Düz çatıda parapet sac kaplaması

Parapetin tuğlası, gazbetonu ya da betonu üstüne doğrudan yağmur yağması için yapılmaz. Su üst kenardan içeri girer, kışın donar ve duvar zamanla dağılmaya başlar. Cephede lekeler, kabaran sıva ve en üst katın tavanında nem izleri görülür. Türkiye'de teras çatılı apartmanlarda en üst kattaki tavan rutubetinin arkasında çoğu zaman bu detay vardır.

Sac kaplamanın birkaç görevi vardır:

• Parapetin üst yüzeyini tüm genişliği boyunca örtmek
• Suyu cepheye değil, çatının içine doğru yönlendirmek
• Parapete kaldırılan su yalıtımını güneşten ve darbeden korumak
• Çatı ile parapet arasındaki birleşimi tek ve sızdırmaz bir bütün hâline getirmek

Sac ve su yalıtımı burada tek bir sistem gibi çalışır. Membran parapetin iç yüzünden yukarı çıkarılır, sac da onu üstten örter. Bu katmanlardan biri yanlış yapılırsa diğeri de zarar görür. Kaplamanın köşeler ve uç bitişleri dahil tüm çevre boyunca kesintisiz gitmesi de aynı derecede önemlidir. Her kesinti, suyun kendine yol bulduğu bir noktadır.

Malzeme seçimi hem ömrü hem görünüşü hem de sacın çatı yalıtımına nasıl bağlanacağını belirler.

• Galvanizli sac: Geleneksel ve sağlam bir çözümdür. Ek bir yüzey koruması olmadan zamanla korozyona uğrar, bu yüzden bugün daha az kullanılır.
• Boyalı (renkli) sac: Üzerine renkli koruyucu kat uygulanmış galvanizli sacdır. Korozyona karşı daha dayanıklıdır, cephe ya da doğrama rengiyle uyumlu seçilebilir.
• PVC kaplı sac: PVC membranlı çatılarda kullanılır. Membran sıcak havayla bu sacın yüzeyine kaynatılır, böylece sac ile yalıtım arasındaki birleşim gerçekten sızdırmaz olur. Sıradan boyalı sacla karıştırılmamalıdır, boyalı saca membran kaynatılamaz.
• Alüminyum: Hafiftir, paslanmaz ve şeklini iyi korur. Hafiflik ve sade görünüş istenen modern binalara uygundur.
• Titanyum çinko: Gri bir patina oluşturan, çok uzun ömürlü bir malzemedir. Çelik sacdan farklı işlendiği için deneyimli usta ister.
• Bakır: Ömrü çok uzundur, görünüşü belirgindir. Daha çok tarihi ve prestijli binalarda tercih edilir.

Seçim yaparken komşu elemanları da düşünün. Bakırdan akan su galvanizli sacın üzerine gelmemelidir, yoksa çinko hızla aşınır. Tespit elemanlarının da sacla uyumlu malzemeden olması gerekir.

Malzemenin yanında sistem de farklı olabilir. Klasik yöntemde sac atölyede ya da şantiyede ölçüye göre bükülür. Hazır sistemlerde ise önceden şekillendirilmiş parapet profilleri, köşe parçaları ve uç kapakları bulunur. Bunlar montajı hızlandırır, şekillendirme hatası riskini azaltır.

İşin sırası tek bir kurala dayanır: her katman altındakinin üstüne binmeli ve su her zaman kiremit dizilimi gibi aşağı doğru akmalıdır.

1. Zeminin hazırlanması. Usta parapetin üst yüzeyini kontrol eder. Yüzey sağlam, temiz ve kuru olmalı, gevşek parça kalmamalıdır. Mantolamalı parapetlerde sac için düz bir zemin oluşturmak üzere üste genellikle ahşap kalas ya da levha yerleştirilir.
2. Eğim verilmesi. Parapetin üst yüzeyine çatının içine doğru eğim verilir. Hafif bir eğim yeterlidir, genellikle sistem üreticisinin önerdiği birkaç derece. Böylece su çatıya, oradan da süzgeçlere akar.
3. Su yalıtımının bağlanması. Bitümlü membran ya da PVC membran parapetin iç yüzünden yukarı çıkarılır, mümkünse üst kenarı da aşacak şekilde.
4. Tespit elemanları. Zemine tutucu klipsler ya da başlangıç profilleri sabitlenir. Sac bunlara asılır ve üstten delinmesi gerekmez. Üst yüzeydeki her vida olası bir sızıntı noktasıdır.
5. Sacın montajı. Parçalar bindirmeli ya da kenetle birleştirilir. Malzemeye ve üreticiye göre belirli aralıklarla genleşme derzleri bırakılır, böylece sac sıcaklık değişiminde serbestçe uzayıp kısalabilir.
6. Köşeler ve uç bitişleri. İç ve dış köşeler, duvara bağlantılar ve uçlar ayrıca ele alınır, tercihen hazır parçalarla ya da özenle üretilmiş özel parçalarla.
7. Yalıtımla birleşimin kapatılması. PVC kaplı sacta membran saca kaynatılır, diğer sistemlerde birleşim üreticinin tarif ettiği yöntemle örtülür ve sızdırmaz hâle getirilir.

Parapet sac kaplaması, çatı kenarında yüksekte yapılan bir iştir. İskele ya da başka bir düşmeye karşı güvenlik önlemi gerektirir. Bu nedenle işi gerekli ekipmanı ve deneyimi olan bir sac ustasına bırakın.

Şekli yanlış tasarlanmışsa iyi sac da işe yaramaz. Kaplamanın genişliği, varsa mantolama dahil parapetin kalınlığına ve sacın iki yandan ne kadar taşacağına göre belirlenir.

Dış tarafta sac bir damlalık oluşturmalıdır, yani cepheden biraz uzakta duran kıvrık bir burun. Su buradan boşluğa damlar, sıvanın üzerinden akmaz. Damlalık yoksa ya da duvara çok yakınsa, zamanla cephede koyu şeritler ve nem görülür.

Eğim neden dışarı değil de içeri verilir? Çatıdaki su zaten süzgeçlerde ve yağmur borularında toplanır. Parapet cepheye doğru eğimli olsaydı, üst yüzeye yağan bütün yağmur duvardan aşağı akardı. Eğim düzgün olmalı, suyun birikip kışın donacağı çukurlar kalmamalıdır.

Kaplamanın zorluğu, dolayısıyla harcanan emek birkaç şeye bağlıdır:

• Çevrenin uzunluğu ve girintisi çıkıntısı: Köşesiz düz bir parapet kolaydır, her köşe, girinti ya da çatıdan geçen eleman zaman alır
• Zeminin durumu: Dağılmış duvar ya da eksik eğim önce onarılmalıdır
• Eski sacın sökülmesi: Mevcut kaplamanın sökülmesi ve atılması ek iştir
• Yükseklik ve erişim: Yüksek bina ya da dar arsa daha karmaşık iskele demektir
• Malzeme: Titanyum çinko ve bakır, sıradan saca göre daha zor işlenir

Apartmanlarda çatı ve parapet ortak alandır, bu konudaki karar kat malikleriyle birlikte verilir. İşe başlamadan önce apartman yönetimiyle konuşun.

• Cepheye doğru eğim ya da hiç eğim olmaması: Su parapette kalır, duvardan akar ve duvar nemlenir
• Eksik ya da kısa damlalık: Cephede akan su izleri oluşur
• Fazla dar sac: Parapetin ya da mantolamanın kenarı açıkta kalır
• Contasız vidaların sacın üstünden geçmesi: Her delik suya açılmış bir yoldur
• Genleşme payı bırakmadan sabit tespit: Sac yazın ve kışın dalgalanır, birleşimler çatlar
• Özensiz köşeler: Köşelerde iyi bindirilmemiş birleşimler sızıntının başlıca kaynağıdır
• Kenarın altında biten su yalıtımı: Membran ile sac arasında boşluk kalır
• Uyumsuz metallerin bir arada kullanılması: Korozyon ancak birkaç yıl sonra ortaya çıkar

Teslim alırken hem çatıdan hem de aşağıdan bakın ve şunları kontrol edin:

• Sac tüm çevre boyunca boşluksuz ve kesintisiz gidiyor
• Üst yüzeyde çatıya doğru gözle görülür bir eğim var
• Damlalık tüm uzunluk boyunca cepheden uzakta duruyor
• Köşeler ve uç bitişleri sızdırmaz ve düzgün hizalanmış
• Birleşimlerde bindirme ya da kenet var, genleşme derzleri uygun yerlerde
• Sacın üstünde gereksiz delik ya da contasız vida yok
• Su yalıtımı sacın altına kadar çıkarılmış ve birleşim kapatılmış
• Sac çizik, ezik ya da şekil bozukluğu taşımıyor
• Yağmurdan sonra parapette su birikmiyor ve cephede yeni iz yok
• Çatı ve çevresi sac artıklarından ve vidalardan temizlenmiş