Bordür yerine kilit taşının betona oturtulması

Alanın geri kalanı her zamanki gibi döşenir: sıkıştırılmış mıcır alt temel ve üzerine ince mıcır ya da kum yatak. Betona yalnızca en dıştaki sıra girer. Daha çok zorlanan alanlarda bu iki sıra olabilir. İş genellikle şu sırayla ilerler:

• Alanın tamamında kazı yapılır ve alt temel sıkıştırılır, kenarın altı için biraz daha geniş bir şerit bırakılır
• Kenar boyunca, döşemenin bitmiş yüksekliğinde ve alanın eğimine uygun bir ip gerilir
• Kenar sırasının altına, şekil verilebilen ve akmayan nemli kıvamda beton serilir
• Taşlar lastik tokmakla tam ip hizasına gelecek şekilde betona bastırılır
• Dış tarafta, taş yüksekliğinin yaklaşık üçte ikisine kadar çıkan eğimli bir beton topuk şekillendirilir
• Beton sertleştikten sonra iç alan tamamlanır, derzler doldurulur ve yüzey sıkıştırılır

Topuk neden taşın üst kenarına kadar çıkmaz? Çünkü üstüne toprak ya da çakıl serilebilsin ve beton görünmesin. Bu yükseklikte bile taşı yandan sıkıca tutmaya devam eder.

Bazen alanın tamamının betona döşendiğini de görürsünüz. Bu farklı, rijit bir uygulamadır: beton plak, dilatasyon derzleri ve iyi düşünülmüş bir su tahliyesi gerektirir. Bu işle karıştırmamak gerekir.

Kenar sırasının altındaki beton topuk; yürüme yolları, teraslar, ev önündeki alanlar ve yaya trafiği olan küçük alanlar için iyi bir çözümdür. Döşemenin çime geçtiği ve kenarın çim biçme makinesiyle rahatça geçilmesi istenen yerlerde de kullanışlıdır. Kavisli ve girintili çıkıntılı şekillerde, bordürün zor uyduğu yerlerde de tercih edilir.

Garaj yolunda ya da otopark alanında araç tekerleği kenara çok daha fazla yük bindirir. Burada beton destek daha geniş ve daha dolgun yapılır, taş daha kalın seçilir (genellikle 6 cm yerine yaklaşık 8 cm) ve alt temel de kalınlaştırılır. Ağır araç trafiği olan alanlarda ya da kenarın bir kot farkına denk geldiği yerlerde bordür çoğu zaman daha güvenli bir seçimdir.

En kolayı, iyi sıkıştırılmış zemin üzerinde düz ve uzun bir kenar ile el arabasının rahat girebildiği bir alandır. Şu durumlar işi uzatır:

• Taşların kesilmesini gerektiren kavisler ve köşeli kenarlar
• Duvar, merdiven ya da cephe dibindeki kenarlar, çünkü topuğa şekil vermek zorlaşır
• Önce güçlendirilmesi gereken yumuşak, killi ya da suya doymuş zemin
• Döşeme ile çevresindeki arazi arasında büyük kot farkı
• Zorlanan alanlarda tek yerine iki sıranın betona alınması
• Betonun elle taşınmasını gerektiren dar ya da uzak bir erişim

Uygulamada en sık görülen durum, kenarın yeterince sıkıştırılmamış zemine betonlanmasıdır. Zemin oturdukça beton da onunla birlikte iner, kenar sırası kırılır ya da dışa devrilir. Bir diğer yaygın hata çok sulu betondur: akar, topuk şeklini tutmaz ve taş betonun içinde yüzer gibi kalır.

Topuğun ince bir tabaka gibi, adeta göstermelik yapılması da sorun çıkarır. Böyle bir destek ilk donda ya da ilk yükte çatlar. Kompaktöre (titreşimli plaka) de dikkat edin: taze betonlanmış kenarın üzerinden ya da lastik altlık olmadan geçerseniz kenar taşları gevşer veya kenarlarından kırılır. Eğimi de unutmayın. Beton sertleştikten sonra kenarı düzeltemezsiniz, bu yüzden yaklaşık %1 ile %2 arasındaki eğimi ipi gererken ayarlamak gerekir.

Betonu donlu havada ya da aşırı sıcakta dökmeyin. Yaklaşık +5 °C altında çok yavaş priz alır ve donabilir, yaz sıcağında ise hızla kurur ve çatlar. İç Anadolu ve Doğu'da kış aylarında, sahil bölgelerinde ise öğle sıcağında bu konu özellikle önemlidir. Taze kenarı doğrudan güneşten, yağmurdan ve dondan koruyun.

Alt temel hazır ve sıkıştırılmışsa, biraz sabırla bu işi kendiniz yapabilirsiniz. İp, kazık, su terazisi, lastik tokmak, mala ve torbalı hazır beton karışımı ya da bir betoniyer hazırlayın.

1. Kenarın altındaki zeminin sıkıştırılmış olduğunu ve taş kenarının en az topuk genişliği kadar dışına uzandığını kontrol etmek.
2. Kazıkları çakmak ve ipi taşın üst kenarı yüksekliğinde, evden dışarı doğru eğimle germek.
3. Avuçta sıkınca şeklini koruyan ve su bırakmayan nemli kıvamda beton karıştırmak.
4. Betonu kenar sırasının altına, priz almaya başlamadan döşeyebileceğiniz uzunlukta sermek.
5. Taşları yerleştirmek, tokmakla tam ip hizasına kadar vurmak ve derz aralığını korumak.
6. Düzlüğü ve eğimi su terazisiyle sürekli kontrol etmek.
7. Dış tarafta mala ile taş yüksekliğinin yaklaşık üçte ikisine kadar eğimli bir topuk şekillendirmek.
8. Taş yüzeyine bulaşan betonu yumuşakken hemen temizlemek.
9. Taze betonun üzerini naylonla ya da ıslak bezle örtmek ve karışım üreticisinin belirttiği süre boyunca sertleşmeye bırakmak.
10. Ancak bundan sonra iç alanı döşemek, derzleri doldurmak ve lastik altlıklı kompaktörle sıkıştırmak.
11. Topuğun üzerini toprak ya da çakılla örtmek.

• Kenar sırası tek bir çizgide, kaçıklık ve diş diş görüntü yok
• Kenar, alanın geri kalanıyla aynı düzlemde, taşan ya da çöken taş yok
• Eğim suyu evden uzağa yönlendiriyor, yüzeyde su birikmiyor
• Kenar taşları üzerine basıldığında oynamıyor ve devrilmiyor
• Beton topuk kesintisiz ve çatlaksız, taşın altında boşluk görünmüyor
• Taşların görünen yüzünde kurumuş beton artığı kalmamış
• Derzler dolu, kenar derzleri yüzeye kadar betonla doldurulmamış
• Topuğun üzeri örtülmüş ve çevredeki arazi döşemeye düzgün bağlanıyor