Alçı sıva ve saten alçı

İyi bir alçı sıva, alttaki yüzeyle başlar. Alçı altındakini neredeyse birebir yansıtır. Duvardaki her kusuru bitmiş yüzeyde de görürsünüz.

1. Zemini kontrol etmek: sağlam, kuru, tozsuz ve yağsız olmalı, eski boya kalıntısı kalmamalı. Brüt betonda kalıp yağı kalıntılarını temizlemek.
2. Duvarların düzlüğünü, genellikle lazerle ölçmek ve sıva kalınlığını belirlemek.
3. Pencereleri, zemini, prizleri ve anahtarları örtmek. Gerekiyorsa köşe profillerini ve sıva ankrajlarını yerleştirmek.
4. Yüzeye astar sürmek. Pürüzsüz betonda sıvanın tutması için beton kontak astarı kullanmak.
5. Sıvayı makineyle ya da elle, tüm yüzeye kesintisiz ve uzun ara vermeden uygulamak.
6. Alüminyum mastarla sıvayı düzlemek ve çukurları doldurmak.
7. Alçı sertleşmeye başladığında yüzeyi hafifçe nemlendirip paslanmaz malayla perdahlamak.
8. Sıvayı ılımlı ve sürekli havalandırmayla kurumaya bırakmak.
9. İstenen kaliteye göre ince bir saten alçı katı, zorlu duvarlarda iki kat uygulamak.

Alçı sıva genellikle yaklaşık 10 ile 15 mm kalınlıkta uygulanır, saten alçı ise kabaca bir milimetre civarında ince bir kattır. Kesin değerleri üreticinin teknik föyünde bulursunuz.

Makine alçısı sıva makinesinde karıştırılıp duvara püskürtülür. Karışımın kıvamı hep aynı kalır ve iş hızlı ilerler. Bu yüzden yeni binalarda ve daire genelinde, büyük yüzeylerde tercih edilir. Bir avantajı daha var: soğuk derz riski azalır. Soğuk derz, taze sıvanın önceden sertleşmiş sıvaya eklendiği yerde kalan belirgin izdir.

El alçısı küçük partiler hâlinde karıştırılır ve malayla sürülür. Tamirlerde, küçük ve dar odalarda, pencere kenarlarında ve makinenin giremediği yerlerde işe yarar. Daha yavaştır ama usta detaylara daha iyi hâkim olur.

Son katta başlıca iki malzeme grubu kullanılır:

• saten alçı, alçı sıvayla doğal olarak uyumludur,
• hazır son kat macunlar (akrilik veya polimer esaslı), çok pürüzsüz yüzey istendiğinde, örneğin parlak boyaların altında ya da büyük pencerelerden yandan ışık alan duvarlarda kullanılır.

Makine alçısı çoğu zaman öyle iyi perdahlanır ki ayrıca saten alçıya gerek kalmaz. Ancak duvar yandan ışık alacaksa ya da neredeyse ayna gibi bir yüzey istiyorsanız ek bir saten alçı katı yapmaya değer. Dekoratif ince taneli sıvalar da bir seçenektir, fakat bunlar pürüzsüz değil, hafif dokulu ve mat bir yüzey verir.

Alçı sıva kuru iç mekânlara uygundur: salon, yatak odası, çocuk odası, koridor ve ofis. Alçı havadaki nemi kısa süreliğine alır, sonra geri verir. Bu sayede odanın havası daha dengeli olur.

Şu durumlarda başka bir yöntem seçin:

• dış cephe ya da ısıtılmayan bir alan söz konusuysa, buralarda alçı kullanılmaz,
• oda sürekli nemliyse, örneğin duş, çamaşır odası veya bodrum,
• duvar alttan nem çekiyorsa ya da tuzlanma varsa, özellikle yalıtımsız eski binalarda,
• duvar garaj veya atölye gibi yoğun darbe ve sürtünmeye maruz kalacaksa.

Böyle durumlarda kireç-çimento esaslı sıva, nem giderici (restorasyon) sıva ya da alçıpan kullanılır. Evdeki banyoda üreticiler alçı sıvayı genellikle doğrudan su sıçramayan yerlerde kabul eder. Duş alanında ise su yalıtımı gerekir, yüzey zaten çoğunlukla fayansçının işidir. Her zaman kullanacağınız ürünün teknik föyüne bakın.

İşin zorluğunu ve dolayısıyla kapsamını en çok şunlar belirler:

• zeminin durumu: yeni ve düzgün örülmüş duvar kolaydır, tutmayan eski sıvası olan duvarlar önce kazınmalı ya da kırılmalıdır,
• eğrilik: duvar ne kadar eğriyse kat o kadar kalın, malzeme o kadar fazla olur,
• odanın yapısı: nişler, çatı eğimleri, pencere kenarları ve çok sayıda köşe daha fazla el işi demektir,
• saten alçı kat sayısı ve istenen pürüzsüzlük,
• makine mi el uygulaması mı seçildiği,
• şantiyeye erişim: asansörsüz üst katlar, yerinde su veya elektrik olmaması.

Eski binalarda sıvaya çoğu zaman kırım ve duvar düzeltme işleri de eklenir. Bu yüzden işin kapsamı ancak yerinde bakıldıktan sonra netleşir.

Uygulamada sık görülen bir durum şudur: duvar boyadan önce iyi görünür, hatalar boyanın altında belirir. En yaygın nedenler:

• nemli ya da henüz kurumamış duvara sıva yapmak,
• astar kullanmamak, böylece farklı emicilikteki bölgelerin farklı kuruyup leke bırakması,
• sıvaya ara vermek ve soğuk derz bırakmak,
• çok düşük sıcaklıkta çalışmak, üreticiler genellikle 5 °C altında uygulamayı önermez,
• kurumayı ısıtıcılarla ya da cereyanla hızlandırmak, bu da çatlaklara yol açar,
• binada şap dökülürken sıva yapmak, çünkü hava nemle dolar,
• henüz kurumamış sıvanın üstüne saten alçı çekmek.

Kuruma için kabaca her milimetre kalınlık başına bir gün denir, bu da iyi havalandırma ve oda sıcaklığı için geçerlidir. Boyacıya geçmeden önce duvarlara zaman tanıyın ve boyadan önce mutlaka astar kullanın.

Tüm yüzeyi sıvamayı ustaya bırakın. Küçük bir duvarı elle saten alçıyla kaplamayı ise siz de yapabilirsiniz. Tavanlar ve yüksekte yapılacak işler için bir uzman çağırmak daha doğrudur.

1. Duvardaki gevşek parçaları, tozu ve yağı temizlemek.
2. Büyük delikleri ve çatlakları tamir macunuyla doldurup kurumaya bırakmak.
3. Duvara saten alçı üreticisinin önerdiği şekilde astar sürmek.
4. Saten alçıyı tam tarifine göre suyla karıştırmak, yalnızca işleyebileceğiniz kadar hazırlamak.
5. Paslanmaz malayla çapraz hareketlerle ince bir kat sürmek.
6. Yüzey hafifçe çektiğinde bir kez daha mala çekerek düzleştirmek.
7. Kuruduktan sonra duvarı yandan ışıkla kontrol etmek ve pürüzleri ince zımparayla almak.
8. Gerekirse ikinci katı sürüp yeniden kurumaya bırakmak.

Teslim alırken duvara yandan ışık tutun, örneğin bir lambayı duvara yaklaştırarak. Şunlara bakın:

• uzun bir mastarla düzlük, belirgin çukur ve şişlik olmamalı,
• köşeler ile pencere ve kapı kenarları düz ve keskin olmalı,
• yüzeyde çatlak, gözenek, çizik ve mala izi olmamalı,
• renk eşit olmalı, koyu nemli lekeler görünmemeli,
• tavan, zemin ve kasa birleşimleri temiz olmalı,
• prizler, pencereler ve zemin örtülü ve hasarsız kalmış olmalı,
• ustadan ne zaman boya yapılabileceğini ve hangi astarın kullanılacağını öğrenmiş olmalısınız.