Elektrische installatie in een 5-kamerappartement: plaatsing en afwerking

Een forfait betekent dat het werk per appartement wordt geprijsd, niet per stopcontact. Dat werkt alleen als beide partijen precies weten wat erin zit. Bij vijf kamers is dat nog belangrijker dan bij een studio, omdat het aantal punten tussen twee even grote appartementen sterk kan verschillen.

Ruwbouw (plaatsing)

• Uittekenen van kabeltracés en dozen op de muren volgens het afgesproken plan
• Sleuven frezen en gaten boren voor inbouwdozen
• Plaatsen van inbouwdozen en aftakdozen
• Leggen van buizen met draden of van kabels voor licht- en stopcontactkringen, keuken, badkamers en aparte toestellen
• Plaatsen en bedraden van een nieuwe verdeelkast in het appartement
• Aansluiten op de toevoer vanaf de meter in het gemeenschappelijke deel, als dat in de afspraak zit
• Equipotentiale verbindingen in de badkamers waar nodig

Afwerking

De afwerking komt pas na het pleisterwerk, de chape, de tegels en het schilderwerk. De elektricien plaatst dan stopcontacten, schakelaars en dimmers, sluit de lichtpunten aan met klemmen, vult de verdeelkast met automaten en verliesstroomschakelaars en test alles. Op dat moment zie je of de ruwbouw nauwkeurig was: een doos die te diep zit of scheef staat, is in dat stadium moeilijk nog recht te zetten.

Wat meestal niet inbegrepen is

Vaak apart geregeld: het dichtmaken van de sleuven (werk voor de plafonneerder), het ophangen van armaturen en ledstrips, laagspanning zoals data, tv, parlofoon en alarm, domotica, vernieuwing van de gemeenschappelijke stijgleidingen en een hoger aansluitvermogen bij de netbeheerder. Schakelmateriaal kies je vaak zelf, dus spreek vooraf af wie het levert. De keuring door een erkend keuringsorganisme zit soms in het pakket en soms niet. Vraag dat uitdrukkelijk na.

In de prijslijst vind je dezelfde klus ook voor appartementen met 1, 2, 3 en 4 kamers, elk op een eigen pagina. Het principe blijft gelijk, maar met de grootte verandert niet alleen het aantal stopcontacten. Ook de opbouw van de hele installatie verandert.

• 1 en 2 kamers: weinig kringen, een kleine verdeelkast met één of twee rijen, werk voor één of twee elektriciens gedurende enkele dagen. Keuken en badkamer zijn de enige lastigere plekken.
• 3 kamers: het typische gezinsappartement. Meer kringen en een verdeelkast met meerdere rijen, maar nog een eenvoudig concept.
• 4 kamers: vaak al een tweede badkamer of een apart toilet met lavabo, meer toestellen en langere tracés.
• 5 kamers: de grootste omvang. Meestal twee badkamers, een ruime keuken met inductie, een bureau met veel stopcontacten, een dressing en soms airco in meerdere kamers. Er zijn zoveel kringen dat de verdeelkast groot wordt en de verdeling over verliesstroomschakelaars echt doordacht moet zijn.

Wat betekent dat concreet bij vijf kamers?

• Langere kabels: van de verdeelkast naar de verste kamer kan het een flink eind zijn. Bij zware toestellen let de elektricien op spanningsverlies en kiest hij zo nodig een grotere doorsnede.
• Meer verliesstroomschakelaars: volgens het AREI zit er een algemene verliesstroomschakelaar vooraan en een gevoeligere voor onder meer badkamers en wasmachine. Hangt een groot appartement verder volledig aan één toestel, dan valt bij één fout alles uit. Daarom verdeelt men de kringen over meerdere differentiëlen of gebruikt men gecombineerde automaten met differentieel voor belangrijke kringen.
• Meer kringen: het AREI beperkt het aantal stopcontacten per kring, meestal tot acht. In een groot appartement kom je daardoor snel aan een lange rij stopcontactkringen, los van de aparte kringen voor kookplaat, oven, vaatwas, wasmachine en droogkast.
• Aansluitvermogen: inductie, oven, twee elektrische boilers en airco samen kunnen tegen de grens van de aansluiting botsen. Soms is een driefasige aansluiting of een hoger vermogen nodig.
• Grotere ploeg: voor de ruwbouw komen meestal meerdere mensen tegelijk, anders houdt de elektricien de andere vakmannen wekenlang op.
• Meer kans op fouten in het plan: in vijf kamers vergeet je makkelijk een stopcontact naast het bed of een schakelaar aan de tweede deur van de leefruimte.

Een plan met meubels

Het meest waardevolle is een plan dat klaar is voordat iemand begint te frezen. Een grondplan met de meubels erop volstaat: waar komt het bed, het bureau, de tv, de keuken, de wasmachine, de droogkast? Pas daarna teken je stopcontacten en schakelaars. Waarom? Omdat een stopcontact achter een kast nutteloos is en niemand een schakelaar vindt die achter een openstaande deur zit. Vraag voor de keuken een tekening met de toestellen aan je keukenleverancier, anders moeten dozen vaak verplaatst worden.

Afspraken in het gebouw

In een appartementsgebouw ben je niet alleen. De toevoer komt uit de gemeenschappelijke meterruimte, de meter is van de netbeheerder en sommige muren zijn dragend. Breng de syndicus tijdig op de hoogte, spreek af wanneer de toevoer uit mag en hoe de elektricien in de meterruimte geraakt. Veel VME's hebben eigen regels over lawaaierige werken, liftgebruik en het afvoeren van puin.

Netbeheerder

Plan je meer vermogen, bijvoorbeeld voor inductie, een warmtepompboiler of een laadpunt in de garage van het gebouw, dan vraag je een aanpassing van de aansluiting aan bij je netbeheerder (Fluvius, Sibelga of ORES/RESA). Dat neemt tijd, dus regel het tijdens de planning en niet pas achteraf. Wie tegelijk energiezuinig verbouwt, kan nagaan of delen van de renovatie in aanmerking komen voor Mijn VerbouwPremie of een vergelijkbare regeling in jouw gewest.

Toestand van het appartement

Het appartement is leeg, oude tegels en losse bepleistering op de tracés zijn verwijderd en nieuwe binnenmuren staan er al. De elektricien moet weten waar de definitieve muren komen, anders tekent hij in het blinde. Zorg voor tijdelijke stroom voor het gereedschap, bijvoorbeeld een werfkast of een afgesproken voorlopige kring.

1. De oude installatie spanningsloos maken en verwijderen. Oude draden die niet zonder schade uit de muur komen, blijven soms ter plaatse, maar nooit onder spanning.
2. Samen met de klant door het appartement lopen en alle dozen en tracés op de muren aanduiden. Bij vijf kamers is dat al snel een volle dag, en die dag is goed besteed.
3. Sleuven frezen en dozen boren. Een muurfrees met stofzuiger beperkt het stof sterk. Tracés lopen verticaal en horizontaal in vaste zones, niet schuin over de muur.
4. Dozen vastzetten in gips of snelmortel, gelijk met het latere muuroppervlak, dus rekening houdend met de dikte van het pleisterwerk of de tegels.
5. Buizen leggen en draden of kabels trekken. Elke kring wordt aan de kant van de verdeelkast gemerkt, zodat later duidelijk is wat waarheen loopt.
6. De verdeelkast plaatsen en de toevoer aansluiten. De toevoer vanuit de meterruimte wordt pas aangesloten na afspraak met de syndicus en terwijl die spanningsloos is.
7. Controlemeting van de ruwbouw en foto's van alle tracés voor ze dichtgaan. Die foto's zijn goud waard wanneer je later een gat boort.
8. Sleuven dichtmaken, pleisteren, chape, tegels en schilderwerk. Dat doen andere vakmannen.
9. Afwerking: toestellen plaatsen, verdeelkast uitrusten, lichtpunten aansluiten.
10. Eindmetingen, opmaak van het eendraadschema en het situatieschema, en keuring door een erkend keuringsorganisme volgens het AREI.

Buizen, draden en kabels

In Belgische woningen zie je vooral VOB-draden in flexibele buizen in de muur, of XVB-kabels waar buizen niet praktisch zijn. Het voordeel van buizen is dat je later draden kunt vervangen of bijtrekken. Lichtkringen hebben meestal 1,5 mm², stopcontactkringen 2,5 mm². Voor de kookplaat komt een aparte kring met meerdere geleiders, afhankelijk van een- of driefasige aansluiting en van de voorschriften van de fabrikant. Bij lange tracés naar zware toestellen kan de elektricien een grotere doorsnede kiezen.

Verdeelkast

Voor een groot appartement kies je een kast met meerdere rijen en reserveplaats. Die reserve loont: voeg je later airco of een laadpunt toe, dan hoeft de kast niet vervangen te worden. Een inbouwkast oogt mooier, maar vraagt een voldoende dikke muur. In een dragende betonwand kap je geen grote opening uit, daar kies je een opbouwkast of een andere plek.

Beveiligingen

• Algemene verliesstroomschakelaar: beschermt de hele installatie vooraan, gewoonlijk met een gevoeligheid van 300 mA.
• Verliesstroomschakelaar van 30 mA: verplicht voor onder meer badkamers, wasmachine en droogkast, en beschermt mensen bij aanraking.
• Gecombineerde automaat met differentieel: combineert beide functies voor één kring. Bij een fout valt alleen die kring uit. Bij vijf kamers handig voor de koelkast of de computer in het bureau.
• Overspanningsbeveiliging: beschermt elektronica tegen pieken. De elektricien beoordeelt of en welk type zinvol is.

Dozen en schakelmateriaal

In gipskarton gebruik je hollewanddozen, in metselwerk en beton klassieke inbouwdozen. Diepere dozen maken het aansluiten makkelijker, zeker met veel draden of een dimmer. Bij schakelmateriaal zit het verschil tussen goedkoop en degelijk vooral in de klemmen en de mechaniek. In vijf kamers gaat het om veel stuks, en besparen per stuk toont zich later vaak in losse stopcontacten.

Klassiek of domotica

Denk je aan slimme bediening van licht en rolluiken, beslis dan voor de ruwbouw. Sommige systemen vragen een nulgeleider in elke schakelaarsdoos, andere een eigen buskabel of diepere dozen. In een afgewerkt appartement los je dat moeilijk nog op.

De omvang hangt niet alleen af van het aantal kamers. Twee even grote appartementen kunnen heel verschillend uitvallen.

Makkelijker:

• Een afgewerkt plan dat tijdens de werken niet meer verandert
• Een leeg appartement met afgewerkte binnenmuren
• Voorzetwanden en verlaagde plafonds in gipskarton, waar je zonder frezen kunt werken
• Binnenmuren in snelbouwsteen of gipsblokken, die makkelijker te frezen zijn dan beton
• Een vlot bereikbare meterruimte en een behulpzame syndicus

Moeilijker:

• Betonwanden, waar frezen traag gaat en in dragende delen beperkt is
• Betonplafonds zonder verlaging, waar leidingen naar lichtpunten in sleuven moeten
• Wijzigingen tijdens de werken, met nieuwe sleuven en verplaatste dozen als gevolg
• Veel speciale punten: vloerverwarming in twee badkamers, airco, elektrische rolluiken, inbouwstopcontacten in het keukenwerkblad
• Twee samengevoegde appartementen, met twee oude toevoeren en mogelijk een meter die moet verdwijnen

Eén ding is belangrijk bij dragende muren: diepe horizontale sleuven kunnen ze verzwakken. Twijfel je welke muren dragend zijn, kijk dan in de plannen van het gebouw via de syndicus of laat een ingenieur stabiliteit meekijken.

De elektricien komt twee keer, en daartussen werken anderen. De ruwbouw volgt na de afbraak en het optrekken van binnenmuren, maar voor pleisterwerk, chape en tegels. Stem af met de loodgieter: in badkamer en keuken kruisen leidingen elkaar volgens afspraak, niet bij toeval. Bij vloerverwarming moet duidelijk zijn waar thermostaat en voeler komen. Let ook op de chape: buizen op de ruwe vloer moeten op tijd liggen, voor de chapeur komt.

De tegelzetter moet weten waar de dozen zitten, zodat hij ze netjes uitsnijdt, liefst midden in een tegel of op een voeg. Wie gipskarton plaatst, moet de inbouwspots kennen voor het plafond dichtgaat. De schilder werkt voor de afwerking, niet erna, anders zit er verf op de afdekplaten.

Bij een goed ingespeelde ploeg duurt de ruwbouw in een 5-kamerappartement meestal één tot twee weken, afhankelijk van het muurmateriaal en het aantal punten. De afwerking is korter, meestal enkele dagen. Daartussen zit de tijd voor pleisterwerk, chape, drogen en schilderen, vaak meerdere weken. Gips rond de dozen hardt snel uit, maar pleisterwerk en chape moeten drogen volgens de fabrikant voor er geschilderd of getegeld wordt.

• Te weinig stopcontacten in het bureau en naast de bedden: verlengkabels over de vloer zodra je erin woont. Vaak gebeurt dat in kamers die bij de planning nog geen bestemming hadden.
• Dozen te diep of uitstekend: afdekplaten sluiten niet aan, stopcontacten wiebelen.
• Alles op één differentieel: één defect toestel en het hele appartement valt uit, koelkast inbegrepen.
• Kringen niet gemerkt: bij een storing weet niemand wat uit moet.
• Schuine tracés: later boor je er bij het ophangen van een rek dwars door.
• Te zwakke toevoer voor de keuken: inductie valt uit of kan niet volgens de handleiding aangesloten worden.
• Laagspanning vergeten: datakabels naar de kamers lopen na het schilderen in opbouwgoten.
• Geen foto's en geen bijgewerkt situatieschema: bij latere aanpassingen zoek je tracés met een detector, met risico.

Over veiligheid: een elektrische installatie hoort gelegd te worden door een vakbekwame elektricien en moet voor ingebruikname gekeurd worden door een erkend keuringsorganisme. Daarom is ook geen deel van dit werk geschikt om zelf te doen, en staat er geen doe-het-zelfgids op deze pagina. Ruik je tijdens de werken gas, bedien dan geen schakelaars, verlaat het appartement en bel 112 of de storingsdienst van je netbeheerder.

Neem ruim de tijd en loop kamer per kamer door het appartement. Schakel elk licht in, test elk stopcontact, bijvoorbeeld met een eenvoudige stopcontacttester, en druk op de testknop van elke verliesstroomschakelaar. Laat je de verdeelkast uitleggen.

• Het keuringsverslag van het erkend keuringsorganisme is positief en overhandigd
• Je hebt het eendraadschema en het situatieschema, en ze kloppen met de werkelijkheid
• Alle kringen in de verdeelkast zijn leesbaar en correct benoemd
• Elke verliesstroomschakelaar schakelt af bij het indrukken van de testknop
• Alle stopcontacten en schakelaars zitten vast en recht, de afdekplaten sluiten aan op de muur
• Elk licht schakelt vanaf de afgesproken plaatsen, bij een wisselschakeling vanaf beide
• De aansluiting voor kookplaat en oven voldoet aan de voorschriften van de fabrikant
• De badkamers hebben equipotentiale verbindingen en de toestellen passen bij de zones rond bad en douche
• Nergens hangen losse draadeinden en elke lege doos heeft een deksel
• Je hebt foto's van de tracés voor het dichtmaken
• Extra of geschrapte punten staan in het opleveringsverslag