Duvar sıvası (kaba sıva)

Sıvanın kalitesi daha ilk mala harç atılmadan belirlenir. Olağan sıra şöyledir:

1. Zemin hazırlığı: duvar sağlam, temiz, tozsuz ve yağsız olmalı, üzerinde gevşek parça kalmamalıdır. Eski duvarlarda iyi tutmayan her şey kırılıp alınır, büyük delikler önceden doldurulur.
2. Serpme veya astar: pürüzsüz betona sulu bir çimento serpme atılır, bu da harcın tutunacağı pürüzlü bir yüzey oluşturur. Gazbeton gibi suyu çok çeken zeminlerde, sıva üreticisinin önerisine göre astar ya da serpme kullanılır. Böylece zemin harcın suyunu çok hızlı emmez.
3. Anoların yerleştirilmesi: duvara sıva anoları veya mastar profilleri konur. Bunlar sıvanın düzlemini ve kalınlığını belirler. Köşelere köşe profili takılır, böylece kenarlar düz ve darbeye dayanıklı olur.
4. Harcın hazırlanması: torbalı hazır karışım, torbadaki talimata göre suyla karıştırılır. Harç şantiyede çimento, kireç ve kumla hazırlanıyorsa oran amaca göre seçilir: çimento arttıkça dayanım artar ama duvarın nefes alması azalır.
5. Uygulama: sıva mala ile elle atılır ya da sıva makinesiyle püskürtülür. Bir kat genellikle yaklaşık 10 ila 20 mm olur. Daha kalın sıva gerekiyorsa iki kat yapılır ve ikinci kat, ilki biraz çektikten sonra atılır.
6. Mastarlama ve düzeltme: anolara dayanan mastarla fazla harç alınır, eksik kalan yerler doldurulur. Harç çektikten sonra yüzeye, pürüzlü kalacak mı yoksa üzerine yeni kat mı gelecek buna göre tahta mala veya sünger perdah yapılır.
7. Kür ve kuruma: sıva doğrudan güneş, don ve sert cereyan olmadan kendi kendine kurumalıdır. Sıcak havada gerekirse hafifçe nemlendirilir. Kurumayı kalorifer veya ısıtıcıyla hızlandırmaya çalışmayın, aksi halde sıva çatlar.

Elle sıva küçük alanlara, tamirlere, çok sayıda pencere kenarı ve nişi olan girintili çıkıntılı duvarlara ve makinenin rahat kurulamadığı yerlere uygundur. Daha yavaştır ama usta her noktaya tam hâkimdir.

Makine sıvası bütün bir binada ve büyük, kesintisiz yüzeylerde avantajlıdır. Harcın kıvamı daha düzenli olur ve iş belirgin şekilde hızlanır. Ancak su ve elektrik bağlantısı, makine için yer ve pencerelerin, kapıların, zeminin iyice örtülmesi gerekir. Türkiye'de makineyle çoğu zaman doğrudan alçı sıva da uygulanır, ama ıslak hacimlerde, bodrumlarda ve dış cephede çimento esaslı kaba sıva tercih edilir.

Harç seçiminde zemin ve mekân belirleyicidir:

• Yaşam alanları, iç mekân: klasik çimento-kireç esaslı kaba sıva, üzerine alçı sıva veya saten alçı,
• gazbeton ve hafif bloklar: bu malzemeler için üretilmiş hafif sıvalar, böylece sıva duvardan sert olmaz,
• nemli bodrumlar ve eski duvarlar: nem giderici (sanasyon) sıva sistemleri, çünkü nemli duvarda normal sıva kısa sürede dökülür,
• dış cephe ve subasman: hava koşullarına ve sıçrayan suya dayanıklı, cephe veya mantolama sisteminin üreticisine uygun sıvalar.

Aynı metrekaredeki iki şantiyede işin zahmeti, dolayısıyla maliyeti epey farklı olabilir. İşi kolaylaştıranlar:

• ince bir katın yettiği, düzgün örülmüş, ölçüsü hassas bloklar,
• az pencereli, az köşeli büyük düz duvarlar,
• rahat erişim, şantiyede hazır su ve elektrik.

İşi uzatanlar ise:

• kalın katla düzeltilmesi gereken eski, eğri veya nemli duvarlar,
• eski sıvanın sökülmesi ve zeminin onarılması,
• çok sayıda pencere ve kapı kenarı, köşe ve elektrikçinin açtığı kanallar,
• iskele gerektiren yüksek tavanlar veya merdiven boşlukları,
• her şeyin örtülüp temizlenmesi gereken, içinde yaşanan bir dairede çalışmak.

Apartmanda çalışacaksanız, çalışma saatleri, molozun taşınması ve ortak alanların korunması konusunda önceden apartman yönetimiyle konuşun. Bu, komşularla sürtüşmeyi büyük ölçüde önler.

• Tozlu veya kuru zemine sıva: sıva tutmaz, bir süre sonra boşluk yapar ya da dökülür.
• Betonda serpmenin atlanması: pürüzsüz betonda harcın tutunacağı bir yüzey yoktur.
• Tek seferde çok kalın kat: sıva sarkar ve kururken çatlar.
• Donda veya doğrudan güneşte sıva: yaklaşık +5 °C altında harç düzgün prizini almaz, yaz sıcağında ise çok hızlı kurur.
• Alçı veya boyanın erken yapılması: uygulamada sık görülen bir durumdur: ıslak sıvanın üzerine yeni kat çekilir ve birkaç hafta sonra lekeler ya da çatlaklar çıkar. Kabaca her milimetre kalınlık için bir gün kuruma süresi hesaplanır, kesin süreyi üretici bildirir.
• Farklı malzemelerin birleşiminde file kullanılmaması: örneğin tuğla duvarın betonarme kolon veya kirişle birleştiği yerde. Sıvanın içine file konmazsa orada neredeyse her zaman çatlak oluşur.

Teknik bir odadaki küçük bir alanı biraz sabırla kendiniz de sıvayabilirsiniz. Bütün bir yaşam katı veya cephe için bir sıva ustası çağırmak daha mantıklıdır. Yüksekte ve iskelede yapılacak işleri ustalara bırakın.

1. Gevşek parçaları kırıp almak ve duvarın tozunu süpürmek.
2. Betona çimento serpme, su çeken duvara talimata göre astar uygulamak.
3. Sıva anolarını su terazisiyle düzleme oturtmak ve donmalarını beklemek.
4. Hazır harcı torbadaki talimata göre suyla karıştırmak, yalnızca kullanım süresi içinde bitirilebilecek kadar hazırlamak.
5. Harcı mala ile aşağıdan yukarı, küçük alanlar halinde atmak.
6. Anolara dayanan mastarla fazlayı almak ve boş kalan yerleri doldurmak.
7. Harç çektikten sonra yüzeye tahta mala ile perdah yapmak.
8. Sıvayı cereyandan ve dondan korumak ve kurumaya bırakmak.

• duvara dayanan uzun bir mastar belirgin çukur veya tümsek göstermemeli, izin verilen sapmayı ilgili TS EN standardı veya sözleşme belirler,
• köşeler ve pencere kenarları düz ve şakülünde,
• parmakla tıklatıldığında sıva hiçbir yerde boş ses vermiyor, boş ses sıvanın zeminden ayrıldığını gösterir,
• yüzeyde çatlak, ufalanan yer veya düzensiz kurumadan kalan lekeler yok,
• buatların, boruların ve kasaların çevresinde sıva düzgün ve temiz bitirilmiş,
• pencereler, zemin ve tesisat iş bitiminde harçtan temizlenmiş.