Dış AG bağlantı hattı kontrol ve ölçüm raporu

Bağlantı hattı toprak altında ya da dışarıda çalışır. Nem, don ve darbe gibi etkilere açıktır. Kontrol, sorun büyümeden hatanın bulunmasını sağlar. Tipik durumlar şunlardır:

• Yeni bağlantı: Yeni bir müstakil ev, yazlık ya da atölye için ilk kez abone hattı çekiliyorsa.
• Hattın yenilenmesi veya güzergahın değişmesi: Yeni kablo, farklı bir güzergah ya da yeni bir sayaç panosu takılıyorsa.
• Hasar sonrası onarım: Örneğin bahçede kazı yapan bir iş makinesi kabloyu kestiyse. Kabloyu birleştirmek yetmez, onarımın ölçümle doğrulanması gerekir.
• Ana sigortanın büyütülmesi ya da güç ihtiyacının arttığı başka bir değişiklik varsa.
• Eski binalar: Hattın durumu hakkında güncel bir belge yoksa ve kimse kablonun ne zaman, nasıl döşendiğini bilmiyorsa.

Türkiye'de bölgenize hizmet veren elektrik dağıtım şirketinin kendi teknik şartları vardır. Bu şartlar örneğin dağıtım kutusunun tipini ve yerini, sizin sorumluluğunuzdaki bölüm ile şebeke tarafının nerede ayrıldığını belirler. Bağlantı hattını çekmeden önce bu şartları okumanız ve elektrikçinizle konuşmanız faydalı olur.

Kontrol, kabloya hızlıca bakıp geçmekten ibaret değildir. Uzman belgeleri inceler, montajı yerinde kontrol eder ve elektriksel değerleri kalibreli cihazlarla ölçer. Süreç genellikle şöyle ilerler:

1. Uzman belgeleri ister: hattın projesi ya da krokisi, kullanılan kablo ve cihazların bilgileri, kazı kapatılmadan önce çekilmiş fotoğraflar, varsa eski raporlar.
2. Sigorta veya sayaç kutusundan evdeki ana panoya kadar güzergahı gezer. Panoların belgelerle uyuşup uyuşmadığına, kapaklarının kapalı olup olmadığına, etiketlenip etiketlenmediğine ve dış ortama uygun koruma sınıfına sahip olup olmadığına bakar.
3. Kablonun toprağa döşenmeye uygun olup olmadığını ve ana sigortaya göre doğru kesitte seçilip seçilmediğini kontrol eder. Görünen yerlerde koruma borularını, geçişleri ve sızdırmazlığı inceler.
4. İletkenlerin yalıtım direncini ölçer. Böylece yalıtımın hasarlı ya da nemli olup olmadığı anlaşılır.
5. Koruma iletkenlerinin sürekliliğini ve PEN iletkeninin, projede öngörülen noktada PE ve N olarak doğru ayrıldığını kontrol eder.
6. Hata çevrim empedansını ölçer. Bu ölçüm, bir arıza anında sigortanın yeterince hızlı açıp açmayacağını gösterir.
7. Topraklama direncini ölçer. Panoda kaçak akım rölesi varsa onun da doğru açtığını test eder.
8. Sonuçları, değerlendirmeyi ve varsa eksiklikleri içeren raporu hazırlar ve imzalayarak teslim eder.

Dış hat nem, don ve mekanik darbeye maruz kaldığı için uzman, ev içinde pek önemli olmayan ayrıntılara da dikkat eder: kablonun kum yatağına döşenmesi, kablonun üstünde uyarı şeridi bulunması, araç yolu veya beton zeminin altında koruma borusu kullanılması ve eve giriş noktasının iyi yalıtılması.

Ölçüm ve doğrulama, IEC 60364 serisine dayanan TS HD 60364 standartlarına göre yapılır. Bu serinin 6. bölümü tesislerin doğrulanmasını, 4-41. bölümü ise elektrik çarpmasına karşı korumayı ele alır. Düzgün bir rapor şunları içermelidir:

• Binanın ve abone noktasının bilgileri, kontrolün türü (yeni bir hatta ilk kontrol)
• Hattın tarifi: kablonun tipi ve kesiti, güzergah uzunluğu, döşeme şekli, panolar ve ana sigortanın değeri
• Şebeke sistemi (örneğin TN-C-S veya TT) ve elektrik çarpmasına karşı koruma yöntemi
• Ölçülen değerler ve kullanılan ölçüm cihazları
• Tespit edilen eksikliklerin listesi ve giderilmesi için öneriler
• Tesisin güvenli işletmeye uygun olup olmadığına dair net bir sonuç
• Raporu hazırlayan kişinin adı, yetki belgesi bilgisi, tarih, imza ve kaşe

Rapor olumsuz sonuçlanmışsa hat bu haliyle güvenli sayılmaz ve kullanılmamalıdır. Eksiklikler giderildikten sonra kontrolün tekrarlanması gerekir.

Kontrolün ne kadar uğraştıracağı, dolayısıyla ne kadar süreceği ve ne kadar emek isteyeceği, büyük ölçüde uzmanın yerinde ne bulduğuna bağlıdır. İş şu durumlarda daha kolaydır:

• Hat yeniyse, projesi ve kazı kapatılmadan önce çekilmiş fotoğrafları varsa
• Güzergah kısa ve anlaşılırsa, panolara rahatça ulaşılabiliyorsa
• Montajı, bölgedeki dağıtım şirketinin şartlarını bilen bir ekip yaptıysa

Uzun veya belirsiz bir güzergah, eksik belgeler, kablosu bilinmeyen eski bir hat, ulaşılması zor topraklama ya da acil bir tarih ise işi zorlaştırır. Uzman hata bulursa onarım ve tekrar kontrol de eklenir. Uygulamada sık görülen bir durum şudur: kazının fotoğrafını kimse çekmemiştir ve kablo çoktan toprakla kapatılmıştır. Uzman o zaman döşemeyi doğrulayamaz, bir noktada deneme kazısı yapılmasını ya da montajı yapan firmadan yazılı bir beyan isteyebilir.

• Kötü veya eksik topraklama. Topraklama elektrodu bağlanmamış, bağlantılar paslanmış ya da topraklama direnci uygun değil. Bu durumda elektrik çarpmasına karşı koruma gerektiği gibi çalışmaz.
• Yetersiz kesitte kablo. Kesit, ana sigortaya ve güzergah uzunluğuna uygun değil. Kablo ısınabilir, çevrim empedansı da uygun çıkmaz.
• Uygun olmayan kablo veya döşeme. Kablo toprak altına uygun değil, kum yatağı, uyarı şeridi ya da araç yolu altında koruma borusu yok.
• Usulsüz ek ve bağlantılar. Kablo sigortasız eski bir panoya bağlanmış, geçici ekler yapılmış ya da onarımdan kalan ek toprak altına uygun değil.
• Eksik belgeler. Sadece "elektriği elektrikçi yaptı" demek yeterli değildir. Ölçüm sonuçlarını içeren yazılı bir rapor gerekir.

Tanıdık bir elektrikçinin yetki belgesi olmadan verdiği gayriresmi görüşün bir değeri yoktur. Raporu hazırlayan kişi, raporun doğruluğundan kişisel olarak sorumludur. Bu yüzden kontrolü, hattı monte eden kişiden farklı birinin yapması tercih edilir.

Raporu dosyanıza koymadan ya da ilgili yere iletmeden önce madde madde gözden geçirin:

• Adres, abone noktası ve hattın tarifi gerçek durumla uyuşuyor mu
• Kablonun tipi, kesiti ve ana sigortanın değeri yazıyor mu
• Raporda genel ifadeler değil, ölçülmüş değerler var mı
• Sonuç kısmında tesisin güvenli işletmeye uygun olduğu açıkça belirtilmiş mi
• Eksiklikler yazılmışsa giderildikleri belgelenmiş mi
• Raporu hazırlayan kişinin adı ve yetki belgesi bilgisi yer alıyor mu
• Raporda tarih, numara, imza ve kaşe var mı
• Raporun hem kağıt hem dijital kopyası, güzergah fotoğraflarıyla birlikte elinizde mi