Şamot ve seramik baca borusuyla baca örülmesi

Şamot, ateşe dayanıklı geleneksel bir malzemedir. Yüksek sıcaklığa, sürekli ısınıp soğumaya ve dumandaki aşındırıcı maddelere karşı dayanıklıdır. Üreticilere göre genellikle evde normal ısınmada oluşan sıcaklıkların çok üzerine çıkabilir.

Seramik boru ise asıl duman yoludur, yani gazların dışarı çıktığı kanaldır. Yüzeyi pürüzsüz olduğu için üzerinde daha az is ve katran birikir. Bu yüzden baca daha kolay temizlenir ve isin tutuşma riski azalır. Boru aynı zamanda çevresindeki duvarı, yanma sırasında oluşan asit ve yoğuşma suyundan korur.

Bu sistem odun ve kömür sobaları, katı yakıtlı kazanlar ve şömineler için uygundur. Türkiye'de doğalgazlı kombilerin çoğu yoğuşmalıdır ve bunlarda durum farklıdır: borunun ıslak çalışmaya uygun olup olmadığı mutlaka kontrol edilmelidir. Yoğuşmalı cihazlar için çoğu zaman kombi üreticisinin istediği paslanmaz çelik ya da plastik baca sistemi kullanılır. Doğalgazlı bir cihazın bacaya bağlanmasını yalnızca yetkili bir gaz tesisatçısı yapmalıdır.

Baca, evin güvenliğini doğrudan etkileyen bir yapı parçasıdır. Bu yüzden işi, daha önce baca yapmış deneyimli bir duvar ustasına verin.

1. Temelin hazırlanması. Baca ağırdır, bu yüzden ağırlığını taşıyabilecek sağlam ve düz bir temele ya da taşıyıcı bir döşemeye ihtiyaç duyar. Eski bir döşemenin üzerine, bir statik mühendisine baktırmadan baca yapılmaz.
2. Bacanın alt kısmı. Önce en alta yoğuşma suyu kabı ve tahliyesi olan baca dibi yerleştirilir, hemen üstüne temizleme kapağı konur. Baca ileride bu kapaktan temizlenir ve kontrol edilir.
3. Seramik borunun yerleştirilmesi. Borular birbirinin üzerine sırayla dizilir, ekleri üreticinin önerdiği aside dayanıklı macunla birleştirilir. Boru tam dik durmalı, macun içeri taşmamalı ve ekler temiz kalmalıdır.
4. Yalıtım ve genleşme payı. Boru ile dış gövde arasında bir boşluk bırakılır, bu boşluk genellikle taş yünü ile doldurulur. Boru ısındıkça genleşir, bu yüzden dış gövdeye sıkıca örülmemelidir.
5. Dış gövdenin örülmesi. Borunun çevresine şamot tuğla ya da hazır baca blokları, üreticinin önerdiği harçla örülür. Sıcaklığın yüksek olduğu yerlerde sıradan çimento harcı uygun değildir.
6. Duman borusu bağlantısı. Cihazın bağlanacağı giriş, doğru yükseklikte bırakılır. Bu girişin yeri soba, şömine ya da kazanla tam uyuşmalıdır.
7. Döşeme ve çatıdan geçiş. Bacanın çevresinde ahşaptan ve diğer yanıcı malzemelerden, TS EN standartlarının ve üreticinin öngördüğü mesafe bırakılır. Çatıdan geçtiği yer, suyun kiremidin altına kaçmayacağı şekilde sacla kaplanır.
8. Baca başı. Çatının üstünde kalan kısım yağmura ve dona karşı korunur, örneğin yüz tuğlası, kaplama ya da uygun bir sıva ile. En üste, suyu duvardan uzağa akıtan bir baca şapkası veya kapak plakası konur.

• Şamot tuğladan klasik örgü: Bacanın alışılmadık bir yere uydurulması ya da mevcut bir duvara bağlanması gerektiğinde uygundur.
• Hazır bloklu sistem baca: Seramik boru, yalıtım ve dış bloklar birbirine tam oturur, bu yüzden daha hızlı yapılır. Çok katmanlı yapı mantığı aynıdır.
• Tek kanallı ya da çift kanallı baca: İleride bir şömine ya da ikinci bir kazan eklemeyi düşünüyorsanız, bacayı baştan iki kanallı yaptırmak mantıklıdır. Sonradan eklemek çok daha zordur.
• Boru çapı: Göz kararı seçilmez. Cihaza, yakıta ve baca yüksekliğine göre belirlenir. Uygulamada çok geniş seçilmiş bir kanalın zayıf çektiği ve bacanın nem yaptığı sık görülür.

En belirleyici etken bacanın yüksekliği ve ne kadarının çatının üstünde kaldığıdır. Çatıda çalışmak iskele ve güvenlik önlemi gerektirir, iş de daha yavaş ilerler. En kolayı, ev inşa edilirken ve çatı henüz kapanmamışken yapılan bacadır. Bu yüzden yeni bir evde bacayı inşaatla birlikte planlamak işi hem kolaylaştırır hem de daha ekonomik hale getirir.

İşi uzatan ve zorlaştıran durumlar şunlardır:

• Eski bacanın yıkılması ve molozun taşınması
• Malzemenin elle taşınmak zorunda olduğu dar alanlar
• Bitmiş çatı ve kiremitten geçiş, yani çatı kaplamasının sökülüp yeniden bağlanması
• Birden fazla kanal, ek bağlantı girişleri ve havalandırma ızgarası gibi ekler
• Çatı üstünde yüz tuğlası ya da kaplama gibi daha zahmetli bir bitiş

• Borunun sıkıca örülmesi: Boru ısınınca genleşir. Genleşme payı yoksa dış gövde çatlar.
• Yanlış macun ya da harç: Boru eklerinde kullanılan sıradan harç, zamanla asitten dolayı dağılır.
• Ahşaba çok yakın baca: Bacaya dayalı çatı kirişleri ciddi bir yangın riskidir.
• Korumasız baca başı: Duvara işleyen su kışın donar ve tuğlaları parçalar.
• Kötü yapılmış çatı geçişi: Baca çevresinden su sızması en sık yaşanan şikayetlerden biridir.
• Çatıdan yeterince yükselmeyen baca: Baca başı mahyanın yeterince üstünde olmalıdır. Aksi halde rüzgar çekişi bozar ve duman geri teper. Sobayla ısınan evlerde bu durum karbonmonoksit zehirlenmesi riskini artırır.

İlk kez yakmadan önce bacayı yetkili bir baca ustasına ya da teknik servise kontrol ettirin ve bunu yazılı olarak alın. Bu kontrol yapılmadan cihazı bacaya bağlamayın. Gaz kokusu alırsanız ortamı hemen terk edin ve 187 Doğalgaz Acil'i arayın, başka acil durumlarda 112'yi arayın. Teslim alırken şunlara bakın:

• Baca dik duruyor ve dış gövdede çatlak yok
• Temizleme kapağı ve yoğuşma kabı ulaşılabilir ve sızdırmaz
• Yoğuşma suyunun akacağı bir tahliye var
• Döşemede ve çatıda yanıcı malzemelere olan mesafe korunmuş
• Çatı geçişi düzgün şekilde sacla kaplanmış
• Baca başında kapak plakası ve korunmuş bir yüzey var
• Boru, bağlayacağınız cihaza uygun
• Kontrol raporu ve kullanılan malzemelerin belgeleri size verilmiş