Parke taşı altına 50 cm'ye kadar kalın alt temel

Kumlu ya da çakıllı, sağlam bir toprakta, sadece binek otomobil geçecek sıradan bir kilitli parke taşı alanında alt temel genellikle 25 ile 30 cm civarında yapılır. Yarım metreye yaklaşan kalınlığı proje müellifi ya da deneyimli bir ustabaşı, ince katmanın yükü toprağa yeterince yayamayacağı durumlarda önerir.

Tipik durumlar

• Islanınca yumuşayan, kışın donan killi veya topraklı zemin
• Kamyonet, malzeme kamyonu, moloz konteyneri ya da traktör gibi tarım araçlarının gireceği alan
• Arada bir yakıt ya da hazır beton kamyonunun da geçtiği bahçe veya site girişi
• Yüksek yeraltı suyu ya da yağmurdan sonra suyun uzun süre göllendiği arsa
• Dolgu toprak, eski ve sonradan kapatılmış bir kazı ya da bitkisel artık içeren, değiştirilmesi gereken toprak
• Alanın bir kısmının doldurulup düzeltilmesi gereken eğimli arazi

Neden kalınlık bu kadar önemli? Kırmataş, tekerleğin basıncını bir koni gibi yanlara doğru yayar. Katman ne kadar kalınsa aynı yükü o kadar geniş bir toprak alanı taşır ve alttaki toprak o kadar az sıkışır. Kalın katman toprağı dondan da korur. Donmayan toprak kabarmaz, parke taşı kışın dalgalanmaz. Bu, özellikle Doğu ve İç Anadolu gibi kışları sert geçen bölgelerde fark yaratır. Kıyı bölgelerinde ise kalınlığı daha çok zayıf zemin ve ağır yük belirler.

Fiyat listesindeki iki kalem de aynı işi anlatır: kırmataşın getirilmesi, yayılması ve sıkıştırılması. Ancak fark sadece daha fazla taş dökülmesi değildir. Yöntem, makine ve riskler de değişir.

• Katman sayısı: 30 cm'ye kadar olan alt temel genellikle bir ya da iki katmanda sıkıştırılır. 50 cm'de çoğunlukla üç, bazen dört katman olur ve her biri ayrı ayrı sıkıştırılıp kontrol edilir
• Katman düzeni: Kalın alt temelde altta çoğu zaman daha iri malzeme ya da ocak taşı, üstte daha ince kırmataş kullanılır. İnce alt temel genellikle tek tip malzemeden yapılır
• Kazı: Yatak ve parke taşı dahil toplam yapı derinliği yaklaşık 60 ile 70 cm'ye çıkar. Bu, daha çok hafriyat, daha çok nakliye ve yer altındaki hatlara rastlama riskinin artması demektir
• Makine: 50 cm için daha ağır, ileri geri çalışabilen titreşimli kompaktör ya da titreşimli silindir gerekir. Kiralık hafif plaka daha çok ince alt temele yeter
• Malzeme nakliyesi: Bu kalınlıkta metrekare başına genellikle bir tondan fazla kırmataş gider, yani aynı alana belirgin şekilde daha fazla kamyon gelir
• Süre: Her ek katman, yeniden yayma, sulama, sıkıştırma ve ölçüm demektir
• Kenarlar: Kalın alt temel bordür taşının dışına taşmalıdır, yoksa alanın kenarı tekerlek altında kırılır. Bu yüzden kazı da daha geniş açılır

Hangi seçeneği alacağınızdan emin değilseniz kararı toprağın özelliği ve alanın üzerinden ne geçeceği verir. Kazı tabanında yapılan bir taşıma gücü deneyi, örneğin plaka yükleme deneyi, 30 cm ile kalınıp kalınamayacağını ya da kalın alt temelin şart olup olmadığını çoğu zaman net gösterir. Zayıf zeminde kalınlıktan kısmak genellikle karşılığını vermez, çünkü çöken parke taşını onarmak her şeyi toprağa kadar sökmek anlamına gelir.

Yer altındaki hatlar

Yaklaşık 70 cm derinliğe inen bir kazıdan önce yer altındaki hatların yerini tespit ettirin: doğalgaz, elektrik, su, kanalizasyon, telefon ve internet. Eve giren bağlantı hatları çoğu zaman olması gerekenden sığdadır. Kazı sırasında doğalgaz borusu hasar görürse hemen alanı terk edin, açık ateş yakmayın, elektrikli cihaz çalıştırmayın ve 187'yi arayın. Başka bir acil durumda 112'yi arayın. Elektrik kablolarına ve bağlantılarına yalnızca yetkili bir elektrikçi müdahale edebilir.

Hazır kazı tabanı

Alt temel, sıkıştırılmış kazı tabanının üzerine serilir. Taban eğimli şekilde biçimlendirilmiş olmalı, çamur, kök ve yumuşak bölge içermemelidir. Kazı, hafriyatın taşınması, bordür taşları ve kum yatağı fiyat listesinde genellikle ayrı kalemlerdir. Teklifte tam olarak neyin dahil olduğunu kontrol edin.

Lojistik

• Kırmataş kamyonu için giriş yolu ve boşaltma yeri
• Kamyonun çimenlere ya da komşunun bordürlerine zarar vermeden geri manevra yapabileceği sağlam bir zemin
• Kuru havada malzemeyi sulamak için su bağlantısı
• Komşunun duvarı veya çiti dibinde sıkıştırma yapılacaksa komşuyla önceden konuşmak
• Sitede ya da apartmanın ortak alanında çalışılacaksa giriş, gürültü ve kamyon saatleri için apartman yönetimiyle önceden konuşmak
• Bitmiş parke taşının kotunu belirleyecek bir referans noktası, örneğin garaj eşiği ya da giriş kapısı

Kırmataş ve stabilize

En yaygın malzeme, sürekli tane dağılımına sahip kırmataştır. Sahada çoğunlukla stabilize ya da plentmiks olarak bilinen, örneğin 0-32, 0-45 veya 0-63 mm aralığındaki karışımlar kullanılır. İçinde hem iri taneler hem de aradaki boşlukları dolduran ince taneler bulunur, bu yüzden iyi sıkışır ve bir arada durur. Daha iri 0-63 mm malzeme alt katmanlara uygundur. Daha ince 0-32 veya 0-22 mm malzeme üste gelir, çünkü yatak için düzgün bir yüzey bununla daha kolay elde edilir.

Ocak taşı ve iri malzeme

Çok yumuşak ya da ıslak toprakta bazen en alta iri ocak taşı ya da 32-63 mm gibi iri bir malzeme konur. Taş yumuşak toprağa gömülür ve daha sağlam bir taban oluşturur. Aynı zamanda suyu da uzaklaştırır. Ancak bunun üzerine mutlaka ince tane içeren bir katman gelmelidir. Aksi halde üstteki kırmataş alttaki boşluklara akar ve alt temel zamanla oturur.

Geri dönüştürülmüş malzeme

Kırılmış beton ya da inşaat atığından elde edilen geri dönüştürülmüş agrega daha ekonomik ve çevreye daha dost bir seçenek olabilir. Belgeli bir geri dönüşüm tesisinden geliyorsa, tane dağılımı biliniyorsa ve içinde ahşap, plastik, alçı ya da fazla miktarda tuğla parçası yoksa iyi çalışır. Yıkımdan çıkmış, ne olduğu belirsiz moloz alt temele girmez: suda yumuşar ve güvenilir şekilde sıkıştırılamaz.

Jeotekstil ve drenaj

Killi ya da topraklı kazı tabanında kırmataşın altına ayırıcı bir jeotekstil serilir. Genellikle dokusuz tip, üreticiye göre yaklaşık 200 ile 300 g/m² ağırlığında olanlar kullanılır. İnce toprağın kırmataşa, kırmataşın da toprağa karışmasını önler. Kil üzerindeki kalın alt temel jeotekstil olmadan yıllar içinde toprakla karışır ve taşıma gücünü kaybeder. Suyun göllendiği yerlerde kazı tabanına, bir emme kuyusuna ya da uygunsa yağmur suyu hattına eğimli giden bir drenaj borusu döşenir. Bu bağlantıyı bir tesisatçıyla planlamak işinizi kolaylaştırır.

1. Kazı tabanını kontrol etmek: referans noktasından derinliği, eğimi, düzlüğü ve yumuşak bölgeleri. Yumuşak bölgeleri kazıp kırmataşla değiştirmek.
2. Tabanı kompaktör ya da silindirle sıkıştırmak. Islak kilde kurumasını beklemek ya da uzman bir firmaya kireç stabilizasyonu gibi bir iyileştirme yaptırmak.
3. Jeotekstili yaklaşık 30 ile 50 cm bindirmeyle sermek ve kazının yan yüzlerine de kaldırmak.
4. Planlandıysa drenaj borusunu yerleştirmek ve çakılla örtmek.
5. İlk katmanı getirip yaymak, sıkıştırıldıktan sonra genellikle 15 ile 20 cm kalacak şekilde. Ağır makinelerin tekerlekleriyle doğrudan jeotekstil üzerinde yürümemek.
6. Nemi ayarlamak: kuru malzemeyi sulamak, aşırı ıslak malzemenin suyunu süzdürmek.
7. Katmanı kenarlardan ortaya doğru, izleri üst üste bindirerek birçok geçişle sıkıştırmak, ta ki kompaktör altında malzeme oynamayana ve iz kalmayana kadar.
8. Sonraki katmanları aynı şekilde serip sıkıştırmak, en üst katmanı daha ince malzemeden yapmak.
9. Yüzeyi parke taşının sahip olacağı eğime getirmek, genellikle evden dışarı doğru yaklaşık %2.
10. Kotları, mastarla düzlüğü ve kararlaştırıldıysa deneyle taşıma gücünü kontrol etmek.

Neden katman katman

Titreşimli kompaktör yalnızca belirli bir derinliği sıkıştırabilir. Ağır, ileri geri çalışan bir kompaktör yaklaşık 20 ile 30 cm'lik bir katmanla baş eder, hafif olan çok daha azıyla. 50 cm tek seferde dökülse yüzey sağlam görünür, ama alt kısım gevşek kalır. Bu gevşek kısım sonradan araçların altında sıkışır ve parke taşı tekerlek izlerinde çöker.

Ne kadar sürer

Küçük bir bahçede mini ekskavatörü ve ağır kompaktörü olan bir ekip alt temeli birkaç gün içinde bitirir. Büyük alan ya da zor erişim süreyi uzatır. Kırmataş beton gibi sertleşmez ya da kurumaz. Sıkıştırma ve kontrolden sonra hemen kum yatağına ve parke taşına geçilebilir. Gecikmenin asıl nedeni yağmurdur: suya doymuş killi taban sıkıştırılamaz, kuruması beklenir. Kışın donmuş tabana ya da donmuş malzemeyle dolgu yapılmaz.

Kolaylaştıran

• Kamyonun malzemeyi doğrudan kazıya ya da hemen yanına boşaltabildiği rahat giriş
• Çok sayıda köşesi ve rögarı olmayan düzgün dikdörtgen alan
• Sağlam, kuru toprak ve elverişli hava
• Doğru derinlikte hazırlanmış ve sıkıştırılmış kazı tabanı

Zorlaştıran

• Malzemenin el arabasıyla ya da küçük bir yükleyiciyle taşınması gereken dar erişim
• Çevresinde elle sıkıştırma gereken rögarlar, ızgaralar ve bağlantı hatları
• Güçlü titreşimin çatlak yapabileceği eski temellerin hemen yanında çalışmak, bu yüzden daha hafif makine ve daha ince katmanlarla ilerlemek
• Islak ya da taşıma gücü olmayan taban, toprak değişimi, drenaj
• Kenarların kaymaya karşı tutulması gereken eğim

Evin hemen yanında derin kazı yapılırken temelin altının oyulmamasına dikkat edin. Kazı tabanı temel seviyesinin altına inecekse yöntemi bir inşaat mühendisiyle konuşun.

Diğer işlerle sıralama

Alt temelden önce alanın altındaki tüm hatlar bitmiş olmalıdır: yağmur suyu hattı, bahçe kapısına ve aydınlatmaya giden elektrik kabloları için koruma boruları, su bağlantısı, varsa sulama sistemi. Elektrik borularını elektrikçi, su ve yağmur hatlarını tesisatçı alt temelden önce yerleştirmelidir. Sıkıştırılmış alt temeli sonradan kazmak zahmetlidir ve genellikle geride zayıf bir nokta bırakır. Bordür taşları, firmanın alışkanlığına göre ya alt temelin alt kısmı bittikten sonra ya da son katmandan önce betona oturtulur. Önemli olan alt temelin bordürün dışına taşmasıdır. Alt temelden sonra kum ya da ince kırma taş yatağı ve parke taşı gelir. Parke taşı ustası alt temeli teslim almalı ve kotları onaylamalıdır.

• Tüm kalınlığı tek seferde dökmek: bir yıl sonra aracın geçtiği yerlerde tekerlek izleri oluşur
• Kil üzerinde jeotekstil kullanmamak: alt temel yavaş yavaş toprakla karışır, parke taşı dalgalanır ve çöker
• Killi toprakta eğimsiz tabanlı ve drenajsız bir "taş havuzu" yapmak: su alt temelde birikir, kışın donar ve parke taşını kaldırır
• Sulanmamış, kuru ve tozlu malzeme: sıkışmış görünür ama yük altında dağılır
• İçinde ahşap ve alçı olan, kaynağı belirsiz geri dönüştürülmüş malzeme: birkaç yıl sonra yumuşar ve oturur
• Alt temelin tam bordür hizasında bitmesi: bordür tekerlek altında yatar, parke taşının kenarı dağılır
• Eğimi alt temelde değil kum yatağında vermek: yatak bir yerde ince, bir yerde kalın olur ve parke taşı düzensiz oturur
• Rögar çevresinde göz kararı elle sıkıştırma: kapakların çevresinde çökmeler oluşur
• İnşaat süresince kamyonların bitmiş alt temel üzerinden geçmesi: açılan izlerin düzeltilip yeniden sıkıştırılması gerekir

Uygulamada sorunun hemen görünmemesi çok sık yaşanır. Parke taşı ilk yıl dümdüzdür, alt temeldeki hatalar ancak ikinci ya da üçüncü kıştan sonra kendini gösterir. Bu yüzden sadece bitmiş yüzeyi değil, her katmanı iş sürerken kontrol etmek gerekir.

Tek bir otomobillik park yeri ya da bahçe kulübesinin altı gibi küçük bir alanda, erişim iyiyse ve toprak dökülmüyorsa alt temeli kendiniz yapabilirsiniz. Dik kenarlı bir kazıya, kenarlarına şev verilmeden girmeyin ve hatların geçtiği yerlerde kazıyı kendiniz yapmayın. Daha büyük alanlarda ya da ağır araç geçecekse işi taşıma gücü deneyi yapan bir firmaya bırakın.

1. Yer altındaki hatların yerini tespit ettirmek.
2. Alanı kazık ve iple işaretlemek, parke taşından 20 ile 30 cm daha geniş olacak şekilde.
3. Toprağı alt temel, yatak ve parke taşı kalınlığı kadar kazmak, kökleri ve bitkisel toprağı almak.
4. Tabanı eğimli biçimlendirmek ve kiralık ileri geri çalışan bir kompaktörle sıkıştırmak.
5. Toprak killiyse jeotekstili bindirmeli olarak sermek.
6. İlk katmanı iri kırmataştan, sıkıştırıldıktan sonra yaklaşık 15 cm kalacak şekilde dökmek.
7. Malzeme kuruysa sulamak ve kompaktör zıplamayana, iz kalmayana kadar sıkıştırmak.
8. Sonraki katmanlarla aynı şekilde devam etmek, son katmanı daha ince malzemeden yapmak.
9. İpleri kotta ve eğimde germek, yüzeyi uzun bir mastarla kontrol etmek.
10. Mastarın çukur gösterdiği yerleri doldurup yeniden sıkıştırmak.

Sıkıştırma sırasında kulak koruyucu ve sağlam ayakkabı kullanın. Kompaktör ağırdır, eğimde onu kendinize doğru çekmeyin.

Alt temeli parke taşı ustası gelmeden teslim almak en doğrusudur. Parke taşı döşendikten sonra artık içini göremezsiniz. Plaka yükleme ya da hafif düşen ağırlık deneyi gibi bir taşıma gücü deneyi kararlaştırıldıysa raporunu isteyin. Kazı tabanında ve alt temelde istenen değeri, yüke göre proje ya da parke taşı üreticisi belirler.

• Alt temel kalınlığı anlaşmaya uygun, iş sırasında sondajla ya da referans noktasından ölçümle doğrulanmış
• Alt temel tek seferde değil, katman katman sıkıştırılmış
• Toprak gerektiriyorsa alt temelin altında jeotekstil var
• Yüzey parke taşının alacağı eğimde, su üzerinde birikmiyor, akıyor
• Uzun mastar altında belirgin çukur ya da tümsek yok, düzlük parke ustasının istediği seviyede
• Araçla geçildiğinde ya da üzerine sertçe basıldığında iz oluşmuyor, yüzey esnemiyor
• Rögar ve ızgaraların çevresinde alt temel diğer yerler kadar sağlam
• Alt temel planlanan bordürlerin dışına taşıyor
• Kullanılan malzeme kararlaştırılan tane aralığına uygun, geri dönüştürülmüş malzemede kaynağı belgeli
• Alanın altındaki koruma boruları ve hatlar döşenmiş ve krokiye işlenmiş
• Kararlaştırıldıysa taşıma gücü deneyi raporu teslim edilmiş