Eski ahşap parkelerin sökülmesi (çivili, yapıştırma)

Parkenin nasıl sabitlendiği; kullanılacak aleti, işin ne kadar uğraştıracağını ve söküm sonrası zeminin nasıl görüneceğini belirler. Bunu anlamanın en kolay yolu, bir eşik profilini ya da duvar dibinde gevşemiş bir parke tahtasını kaldırıp altına bakmaktır.

• Çivili parkeler genellikle ahşap bir altlığın üzerindedir. Türkiye'deki eski apartmanlarda bu çoğu zaman şapın üzerine dizilmiş kadronlar ya da tahta döşemedir. Tahtaların yan tarafında, dilin içinden çapraz çakılmış ince çiviler görürsünüz. Söküm daha hızlı ilerler, ama alttaki ahşaba zarar vermemeye dikkat etmek gerekir.
• Zifte ya da bitüm esaslı yapıştırıcıya yapıştırılmış parkeler eski binalarda görülür. Tahtanın altında, beton şap üzerinde siyah, sert, çoğu zaman parlak bir tabaka vardır. Bu tabaka çok sıkı tutar ve söküm sonrası zeminden ayrıca temizlenmesi gerekir.
• Modern yapıştırıcıyla yapıştırılmış parkelerin altında daha açık renkli, esnek ya da sert bir yapıştırıcı bulunur. Yöntem zifte benzer, yalnızca kalıntılar zımparalanırken farklı davranır.

Uygulamada aynı dairede birden fazla yöntemle karşılaşmak sık rastlanan bir durumdur. Örneğin kalorifer peteklerinin önü ya da koridor sonradan onarılmış olabilir.

İş, odanın hazırlanmasıyla başlar. Mobilyalar ve halılar dışarı çıkarılır, süpürgelikler ve geçiş eşikleri sökülür. Kapılar ve kasalar çizilmesin diye naylon ya da kartonla kaplanır. Kapılar daha sonra yeni zemin yüksekliğine göre kısaltılacaksa hemen menteşelerinden almak iyi olur.

Çivili parkelerde işe, tahtaların en kolay kalktığı duvar dibinden ya da bir köşeden başlanır. İlk sıra levyeyle kaldırılır, sonraki tahtalar sıra sıra gevşetilir. Altlıkta kalan çiviler ya çekilir ya da çakılarak gömülür, böylece hiçbir şey dışarı taşmaz. Değerli eski masif parkelerde, döşendikleri sıranın tersine dikkatle ilerleyip tahtaları yeniden kullanmak mümkündür.

Yapıştırma parkelerde tahtalar keski ya da geniş bir spatulayla, çoğu zaman spatula uçlu kırıcıyla kazınarak kaldırılır. Tahtalar bu sırada kırıldığı için yeniden kullanılmaları genellikle söz konusu değildir. Ardından zift ya da yapıştırıcı temizlenir. Bu mekanik olarak yapılır: kazıyıcıyla kazımak ve zemin zımpara makinesiyle zımparalamak. Gerekirse üreticinin talimatına göre bir yapıştırıcı sökücü de kullanılır. En sonunda zemin iyice süpürülür ve elektrik süpürgesiyle çekilir.

Son olarak zeminin durumu değerlendirilir: sağlam mı, kuru mu, yeterince düz mü? Buna göre yerel onarım için tesviye harcının yeterli olup olmadığına, tüm yüzeye kendinden yayılan tesviye şapı gerekip gerekmediğine ya da ahşap altlıkta örneğin OSB levha kullanılıp kullanılmayacağına karar verilir.

İşin zorluğu ve dolayısıyla maliyeti, çoğu daha başlamadan anlaşılabilecek birkaç şeye bağlıdır:

• sabitleme şekli: çivili parke daha kolaydır, zift ve sert yapıştırıcılar işi belirgin şekilde yavaşlatır,
• ziftin kalınlığı ve miktarı: şapın üzerinde ne kadar çok kalırsa zımparalama o kadar uzun sürer,
• odanın şekli: geniş dikdörtgen bir oda hızlı biter, çok köşeli, kapı kasalı ve petekli bir koridor yavaş ilerler,
• zeminin durumu: yumuşak ya da dağılan şap kazınırken kolayca zarar görür, paslı çiviler kırılır,
• erişim ve moloz: asansörsüz üst katlar, çuvalların aşağı taşınması ve atığın konteynere ya da belediyenin gösterdiği yere götürülmesi.

Parke sökümü tozlu ve gürültülü bir iştir. Toz maskesi (FFP2 ya da FFP3), koruyucu gözlük, sağlam eldiven ve iş ayakkabısı kullanmak yerinde olur. Çalışılan odayı dairenin geri kalanından naylonla ayırmak ve ziftli yüzeyi zımparalarken toz emişli bir makine kullanmak gerekir.

Eski siyah yapıştırıcılarda dikkatli olun. Eski binalarda katran içeren ve sağlığa zararlı maddeler barındırabilen yapıştırıcılar, nadiren de asbestli malzemeler kullanılmıştır. Emin değilseniz bir numuneyi akredite bir laboratuvarda test ettirin. Asbestli malzemeleri yalnızca bu konuda yetkin, uzman bir firma sökmelidir. Zift, vernik ya da yapıştırıcı bulaşmış ahşabı sobada veya şöminede yakmayın. Bu atık moloz konteynerine ya da belediyenin inşaat atığı için gösterdiği yere gider.

Apartmanda oturuyorsanız apartman yönetimine ve komşulara önceden haber verin. Çoğu binada gürültülü işlerin yapılabileceği saatler ve konteynerin nereye konulacağı konusunda kurallar vardır. Moloz çuvallarını merdiven boşluğunda bekletmemek de komşularla ilişkiyi kolaylaştırır.

Küçük bir odadaki çivili parkeyi kendiniz sökebilirsiniz. Zifte yapıştırılmış parkelerde ve geniş alanlarda iş fiziksel olarak çok ağırdır ve şapa zarar verme riski yüksektir. Bu durumda bir parke ustası çağırmak daha akıllıcadır.

1. Mobilyaları odadan çıkarmak, süpürgelikleri ve eşikleri sökmek.
2. Kapı kasalarını ve kapıları koruyucu naylon ya da kartonla kaplamak.
3. Toz maskesi, gözlük, eldiven ve sağlam ayakkabı takmak.
4. Duvar dibinden başlamak, altlık zarar görmesin diye levyenin altına tahta bir takoz koyarak ilk tahtayı kaldırmak.
5. Sıra sıra ilerlemek, sökülen tahtaları doğrudan çuvallara ya da odanın dışındaki bir yığına koymak.
6. Altlıktan dışarı taşan çivileri çekmek ya da çakarak gömmek.
7. Tüm yüzeyi süpürmek ve elektrik süpürgesiyle iyice temizlemek.
8. Altlığı sağlamlık, çatlak, nem ve gevşek tahta açısından kontrol etmek.
9. Atığı konteynere ya da belediyenin gösterdiği moloz noktasına götürmek.

• Fazla sert kaldırma ve kazıma. Şapta derin oyuklar ya da altlıkta kırık tahtalar oluşur, bunların onarılması gerekir ve yeni zeminin hazırlığı uzar.
• Zeminde zift kalıntısı bırakmak. Yeni yapıştırıcı bunların üzerinde tutmaz, zift zamanla yüzeye sızabilir ya da vinille reaksiyona girebilir. Kalıntıların üzerine bir şey döşenip döşenemeyeceğine yeni kaplamanın ve astarın üreticisinin teknik föyü karar verir.
• Düzlük kontrolünü atlamak. Düz olmayan zemine döşenen yüzer parke ya da vinil gıcırdar, esner ve birleşim yerleri açılabilir.
• Nemi gözden kaçırmak. Eski parkenin altından bazen nemli şap ya da çürümüş ahşap çıkar. Önce nemin kaynağını çözmek, ancak ondan sonra döşemek gerekir.
• Korunmadan çalışmak. Zift ve ahşap tozu solunum yollarını tahriş eder, çivili kıymıklar kolayca yaralanmaya yol açar.

Yeni kaplamayı döşemeden önce zemini şu listeyle gözden geçirin:

• yüzeyde parke tahtası, çivi ya da dışarı taşan zımba teli kalmamış,
• zift ve yapıştırıcı, yeni kaplamanın gerektirdiği ölçüde temizlenmiş,
• zemin sağlam, dağılmıyor ve vurulduğunda boş ses vermiyor,
• ahşap altlık esnemiyor ve tahtalar sıkıca sabit,
• iki metrelik mastarın altında, yeni kaplamanın üreticisinin izin verdiğinden büyük bozukluk yok,
• şap kuru, mümkünse nem ölçümüyle doğrulanmış,
• yüzey süpürülmüş ve tozsuz,
• kapı kasaları, kapılar ve duvarlar hasarsız,
• moloz götürülmüş ve oda toplanmış.