Doğalgaz borusu için betona kanal açma

Duvar içinde gizli bir gaz borusu temiz görünür ve mutfak yerleşiminde engel çıkarmaz. Ama beton, her yerine kanal açılabilecek bir malzeme değildir. Türkiye'deki betonarme binalarda bu konu ayrıca önemlidir, çünkü perde duvarlar, kolonlar ve kirişler binanın depreme karşı taşıyıcı sistemini oluşturur. Kanal açma kararını vermeden önce birkaç soruyu cevaplamakta fayda var.

• Duvar taşıyıcı mı? Tünel kalıp sistemiyle yapılmış sitelerde iç duvarların çoğu betonarme perdedir. Klasik betonarme binalarda da beton görünen duvar genellikle perde, kolon ya da kiriş yüzüdür. Bu elemanlarda açılan kanal kesiti zayıflatır ve donatıya denk gelebilir.
• Duvar mı, döşeme mi? Döşemeye ve kirişe gaz borusu için kanal açılmaz. Döşemenin alt bölgesindeki donatı yük taşır ve buraya yapılan müdahale ciddi bir statik sorundur.
• Güzergâh yatay mı? Yatay kanallar taşıyıcı duvarı düşey kanallardan daha fazla zayıflatır. Betonda uzun yatay kanal, ancak bir inşaat mühendisinin değerlendirmesinden sonra açılmalıdır.
• Sıva üstü yeterli olmaz mı? Türkiye'de doğalgaz boruları çoğunlukla sıva üstünden, görünür şekilde geçirilir. Boru mutfak dolabının arkasından, alçıpan bir ön duvarın içinden ya da bir kapak profilinin altından da götürülebilir. Betonarme binalarda bu çoğu zaman daha akıllıca bir seçimdir. Gömülü borunun teknik kurallara uygun olup olmadığını yetkili gaz tesisat firması bilir.

Uygulamada çok sık görülen bir durum şudur: müşteri kanalı tam da mutfak firmasının çizdiği yerde ister, ama yerinde bakınca hattın bir perde duvarın ortasından geçtiği anlaşılır. Bu yüzden güzergâha gaz projesini hazırlayan yetkili firma, taşıyıcı elemanlar söz konusuysa bir inşaat mühendisi karar vermelidir. Kanal makinesini elinde tutan ekibe bu karar bırakılmamalıdır.

Güzergâhın işaretlenmesi

Gaz projesindeki güzergâh, kalem ya da tebeşirli ip ile duvara aktarılır. Gaz kanalları kural olarak düşey ve yatay gider, çapraz gitmez. Böylece yıllar sonra da borunun duvarın neresinde olduğu tahmin edilebilir. Kanalın genişliği borunun çapına göre işaretlenir. Varsa koruyucu kaplama ve kanalın kapatılması için de pay bırakılır.

Duvarda ne olduğunun kontrolü

İlk kesimden önce duvar, metal ve hat dedektörüyle taranır. Aranan şeyler donatı demirleri, elektrik kabloları, su ve kalorifer boruları ve özellikle mevcut gaz borusudur. Duvarda eski bir gaz hattı varsa, çalışmadan önce yetkili tesisatçı tarafından güvenli şekilde kapatılmalı ve kontrol edilmelidir. İçinde basınçlı gaz bulunan bir duvar kesilmez ve kırılmaz.

Kenarların kanal açma makinesiyle kesilmesi

Kanalın kenarları, iki elmas diskli kanal açma makinesiyle kesilir. Makine iki paralel kesimi aynı anda yapar. Betonda sert malzemeye uygun diskler kullanılır, tuğla için satılan genel amaçlı diskler burada çabuk biter. Makine, mineral toza uygun filtre sınıfı olan endüstriyel bir süpürgeye bağlanır. Sert betonda kesim bazen iki ya da üç geçişte yapılır, böylece disk ısınmaz ve makine zorlanmaz.

Kanalın içinin kırılması

İki kesim arasındaki beton, yassı keskili ya da özel kanal keskili bir kırıcı delici ile alınır. Kısa bölümler halinde çalışılır ki kenarlar kopmasın ve çevreye çatlak yayılmasın. Betonda önceden kesim yapmadan sadece keski ile kırmak doğru bir yöntem değildir. Kenarlar yırtık çıkar, kanal gereksiz yere genişler.

Donatıya denk gelindiğinde

Kırma sırasında demir göründüğünde o noktada iş durdurulur. Donatı kesilmez, bükülmez, yerinden oynatılmaz. Ya güzergâh kaydırılır ya da o bölümde kanal sığ bırakılıp boru başka yoldan götürülür. Bu kararı inşaat mühendisi ya da projeyi hazırlayan firma verir, spiral makinesiyle duvarın önünde duran usta değil.

Düzeltme ve temizlik

Kanalın tabanı, boru düz yatacak ve hiçbir yerde zorla bükülmeyecek şekilde düzeltilir. Kanal süpürgeyle çekilir ya da üflenir, gevşek beton parçaları ve toz alınır. Sonunda derinlik tüm boy boyunca kontrol edilir. Bu şekilde hazırlanan kanalı gaz tesisatçısı devralır.

Fiyat listesinde tuğlaya doğalgaz kanalı açmak ayrı bir kalem olarak yer alır. İlk bakışta aynı iş gibi görünür, ama kanalın son şekli dışında neredeyse her şeyi farklıdır.

• Sertlik ve hız: betonda iş, yatay delikli tuğla ya da gazbetona göre belirgin şekilde daha yavaş ilerler, çoğu zaman birkaç kat yavaş. Diskler daha çabuk aşınır, kırıcının daha güçlü olması gerekir.
• Donatı: tuğla duvarda genellikle donatı yoktur, betonda ise neredeyse her zaman vardır. Bu yüzden betonda dedektörle tarama zorunlu bir adımdır ve güzergâh buna göre ayarlanır.
• Statik: tuğla bölme duvarda kanal çoğunlukla sorun çıkarmaz. Betonarme perde duvarda ise taşıyıcı sisteme müdahale edilmiş olur ve bir mühendisin görüşü gerekebilir.
• Kenarların davranışı: delikli tuğla kırılırken kolayca kopar ve kanal büyür. Beton kenarı daha iyi tutar, ama dikkatsiz kırıldığında derine doğru çatlar.
• Toz ve gürültü: beton tozu daha fazla ince silika içerir, kesim de daha gürültülüdür. Betonda toz emiş sistemi ve maske bir tavsiye değil, zorunluluktur.
• Ekipman: tuğlada sıradan bir kanal açma makinesi ve hafif bir kırıcı yeter. Betonda sert malzemeye uygun elmas diskler, daha güçlü bir kırıcı ve bazen sulu kesim gerekir.

Dairenizde iki malzeme bir arada olabilir: örneğin betonarme bir perde ve tuğla bir bölme duvar. Bu durumda iş, her bölümün gerçek malzemesine göre ayrı ayrı hesaplanır. Bunu önceden öğrenmek iyi olur, çünkü tahmin yanlış çıkarsa betondaki iş uzar ve diğer ustaların takvimi kayar.

Şantiyedeki gecikmelerin çoğunu betonun kendisi değil, hazırlanmamış şeyler yaratır. Kanal açılacak günden önce şunları kontrol edin.

• Gaz projesi: borunun güzergâhı, çapı ve malzemesi belli olmalıdır. Bunlar bilinmeden ekip, kanalın ne kadar geniş ve derin olacağını bilemez.
• Mühendis görüşü: kanal bir perde duvardan ya da kolondan geçecekse, önceden bir inşaat mühendisine baktırın.
• Kapatılmış gaz: odada mevcut bir gaz hattı varsa, işe başlamadan önce yetkili tesisatçı vanayı kapatmalı ve hattı güvenli hale getirmelidir.
• Elektrik ve su: duvarda kabloların ve boruların nereden geçtiğini bilmek gerekir. En iyisi eski projenin elinizde olması, yoksa önceki tadilattan kalma fotoğraflar.
• Boşaltılmış alan: mobilyalar dışarı, zemin örtülü, diğer odaların kapıları naylonla bantlanmış olmalıdır. İnce beton tozu küçük aralıklardan bile geçer.
• Yerinde elektrik: kanal makinesi ve kırıcı için, makine kalkışında atmayan sigortalı, çalışan bir priz gerekir.
• Moloz: kırılan malzemeyi kimin taşıyıp götüreceğini önceden konuşun.

Apartman dairesindeyseniz yönetim planına ve apartman yönetiminin belirlediği çalışma saatlerine bakın. Gürültülü işler genellikle belirli saatlerle sınırlıdır ve beton kırmak tadilattaki en gürültülü işlerden biridir. Komşulara ve apartman yönetimine önceden haber vermek pek çok tartışmanın önüne geçer.

Metre başına birim aynıdır, ama her duvarın zorluğu farklıdır. Aşağıdaki koşullar işin rahat mı yoksa yavaş mı ilerleyeceğini belirler.

İşi kolaylaştıranlar

• boş ve rahat ulaşılan bir duvarda düşey kanallar,
• kanal bölgesinde sık donatı bulunmayan beton,
• mobilyası ve bitmiş yüzeyi olmayan boş bir oda,
• ekip gelmeden önce netleşmiş bir proje ve işaretlenmiş güzergâh,
• çok sayıda kısa parça yerine uzun ve kesintisiz bölümler.

İşi zorlaştıranlar

• çok sert, eski ya da yüksek dayanımlı beton, üzerinde disklerin hızla aşındığı yüzey,
• güzergâhı değiştirmeye ve kanalı parça parça açmaya zorlayan sık donatı,
• tavana yakın yükseklikte, baş üstünde çalışmayı gerektiren kanallar,
• çok sayıda köşe, dönüş ve kısa bölüm,
• tozdan titizlikle korunması gereken, içinde yaşanan bir daire,
• apartmanda kısıtlı çalışma saatleri,
• önce sökülmesi gereken mevcut fayans ya da seramik.

Duvarın üzerinde eski fayans ya da kalın bir sıva varsa, bunların sökülmesi genellikle ayrı bir iştir. Bu işin fiyata dahil olup olmadığını ya da başka bir kalemle mi çözüleceğini sorun.

Gaz kanalı kendi başına bitmiş bir iş değildir. Öncesindeki ve sonrasındaki işlerle uyumlu olması gereken bir ara adımdır.

Kanal açılmadan önce

Gaz projesini hazırlayan yetkili firma güzergâhı belirler, inşaat mühendisi taşıyıcı duvara müdahaleyi değerlendirir, elektrikçi de kablolarının nereden geçeceğini bilmelidir. Gaz borusu elektrik hattıyla aynı kanala konmaz ve aralarında ilgili TS EN standartlarında ve gaz dağıtım şirketinin teknik kurallarında belirtilen mesafe korunur. Kesin mesafeleri proje belirler.

Borunun yerleştirilmesi

Boruyu kanala sadece doğalgaz tesisatı için yetkili bir firma yerleştirir. Duvar içindeki boru sökülebilir bağlantı olmadan geçirilir, vanalar ve bağlantı parçaları ulaşılabilir yerde kalır. Borunun malzemesine göre korozyona karşı koruma uygulanır ve borunun sıcaklık değişimlerinde hafifçe hareket edebilmesi sağlanır.

Kapatmadan önce sızdırmazlık testi

Gaz tesisatçısı basınç testini yapmadan ve boru kontrol edilmeden kanal sıvanmaz. Şantiyelerde en çok hata bu noktada yapılır: sıvacının bir tarihi vardır, tesisatçı henüz gelmemiştir ve kanal kapatılır. Sonra test ve kontrol için duvar yeniden kırılır.

Kapatma ve yüzeyler

Kanal, borunun türüne göre tesisatçının önerdiği harçla doldurulur. Türkiye'de duvarlar çoğunlukla alçı sıva ile bitirildiği için burada dikkat gerekir: alçı esaslı malzemeler metal borunun korozyonunu hızlandırabildiğinden gaz borusunun etrafında genellikle kullanılmaz. Kanal kapandıktan sonra alçı sıva, fayansçı ve mutfak montajı gelir. Boru yerleştirilmiş kanalın, yanına metre tutarak fotoğrafını çekin. Birkaç yıl sonra duvara delik açarken bunun değerini anlarsınız.

• Sığ kanal: boru neredeyse yüzeydedir, üzerindeki sıva incedir ve çatlar. Bir süre sonra tam borunun hizasında kılcal bir çatlak belirir.
• Kesilmiş donatı: ilk bakışta hiçbir şey görünmez, ama taşıyıcı duvar zayıflamıştır. Betonarme bir binada bu, sadece sizin dairenizi değil, binanın deprem davranışını da ilgilendirir.
• Döşemeye ya da kirişe açılan kanal: taşıyıcı sisteme yapılan ve kolayca düzeltilemeyen ciddi bir müdahaledir.
• Çapraz kanallar: birkaç yıl sonra kimse borunun nereden geçtiğini bilmez ve delik açarken boruyu delme riski doğar.
• Yırtık kenarlar: önceden kesilmeden kırılan kanal geniş ve düzensiz olur, kapatmak için çok malzeme gerekir ve dolgu sıkça çöker.
• Testten önce kapatma: kanal yeniden açılır, işçilik ve malzeme iki kez ödenir.
• Gaz ve elektrik yan yana: mesafenin korunmaması kontrolde sorun çıkarır ve bir güvenlik riskidir.
• Yetersiz toz koruması: bütün dairede, komşu dairelerde ve ortak alanlarda beton tozu olur. Bu sadece temizlik meselesi değildir, ince silika tozu akciğerleri tahriş eder.

Çalışma sırasında ya da herhangi bir zamanda gaz kokusu alırsanız elektrik düğmelerine dokunmayın, ateş yakmayın, pencereleri açın, ortamı terk edin ve dışarıdan 187 doğalgaz acil hattını ya da 112'yi arayın.

Betona gaz kanalı açmak bir ev sahibinin kendi başına yapacağı bir iş değildir: taşıyıcı duvar, donatı, elektrik hatları ve gaz söz konusudur. Ama ekibin işini hızlandıran ve sonradan sorun çıkmasını önleyen birkaç hazırlığı siz de güvenle yapabilirsiniz.

1. Gaz projesini ya da tesisatçının çizdiği güzergâhı yazdırıp hazır tutmak.
2. Duvardaki prizlerin, anahtarların ve musluk çıkışlarının yerini fotoğraflamak.
3. Eski tadilatlardan kalan fotoğrafları ve planları bulup ekibe vermek.
4. Odadaki mobilyaları çıkarmak, kalanları naylonla sıkıca örtmek.
5. Zemini kalın naylon ya da karton ile kaplamak, kenarlarını bantlamak.
6. Diğer odaların kapılarını ve havalandırma ızgaralarını naylon ve bantla kapatmak.
7. Apartman yönetimine ve komşulara çalışma gününü ve saatlerini bildirmek.
8. Moloz torbalarını ve taşıma yolunu önceden ayarlamak.
9. İş bitince kanalı, kontrol listesi elinizde olarak ekiple birlikte gözden geçirmek.

Betonda kanal açma hızı betonun dayanımına, donatıya, ulaşılabilirliğe ve köşe sayısına bağlıdır. Genel olarak ekip, mutfakta birkaç metrelik kanalı bir iş günü içinde bitirir. Donatısı sık, sert betonda ya da baş üstü çalışmada bu süre uzayabilir. Kanal açmanın kendisinin kuruma süresi yoktur, ama temizlik, tesisatçının gelmesi, basınç testi ve ancak ondan sonra kapatma için zaman ayırın. Kanaldaki harcın üzerine sıva yapılabilmesi için genellikle birkaç gün gerekir, kesin süreyi üretici belirtir.

Kontrolde nelere bakılır

• Güzergâh: projeye uygundur, kanallar düşey ve yataydır, gereksiz kıvrım yoktur.
• Derinlik: tüm boy boyunca aynıdır, boru koruyucusuyla birlikte sığar ve kapatma için yer kalır.
• Taban: düzdür, borunun nokta nokta oturacağı çıkıntılar yoktur.
• Kenarlar: temizdir, duvarın içine doğru giden çatlak yoktur.
• Donatı: hiçbir yerde kesilmemiş, bükülmemiştir. Açığa çıktıysa proje sahibi ya da mühendis bunu bilmelidir.
• Temizlik: kanal süpürülmüştür, toz ve gevşek parça yoktur.

Kontrolde düz bir mastar ya da duvara dayanan bir su terazisi işinizi kolaylaştırır. Derinliğin bir yerde değişip değişmediğini hemen görürsünüz.

• kanal güzergâhı doğalgaz projesine uygundur,
• kanallar düşey ve yataydır, çapraz bölüm yoktur,
• derinlik ve genişlik boru ve kapatma için yeterlidir,
• kenarlar düzgündür ve çevreye çatlak yaymaz,
• donatı kesilmemiştir, açığa çıkan yerler not edilmiş ve mühendisle konuşulmuştur,
• kanalda elektrik kablosu ya da başka bir hat yoktur,
• kanal temizlenmiş ve boru yerleştirmeye hazırdır,
• moloz kaldırılmış, alan toparlanmıştır,
• komşu odalar ve ortak alanlar tozlu değildir,
• tesisatçının ne zaman geleceği ve basınç testinin ne zaman yapılacağı bellidir,
• boru test edilip kontrol edilmeden kanal kapatılmayacaktır.