Bordürlerin kuru betona oturtulması

Kuru beton, ustaların deyişiyle "toprak nemli beton", çimento, agrega ve çok az sudan oluşan bir karışımdır. Görünüşü nemli kuma benzer: dökülebilir ama avucunuzda sıktığınızda şeklini korur. Akmadığı için kalıp gerektirmez ve bordür bu karışımın içinde kolayca doğru yüksekliğe getirilir.

Sıkıştırılıp nemlendirildikten sonra karışım yavaş yavaş sertleşir ve sağlam bir yatak oluşturur. Yürüyüş yolları, teraslar, bahçe alanları ve müstakil evlerin olağan araç girişleri için bu yeterlidir. Ağır trafik alan alanlarda veya özel yapılarda oturtma şeklini proje belirler; burada genellikle üreticinin teknik koşullarına ve beton bordürler için ilgili TS EN standartlarına bakılır.

Hattın ve yüksekliğin belirlenmesi

Önce kazıklara bir ip gerilir ya da yükseklik nivo (hizalama cihazı) ile belirlenir. İp, bordürlerin üst kenarını ve yönünü gösterir. Bu aşamada zeminin eğimi de düşünülür, böylece yağmur suyu evin tersine akar, eve doğru değil.

Hendeğin kazılması ve tabanın sıkıştırılması

Hendek, bordürden biraz daha geniş kazılır ki yandaki beton destek de sığsın. Derinlik bordürün yüksekliğine ve alacağı yüke bağlıdır: tarh kenarında daha sığ bir hendek yeter, araç girişinde ise daha derine inmek ve çoğu zaman sıkıştırılmış bir mıcır tabakası eklemek gerekir. Hendeğin tabanından bitkisel toprak ve yumuşak toprak alınır, taban iyice sıkıştırılır.

Yatak, yerleştirme ve yan destek

Tabana kuru beton serilir, genellikle yaklaşık on santim kalınlıkta, yük fazlaysa daha kalın. Bordür yerleştirilir, lastik tokmakla ip seviyesine kadar vurulur ve su terazisiyle kontrol edilir. Parçalar arasında dar ve eşit bir derz kalır. Ardından dış tarafa beton bir "sırt" yapılır: bordür yüksekliğinin kabaca üçte biri ile yarısı arasına kadar uzanan, kuru betondan bir kama. Son olarak beton nemlendirilir ve bordürler birkaç gün yüklenmez.

• Bahçe bordürleri: ince ve hafif, sadece yaya geçen yerlerde çimeni, tarhları ve çakıl alanları ayırmak için
• Park bordürleri: biraz daha kalın, döşemenin kenarını tutması gereken yürüyüş yolları ve teraslar için
• Yol bordürleri: kalın ve ağır, teker baskısına maruz kalan araç girişleri ve park yerleri için
• Rampa bordürleri: pahlı kenarlı, aracın rahatça geçmesi için giriş noktasında

Beton bordürler en uzun ömürlü seçenektir ve hemen her yere uyar. Plastik veya metal şeritler daha çok bahçede çim kenarı olarak işe yarar, ancak kilitli parke taşının kenarını güvenilir şekilde tutmaz. Seçim yaparken kendinize basit bir soru sorun: bu alanda sadece yürünecek mi, yoksa araç da girecek mi? Araç girecekse yol tipini seçin ve zemini daha sağlam hazırlayın. Donmaya dayanıklılığa da dikkat edin. İç ve Doğu Anadolu gibi kışları sert geçen bölgelerde donma ve çözülmenin tekrar etmesi bordürü ciddi şekilde yıpratır. Kıyı bölgelerinde ise yağmur ve suyun birikmesi daha büyük bir sorundur.

En kolay iş, sağlam ve düz bir zeminde, rahat ulaşılan düz bir hattır. Şunlar ise işi uzatır ve zorlaştırır:

• Bordürlerin kesilmesini veya kavisli parça kullanılmasını gerektiren kavisler ve köşeler
• Eğimli arazi ve büyük kot farkları
• Değiştirilmesi ya da drene edilmesi gereken yumuşak, killi veya su tutan zemin
• Elle taşıması zor olan ağır yol bordürleri
• Eski bordürlerin sökülmesi ve molozun taşınması
• Makinenin, hatta el arabasının bile giremediği dar alanlar

Uygulamada sık görülen durum şudur: bordürler yeni takıldığında kusursuz görünür, sorun ancak ilk kıştan sonra belli olur. Tipik nedenler:

• Zayıf sıkıştırılmış taban: bordür sonradan çöker veya yan yatar
• Eksik ya da çok alçak yan destek: kenar, döşemenin veya aracın baskısıyla dışa devrilir
• Fazla sulu karışım: tokmaklarken dağılır ve bordür "yüzer"
• Donda çalışmak ya da beton sertleşmeden bordürü yüklemek
• Yanlış eğim: su bordürün dibinde birikir ve altını oyar

Tarh ya da küçük bir yürüyüş yolu çevresindeki hafif bahçe bordürlerini kendiniz de takabilirsiniz. Yol bordürleri ve araç girişleri için sıkıştırma makinesi olan bir ekibe başvurmak daha akıllıcadır.

1. Hattı kazıklarla işaretlemek ve ipi bordürlerin üst kenarı yüksekliğine germek.
2. Bordürden biraz daha geniş bir hendek kazmak, bitkisel toprağı ve kökleri temizlemek.
3. Hendeğin tabanını el tokmağı veya kompaktörle sıkıştırmak.
4. Kuru betonu, avuçta şeklini koruyacak ama su bırakmayacak kıvamda karıştırmak.
5. Yatağı sermek ve kabaca düzlemek.
6. Bordürü yerleştirmek, lastik tokmakla ip seviyesine getirmek ve su terazisiyle kontrol etmek.
7. Sonraki parçalara aynı derzle devam etmek ve hattı ara ara kontrol etmek.
8. Dış tarafa beton kama yapmak ve sıkıca bastırmak.
9. Betonu nemlendirmek, sıcak havada birkaç gün ıslak tutmak ve yüklememek.
10. Ancak bundan sonra çevreyi toprakla doldurmak veya döşemeyi yapmak.

• Bordürlerin üst kenarı iple aynı hizada ve hiçbir yerde dışarı taşmıyor
• Hat düz ya da yumuşak kavisli, "diş diş" değil
• Parçalar arasındaki derzler eşit
• Ayağınızla bastırdığınızda bordür oynamıyor ve yan yatmıyor
• Yan destek tüm boy boyunca kesintisiz ve toprak olması gereken yerde çıplak beton görünmüyor
• Bordürlerde kırık kenar veya çatlak yok
• Yağmurdan sonra su akıp gidiyor, kenarda birikmiyor