Elektrik tesisatı kontrol raporu (daire)

Kontrol, iki bölümden oluşur: gözle yapılan bir inceleme ve cihazlarla yapılan ölçümler. Sonunda bir rapor hazırlanır. Bu raporda tesisatın tanımı, ölçülen değerler, bulunan eksikler ve tesisatın güvenli kullanıma uygun olup olmadığını açıkça söyleyen bir sonuç yer alır.

Kontrolün iki türü vardır:

• ilk kontrol, yeni ya da yenilenmiş bir tesisata ilk kez enerji verilmeden önce yapılır. Yani yeni binada, tadilattan sonra veya hatlarda büyük bir değişiklik yapıldığında,
• periyodik kontrol, belirli aralıklarla tekrarlanır ve tesisatın durumunun aradan geçen sürede kötüleşip kötüleşmediğini gösterir.

Bu raporu yalnızca ölçüm yapmaya yetkili ve geçerli yetki belgesi olan bir uzman düzenleyebilir. Bu uzman genellikle bir elektrik mühendisidir. Yetki belgesi olmayan bir elektrikçi, ne kadar deneyimli olursa olsun, bu raporu düzenleyemez. Emin değilseniz uzmandan belgesini göstermesini isteyin.

Kendi oturduğunuz dairede kontrolün kaç yılda bir tekrarlanacağı, işyerlerinde olduğu gibi kesin bir takvime bağlı değildir. Ama bu, kontrolün gereksiz olduğu anlamına gelmez. Şu durumlarda rapora sık ihtiyaç duyulur:

• elektrik tesisatı yenilendikten sonra, kısmi bir yenileme olsa bile. Örneğin sigorta kutusu, sigortalar ya da mutfak ve banyodaki hatlar değiştirildiğinde,
• daire alınırken veya satılırken; rapor alıcıya hatların durumu hakkında çok şey anlatır, özellikle topraklaması olmayan ya da alüminyum kablo kullanılmış eski apartmanlarda,
• arıza, kısa devre veya yangından sonra, sebebi bulmak ve tesisatın geri kalanının sağlam olup olmadığını görmek için,
• daire kiraya verilirken, ev sahibi tesisatın güvenli olduğunu belgelemek istediğinde.

Eski dairelerde tesisatı aşağı yukarı on yılda bir kontrol ettirmek önerilir. Hatlar kötü durumdaysa bu süre daha kısa olmalıdır. Evde küçük çocuk ya da yaşlı biri varsa kontrol daha da önemli hale gelir.

Sorumluluğun nasıl paylaşıldığına dikkat edin. Daire içindeki tesisattan, yani sayaçtan sonraki kısımdan daire sahibi sorumludur. Kolon hatları, merdiven boşluğu, depolar ve diğer ortak alanlar apartman yönetiminin ve kat maliklerinin sorumluluğundadır. Kontrol ana sigortayı ya da sayacı ilgilendiriyorsa elektrik dağıtım şirketinin de kendi koşulları olabilir.

Normal bir dairede kontrol genellikle bir ila üç saat sürer. Daire büyükse ya da tesisat karmaşıksa, örneğin elektrikli yerden ısıtma varsa, daha uzun sürebilir. İşlem çoğunlukla şöyle ilerler:

1. Uzman, elinizdeki belgelere bakar: proje, sigorta kutusunun şeması ya da önceki kontrol raporu.
2. Gözle inceleme yapar. Sigorta kutusunu, sigortaların etiketlerini, prizlerin, anahtarların ve görünen kabloların durumunu kontrol eder. Malzemelerin bulunduğu yere uygun olup olmadığına da bakar, örneğin banyoda.
3. Koruma iletkeninin sürekliliğini ölçer. Yani topraklamanın her prize ve ihtiyaç duyan her cihaza kadar gerçekten ulaşıp ulaşmadığını kontrol eder.
4. Yalıtım direncini ölçer. Bu ölçüm, kabloların yalıtımının hasarlı ya da yıpranmış olup olmadığını gösterir.
5. Arıza çevrim empedansını ölçer. Böylece bir arıza olduğunda sigortanın yeterince hızlı atacağını doğrular.
6. Kaçak akım rölesini test eder. Rölenin doğru kaçak akımda ve doğru sürede devreyi kesip kesmediğine bakar.
7. Sonuçları ilgili TS EN ve TS HD standartlarına göre, özellikle muayene ve testleri düzenleyen bölüme göre değerlendirir ve raporu hazırlar.

Ölçümler sırasında dairenin elektriği kısa süreler için kesilir. Buzdolabı, bilgisayar ya da akvaryum varsa bunu önceden düşünün. Yalıtım direnci ölçülürken cihazların fişini prizden çekmek gerekir. Aksi halde sonuçlar yanlış çıkabilir ya da cihazlar zarar görebilir.

Kontrolün ne kadar uğraştıracağını ve uzmanın ne kadar zaman harcayacağını en çok dairenin ve belgelerin durumu belirler:

• belgeler: elinizde şema ve eski bir rapor varsa uzman hangi sigortanın hangi odaya ait olduğunu tek tek bulmak zorunda kalmaz,
• hat sayısı: hat, priz ve kaçak akım rölesi ne kadar çoksa o kadar çok ölçüm yapılır,
• sigorta kutusuna erişim: dolabın arkasında kalmış ya da fayansla kapatılmış bir sigorta kutusu işi yavaşlatır,
• hatların yaşı ve durumu: alüminyum kablolarda ve geçmişte karışık şekilde yapılmış değişikliklerde uzman bağlantıları tek tek takip etmek zorunda kalır,
• ıslak hacimler: banyo ve balkon için kurallar daha sıkıdır, bu yüzden buralar daha dikkatli kontrol edilir,
• bulunan hatalar: kontrol hataları düzeltmez. Onarım, elektrikçinin yapacağı ayrı bir iştir ve onarımdan sonra kontrolün tekrarlanması gerekir.

Uygulamada benzer eksikler tekrar tekrar karşımıza çıkar. Bunları önceden bilirseniz sonuç sizi şaşırtmaz:

• kaçak akım rölesi yok: eski dairelerin çoğunda bulunmaz. Oysa bir kaza anında akımı saniyenin çok küçük bir bölümünde kesen şey bu röledir,
• topraklama yok ya da eksik: prizlerde toprak bağlantısı bulunmaz veya bir yerde kopuktur,
• kötü durumda alüminyum kablolar: gevşemiş ya da aşırı ısınmış bağlantılar yangına yol açabilir,
• ehil olmayan kişilerin yaptığı değişiklikler: topraklaması bağlanmadan değiştirilmiş prizler, rastgele bağlanmış lambalar, kabloya uygun seçilmemiş sigortalar,
• ucuz, belgesiz malzeme: yük altında ısınan prizler ve uzatma kabloları,
• sigorta kutusunda etiket olmaması: arıza anında kimse neyi kapatacağını bilmez.

Uzman ciddi bir hata bulursa tesisatı uygun değil olarak değerlendirir. Onarılana kadar tesisatın bir bölümünün kullanılmamasını da önerebilir. Bu bir zorluk çıkarma değildir, sizi kazadan ve yangından korumak içindir. Bir şeyi kendiniz yaptıysanız bunu uzmana açıkça söyleyin. İki tarafın da zamanını kurtarır.

Elektrik tesisatına yalnızca yetkili bir elektrikçi müdahale etmelidir. Bulunan hataları bu yüzden kendiniz onarmaya çalışmayın.

Rapor size yazılı olarak verilir. Onu dairenin diğer belgeleriyle birlikte saklayın ve daireyi satarsanız yeni sahibine verin. Teslim almadan önce raporda şunların olup olmadığına bakın:

• adres ve dairenin açık tanımı,
• kontrolün türü, yani ilk kontrol mü yoksa periyodik kontrol mü olduğu,
• uzmanın adı, yetki belgesinin numarası ve imzası,
• kontrolün yapıldığı tarih ve bir sonraki kontrol için önerilen tarih,
• kablo türü, hat sayısı, sigortalar ve kaçak akım röleleri dahil tesisatın tanımı,
• yalnızca genel bir "uygun" ifadesi değil, her hat için ölçülen değerler,
• bulunan eksiklerin listesi, yerleri ve onarım önerileri,
• tesisatın güvenli kullanıma uygun olup olmadığını söyleyen açık bir sonuç.