Vibrasyonlu plaka ile zemin sıkıştırma

Sıkıştırma birkaç aşamada yapılır ve her aşama bir öncekinin üzerine kurulur. Bitmiş mıcırın üzerinden makineyle bir kez geçmek yetmez.

• Taban zemininin sıkıştırılması: bitkisel toprak ve köklü, yumuşak toprak alındıktan sonra önce kazının tabanı sıkıştırılır. Taban yumuşak veya killi ise üstündeki mıcır zamanla hareket eder.
• Taşıyıcı katmanın katman katman serilmesi: kırmataş genellikle yaklaşık 10 ile 20 cm kalınlığında serilir. Hafif bir plaka alt sınıra yakın kalınlıklarda iyi çalışır, ağır bir plaka daha kalın katmanı da sıkıştırabilir. Her katman ayrı ayrı sıkıştırılır, sonraki katman ancak ondan sonra gelir.
• Bindirmeli geçişler: plaka, birbirinin üzerine biraz binen şeritler halinde düzgün bir hızla yürütülür. Bir katman için genellikle yaklaşık 3 ile 6 geçiş yapılır. Geçişleri boyuna ve enine sırayla yapmak iyi sonuç verir.
• Kot ve düzlük kontrolü: her katmandan sonra mastar ve ip ile hem yükseklik hem eğim kontrol edilir. Ev çevresindeki döşemede eğim binadan dışarı doğru verilir, genellikle yaklaşık yüzde 1 ile 2 arasındadır.

Eski tariflerin sık karıştırdığı bir noktaya dikkat edin: kilit taşının hemen altındaki ince yatak kumu veya ince mıcır, döşemeden önce sıkıştırılmaz. Sadece mastarla düzlenir. Vibrasyonlu plaka bu katmana ancak taşlar döşendikten sonra, kauçuk koruma altlığıyla girer. Böylece taşlar yerine oturur ve zarar görmez.

Sıkıştırmaya en uygun malzeme, iri ve ince tanelerin karışık olduğu derecelendirilmiş kırmataştır. Sahada buna çoğu zaman plent miks denir. İri taneler yükü taşır ve suyu uzaklaştırır, ince taneler aradaki boşlukları doldurur. Yuvarlak dere çakılı veya tek boy mıcır ise plakanın altında sıkışmak yerine yer değiştirir.

Toplam zemin kalınlığı, alanın üzerinden neyin geçeceğine bağlıdır:

• bahçe yolu ve teras: genellikle daha ince bir taşıyıcı katman yeterlidir, çoğu zaman yaklaşık 15 ile 25 cm,
• araç giriş yolu ve otomobil park alanı: zemin daha kalın olur, genellikle yaklaşık 30 ile 50 cm, birkaç katman halinde serilir ve alt katman daha iri malzemeden yapılır,
• ağır araçlar: katman yapısını bir proje mühendisi veya deneyimli bir uygulayıcı belirlemelidir.

Neden bu kadar çok katman? Tek bir kalın katman sadece üstten sıkışır, derinde gevşek kalır. Birkaç ince katman ise tüm derinlikte eşit bir sağlamlık sağlar. Su geçirmeyen killi zeminde drenajı da düşünmek gerekir. Bazen toprak ile mıcır arasına jeotekstil serilir, böylece iki malzeme birbirine karışmaz.

İşin zorluğunu, dolayısıyla maliyetini en çok şunlar etkiler:

• zeminin cinsi: kumlu ve suyu iyi geçiren toprak, ıslak kile göre çok daha kolay çalışılır,
• katman sayısı ve kalınlığı: araç giriş yolunun altında, bahçe yoluna göre birkaç kat daha fazla sıkıştırma yapılır,
• erişim: dar yerler, merdivenler, duvar ve bordür çevreleri daha küçük makine veya el işçiliği gerektirir,
• nem ve hava durumu: çamurlaşmış zeminin kuruması beklenir, fazla kuru malzeme ise hafifçe ıslatılır,
• eğim: yamaçta plakayı kontrol etmek zorlaşır ve iş yavaş ilerler,
• yer altı hatları: doğalgaz, su veya elektrik hatları sığ geçiyorsa önce yerleri belirlenir ve çevresinde dikkatli çalışılır.

• Tek seferde çok kalın katman: yüzey sağlam görünür, ama alttaki malzeme zamanla oturur.
• Az geçiş veya çok hızlı ilerleme: alan bitmiş gibi görünür, ama bazı noktalar yumuşak kalır.
• Kenarların atlanması: bordür ve duvar diplerinde zemin en zayıftır, taşlar ilk orada çöker.
• Yanlış nem: kuru mıcır sıkışmaz, fazla ıslak malzeme çamura döner.
• Uygun olmayan malzeme: yuvarlak çakıl, kirli inşaat molozu veya bitki artığı içeren toprak.
• Sıkıştırılmamış tabanın üzerine serme: en iyi mıcır bile yumuşak kazı tabanının üzerinde zamanla çöker.

Bahçe yolu veya teras için bu işi kiralık bir plakayla kendiniz de yapabilirsiniz. Araç giriş yolunda veya zayıf zeminde bir ustayla çalışmayı düşünün. Kazıya başlamadan önce yer altı hatlarının nerede geçtiğini öğrenin. Kazı sırasında doğalgaz borusuna zarar verirseniz veya gaz kokusu alırsanız hemen alandan uzaklaşın ve 187'yi arayın. Diğer acil durumlarda 112'yi arayabilirsiniz.

1. Alanı, kotları ve eğimi ip ve kazıklarla işaretlemek.
2. Bitkisel toprağı, kökleri ve yumuşak toprağı taşıyıcı tabana kadar almak.
3. Tabanı plakayla birkaç kez geçerek sıkıştırmak, yumuşak yerleri mıcırla değiştirmek.
4. Seçilen yönteme göre bordürleri veya başka bir kenar bitişini yerleştirmek.
5. İlk kırmataş katmanını plakanın ağırlığına göre yaklaşık 10 ile 20 cm kalınlığında sermek.
6. Nemi kontrol etmek: avuçta sıkılan malzeme şeklini korumalı, ama içinden su akmamalı.
7. Alanı birbirine binen şeritler halinde geçmek, kenarlardan başlayıp ortaya doğru ilerlemek.
8. Plaka belirgin iz bırakmayana kadar geçişleri enine tekrarlamak.
9. Kotu ve düzlüğü mastarla kontrol etmek, çukurları doldurup yeniden sıkıştırmak.
10. Sonraki katmanları yatak kumunun altına kadar aynı şekilde serip sıkıştırmak.

Çalışırken sağlam ayakkabı, eldiven ve kulaklık kullanın. Benzinli veya dizel makineyle kapalı alanda çalışmayın. Yamaçta plakayı eğim yönünde yürütün, asla yan yatırarak kullanmayın. Eski duvarların ve bodrumların yakınında dikkatli olun, güçlü titreşim zayıf yapılara zarar verebilir.

Yatak kumuna ve döşemeye geçmeden önce bu listeyi uygulayıcıyla birlikte gözden geçirin:

• taban zemini mıcır serilmeden önce sıkıştırıldı,
• kırmataş katmanlar halinde serildi ve her katman ayrı sıkıştırıldı,
• ağır ayakkabıyla basıldığında ve plaka geçtikten sonra iz kalmıyor,
• kenarlarda ve bordür diplerinde yumuşak veya çökmüş yer yok,
• yüzeye konan mastarın altında belirgin boşluk veya tümsek görünmüyor,
• eğim evden dışarı doğru ve suyun birikeceği bir yer yok,
• zemin kalınlığı, yüke göre anlaşılan kalınlığa uyuyor,
• araç giriş yolu ve büyük alanlarda, anlaşma yapıldıysa, plaka yükleme deneyi gibi bir taşıma gücü testi de yapıldı.