gezer ve tebeşir ya da kalemle doğrudan duvara işaret koyar. Yatağın, kanepenin, televizyonun, çalışma masasının ve mutfak dolaplarının nerede duracağını sorar. Sayaç panosundan gelen hattı, ana sigortanın değerini, beslemenin monofaze mi trifaze mi olduğunu ve kolon hattındaki iletkenlerin durumunu kontrol eder. Bunlardan basit bir devre planı ve pano şeması çıkar. İki odalı bir daire için kapsamlı bir proje genellikle gerekmez. Yine de noktaların işaretlendiği sade bir kroki pek çok yanlış anlamayı önler.

Eski tesisatın sökülmesi

Eski apartmanlarda iletkenler çoğu zaman duvar içinde, yeri tahmin edilemeyen borulardan geçer. Bazen hiç boru yoktur ve kablo doğrudan sıvaya gömülmüştür. Uygulamada eski hat genellikle panodan sökülür, enerjisiz şekilde duvarda bırakılır ve yeni tesisat başka bir güzergâhtan döşenir. Önemli olan, söküm sonrasında unutulmuş ve hâlâ enerjili bir iletken kalmamasıdır. Bu nedenle her şey önce panoda ayrılır ve işaretlenir.

Kanal açma ve buat yuvaları

Kanallar toz emicili kanal açma makinesiyle, buat ve kasa yuvaları ise elmas panç ile açılır. Tuğla, bims ve gazbeton bölme duvarlarda iş hızlı ilerler. Perde beton duvarlarda ise yavaş ve gürültülüdür. Kanalların tesisat bölgelerinde kalması gerekir. Yatay kanallar genellikle tavandan ya da zeminden yaklaşık 30 cm mesafede, dikey kanallar köşelere, kapılara ve pencerelere yaklaşık 10 ile 20 cm uzaklıkta açılır. Böylece on yıl sonra bile duvarın neresinin delinmemesi gerektiği tahmin edilebilir. Kolon, kiriş ve perde duvarlara derin ya da uzun yatay kanal açılmaz, çünkü bu doğrudan taşıyıcı sisteme müdahaledir. Şüphe varsa bir inşaat mühendisine danışın.

Boru ve kablo çekimi, dağıtım panosu

Borular kanallara yerleştirilir ve alçıyla ya da kelepçeyle sabitlenir. İletkenler boruların içinden çekilir. Böylece ileride bir hattı değiştirmek gerektiğinde duvarı yeniden kırmak çoğu zaman gerekmez. Her buatta ve her priz kutusunda rahat bağlantı için yeterli kablo payı bırakılır. Antreye, genellikle duvara gömülü yeni bir daire dağıtım panosu takılır. Sayaçtan daireye gelen besleme hattı da sık sık yenilenir, çünkü eski hat çoğu zaman ince kesitlidir ve topraklama iletkeni yoktur.

İnce tesisat, devreye alma ve ölçüm

Sıva, fayans ve boya bittikten sonra elektrikçiler geri gelir. Priz ve anahtarları takarlar, panoyu bağlarlar, devreleri etiketlerler ve sırayla enerji verirler. Ardından ölçümler yapılır: yalıtım direnci, topraklama ve koruma iletkenlerinin sürekliliği, döngü empedansı ve kaçak akım rölelerinin açma değerleri. Bu ölçümlerin TS HD 60364 serisi gibi standartlara uygun yapılmasını ve sonuçların yazılı bir rapora geçirilmesini isteyin. Raporu saklayın. Bir sigorta hasarında, daireyi satarken ya da ileride yeni bir hat eklenirken işe yarar.

Ne kadar sürer

İki odalı bir dairede kaba tesisat, iki kişilik bir ekip için genellikle 4 ile 7 iş günü sürer. Perde beton duvar çoksa süre uzar. İnce tesisat ve ölçümler çoğunlukla 1 ile 2 gün içinde biter. İki aşama arasında kanalların kapatılmasını, alçı sıvayı, fayansı ve boyayı beklersiniz. Kanallardaki alçı, kalınlığına göre yaklaşık bir gün ile birkaç gün arasında kurur. Sıvanın kuruması ise belirgin şekilde daha uzun sürer.

Sonradan zor değişen kararlar

• Mutfak projesi. Dolap çizimi olmadan elektrikçi fırının, ocağın, bulaşık makinesinin, buzdolabının ve davlumbazın nerede olacağını bilemez. Ankastre ocak genellikle ayrı bir hat ister, bazen trifaze. Tezgâh üstü prizler dolapların arkasında değil, aralarında kalmalıdır.
• Odalarda mobilya yerleşimi. Salon aynı zamanda çalışma alanı, yatak odası aynı zamanda çocuk odası olacaksa daha fazla priz ve farklı anahtar yerleri gerekir.
• Klima. Türkiye'de pek çok dairede salon ve yatak odasına klima takılır. Her iç ünite için ayrı bir hat ve uygun yerde bir çıkış bırakmak, sonradan duvar üstünden kablo geçirmekten çok daha temizdir.
• Banyo ve ısınma. Çamaşır makinesinin, termosifonun, aydınlatmalı aynanın ve varsa havlupan ile yerden ısıtmanın yerini belirleyin. Kombi varsa onun prizini ve oda termostatı kablosunu da planlayın.
• Veri, TV ve diyafon. Yatak odasında ya da televizyonun yanında kablolu internet, uydu veya kablo TV istiyorsanız zayıf akım boruları elektrikle birlikte döşenir. Görüntülü diyafonun yeri de bu aşamada kesinleşmelidir.
• Aydınlatma. Asma tavanda spot, LED şerit, antrede iki yerden kontrol edilen ışık. Bunların hepsine kablo çekilmeden önce karar verilmelidir.

Apartman yönetimi ve komşular

Başlamadan önce apartman yönetimiyle konuşun. Merdiven boşluğundaki sayaç panosu ve kolon hattı ortak alanlardadır ya da dağıtım şirketine aittir. Bu yüzden bunlarla ilgili çalışmalar önceden konuşulmalıdır. Ana sigortayı büyütmek ya da trifaze beslemeye geçmek bu paketin parçası değildir. Bu iş dağıtım şirketiyle ayrıca yürütülür, elektrikçiniz size yol gösterir. Apartmanın gürültülü iş saatlerine uyun ve kat maliklerine kanal açılacak günleri önceden haber verin. Kırım tozu ve gürültü en çok bu günlerde şikâyete yol açar.

Dairede doğalgaz varsa

Dairede doğalgazlı kombi ya da ocak varsa, elektrikçilerin gaz borusunun nereden geçtiğini bilmesi gerekir. Çalışma sırasında gaz kokusu alırsanız hiçbir anahtarı açmayın ya da kapatmayın. Pencereleri açın, daireyi terk edin ve dışarıdan doğalgaz acil hattı 187'yi ya da 112'yi arayın.

Kablolar ve iletkenler

Bugün yalnızca bakır iletken kullanılır. Aydınlatma devrelerinde genellikle 1,5 mm², priz devrelerinde 2,5 mm² kesit tercih edilir. Ankastre ocak için ise üreticinin talimatına ve gücüne göre beş damarlı 2,5 mm² ya da daha kalın bir hat çekilir. Klima hatları da cihazın gücüne göre hesaplanır. Eski bir alüminyum iletkenle yeni bakır iletkeni aynı klemenste birleştirmek kötü bir fikirdir. Bağlantı zamanla gevşer, ısınır ve yangına yol açabilir. Eski tesisattan bir parça korunacaksa yalnızca alüminyum ve bakır için üretilmiş özel klemenslerle bağlanmalıdır. Eski dairelerde daha yaygın sorun ise topraklama iletkeninin hiç olmamasıdır. Yeni tesisatta her prizde topraklama bulunmalıdır.

Panodaki koruma elemanları

• Kaçak akım rölesi 30 mA açma akımıyla insanları elektrik çarpmasına karşı korur. Priz devrelerinde ve banyoda mutlaka bulunmalıdır.
• Kombine koruma (sigorta ile kaçak akım bir arada) önemli devrelerin her biri için ayrı ayrı kullanılır. Böylece çamaşır makinesi arıza yaptığında bütün daire değil, yalnızca o devre kapanır. Daha pahalıdır, ama iki odalı bir dairede en azından mutfak ve banyo için mantıklıdır.
• Aşırı gerilim koruması elektronik cihazları şebekeden gelen ani gerilime karşı korur. Yararı binadaki mevcut korumaya da bağlıdır, elektrikçinizle konuşun.

Kutular ve anahtar-priz serileri

Beton ve tuğla duvarlara klasik sıva altı kutular, alçıpan duvarlara ise tırnaklı özel kutular takılır. Yan yana ya da alt alta çoklu priz düşünüyorsanız kutular tam aralıkla açılmalıdır, yoksa çerçeve oturmaz. Seriler arasındaki fark en çok görünüşte ve mekanizmanın ömründedir. Ucuz bir anahtar birkaç yıl sonra sertleşmeye ya da takılmaya başlar, kaliteli olanı ise uzun yıllar sorunsuz çalışır.

Akıllı ev

Işıkları ya da panjurları akıllı sistemle kontrol etmeyi düşünüyorsanız kararı kaba tesisattan önce verin. Bazı sistemler daha derin kutu ya da anahtar kutusunda nötr iletkeni ister. Nötrü sonradan eklemek, duvarı yeniden kırmak anlamına gelir.

NUMIQ fiyat listesinde daire elektrik tesisatı oda sayısına göre ayrı paketlere bölünmüştür. Fark yalnızca metrekarede değildir. Devre sayısı, panonun büyüklüğü ve şantiyede geçen süre de değişir.

• 1 odalı daire tek bir yaşam alanından oluşur, mutfak çoğu zaman bu odanın içindedir. Türkiye'deki karşılığı genellikle stüdyo ya da 1+0 dairedir. Devre sayısı azdır, pano küçüktür ve iş daha kısa sürer.
• 2 odalı daire, yani bu sayfa, ayrı bir yatak odası ve neredeyse her zaman daha donanımlı bir mutfak ekler. Çoğunlukla 1+1 dairedir. Burada asıl iş, devreleri mutfaklı salon ile yatak odası arasında doğru bölmek, antre ışığını iki yerden kontrol etmek ve evden çalışma için yeterli priz bırakmaktır.
• 3 odalı daire bir oda daha, daha uzun bir koridor ve çoğu zaman ayrı tuvalet ile banyo getirir. Genellikle 2+1 dairedir. Devre sayısı belirgin şekilde artar, pano bir sıra daha büyür ve işçilik süresi uzar.
• 4 ve 5 odalı daireler daha çok yeni binalarda ya da geniş şehir dairelerinde görülür. Bu dairelerde birden fazla banyo, trifaze besleme, yerden ısıtma ve daha ayrıntılı bir plan sık karşılaşılan konulardır.

İki odalı dairenin ilginç yanı şudur: küçük bir alanda büyük bir dairenin neredeyse bütün ihtiyaçları bir araya gelir. Tam donanımlı mutfak, çamaşır makineli banyo, çalışma köşesi, yatak odası ve iki klima aynı daireye sığar. Pano ise çoğu zaman dar bir antreye yerleşmek zorundadır, bu yüzden yeri ve büyüklüğü baştan iyi düşünülmelidir. Salonunuz çok büyükse ve iki bölüme ayrılacaksa ya da salondan bir bölme duvarla yeni bir oda çıkarmayı planlıyorsanız elektrikçinizle konuşun. Kapsam olarak 3 odalı pakete daha yakın olabilirsiniz.

Kolaylaştıranlar

• mobilyası boşaltılmış, fayansları ve zemin kaplamaları sökülmüş bir daire,
• kanalların hızlı açıldığı tuğla, bims, gazbeton ya da alçıpan duvarlar,
• hazır bir mutfak projesi ve kesinleşmiş mobilya yerleşimi,
• sayaç panosuna kolay erişim ve apartman yönetimiyle önceden yapılmış görüşme.

Zorlaştıranlar

• kanal makinesinin yavaş ilerlediği ve disklerin çabuk aşındığı perde beton duvarlar,
• içinde yaşanan bir dairede çalışmak, çünkü mobilyalar sürekli taşınır ve her şey tozdan korunmak zorundadır,
• iş sırasında yapılan yerleşim değişiklikleri, çünkü bunlar kapatılmış yerlerde yeniden kanal açmak demektir,
• yetersiz kalan kolon hattı ya da sayaç tarafındaki eski bağlantılar,
• asma tavan, spotlar ve LED şeritler, çünkü bunlar nokta ve süre ekler.

Diğer ustalarla bağlantı

Elektrikçi kırım işlerinden sonra gelir ve genellikle temiz su ile atık su hatlarını döşeyen tesisatçıyla aynı dönemde çalışır. İkisinin güzergâhları konuşması gerekir. Böylece kablo borunun üstünden geçmez ve çamaşır makinesi prizi giderin hemen yanına düşmez. Ardından kanallar kapatılır, alçı sıva ve alçıpan yapılır, fayans döşenir ve boya yapılır. İnce tesisat boyadan sonra yapılır, aksi hâlde anahtar ve prizler boyanır. Fayans sırasında fayansçının kutuların etrafını tam ölçüyle kesmesine ve kutuların fayansın çok gerisinde kalmamasına dikkat edin. Derinde kalan kutuya priz düzgün oturmaz.

• Az priz. Uygulamada sık görülür: bir yıl sonra salonun her yerinde uzatma kablosu olur. Televizyonun ve çalışma masasının yanında bugün yettiğinden fazla priz planlayın.
• Her şey tek devrede. Su ısıtıcısı, mikrodalga ve fırın aynı sigortadaysa yemek yaparken sigorta atar.
• Bölge dışındaki kanallar. Çapraz ve rastgele açılmış kanallar, yıllar sonra raf asarken delinen bir kabloyla kendini gösterir.
• Banyoda eksik ek potansiyel dengeleme. Gözle bir şey görünmez, ama bir cihaz arıza yaptığında ciddi bir güvenlik riskidir. Bitişteki ölçümde mutlaka kontrol edilmelidir.
• Etiketsiz pano. Arıza anında hangi sigortanın neyi kapattığını kimse bilmez. Her devrenin okunaklı bir etiketi olmalıdır.
• Zayıf bağlantılar. İyi sıkılmamış klemensler ısınır. Bu durum titreyen ışık, yanık kokusu ya da kararmış bir prizle kendini gösterir.
• Boyadan önce ince tesisat. Boya bulaşmış anahtar ve çerçeveler temizlenemez, değiştirilmeleri gerekir.

Daire elektrik tesisatını yalnızca yetkin bir elektrikçi yapmalı ve bağlamalıdır. Ölçümleri de bu konuda yetkili bir kişi yapmalıdır. Bu yüzden bu yazıda kendi başınıza uygulayabileceğiniz bir rehber yer almıyor. Moloz taşımada, zeminleri örtmede ve temizlikte yardım edebilirsiniz. Hatlara müdahaleyi ise uzmanlara bırakın.

Teslim alırken acele etmeyin ve daireyi elektrikçiyle birlikte oda oda gezin. Her ışığı açın. Her prize basit bir cihaz ya da priz test cihazı takın. Kaçak akım rölelerinin test butonuna basın.

• ölçüm sonuçlarını içeren test raporu imzalı olarak teslim edildi ve önemli bir eksiklik içermiyor,
• panodaki her sigorta ve her kaçak akım rölesi okunaklı biçimde etiketlendi,
• dairede pano şeması ve mümkünse kablo güzergâhlarının krokisi bırakıldı,
• bütün prizlerde enerji ve topraklama var, prizler düz oturuyor ve çerçeve altında boşluk yok,
• anahtarlar doğru ışıkları kontrol ediyor, antrede iki yerden kontrol çalışıyor,
• kaçak akım röleleri test butonuna basınca açıyor,
• fırın, ocak, bulaşık makinesi, çamaşır makinesi ve klima hatları mutfak projesine ve plana uygun yerlerde,
• banyoda ek potansiyel dengeleme yapıldı ve prizler küvet ile duş çevresindeki bölgelerin dışında,
• dairede kapağı ya da klemensi olmayan açıkta bir iletken kalmadı,
• iş bitiminde temizlik yapıldı ve moloz anlaşmaya göre götürüldü.