Elektrische installatie in een studio: plaatsing en afwerking

Elektriciens verdelen het werk in twee fasen. Daartussen komen de andere vakmensen aan de beurt.

De plaatsing, ook wel de ruwbouwfase genoemd, gebeurt voor de plafonneerder en de tegelzetter beginnen. De elektricien tekent de leidingen af op de muur, slijpt de sleuven, zet de inbouwdozen voor schakelaars en stopcontacten en legt de buizen. In België trekt men daar meestal losse draden door (VOB), soms legt men kabel rechtstreeks in de muur. Ook de plaats van de verdeelkast wordt voorbereid. Op het einde van deze fase steken alleen nog draaduiteinden uit de muren.

De afwerking volgt pas na het schilderwerk, als de muren klaar zijn. Dan monteert de elektricien de mechanismen en afdekplaten, sluit hij de beveiligingen in de verdeelkast aan, verbindt hij de aansluitpunten voor verlichting, kookplaat en boiler en meet hij de hele installatie door.

In een studio gaat het meestal om een inkom, één leefruimte waarin je slaapt en woont, een keuken of open kitchenette en een badkamer, vaak met het toilet erin. Of het pakket ook het materiaal, het dichtmaken van de sleuven, de montage van armaturen, de schema's en de keuring omvat, verschilt van firma tot firma. Overloop de offerte daarom post per post.

Op NUMIQ heeft elke appartementsgrootte een eigen prijspost. Het verschil zit niet alleen in het aantal meter draad. Met het aantal kamers veranderen ook de verdeelkast, het aantal kringen, de duur en de organisatie van het werk. Geteld worden de woonvertrekken: keuken, badkamer en inkom tellen niet mee.

• Studio met één leefruimte (deze post): kleine oppervlakte, korte leidingen, één woonvertrek. Het meeste werk zit in de keuken en de badkamer, niet in de leefruimte. De verdeelkast blijft compact, er zijn doorgaans een tiental kringen. Een ploeg van twee elektriciens doet de plaatsing meestal in enkele dagen.
• Twee kamers: er komt een aparte slaapkamer bij, met een extra kring voor licht en stopcontacten. De verdeelkast heeft meer modules nodig en de leidingen vanuit de inkom worden langer.
• Drie kamers: de kringen worden per ruimte en per zone verdeeld. Een grotere verdeelkast is eerder regel en bij meer verbruik komt ook het vermogen van de aansluiting ter sprake.
• Vier en vijf kamers: veel kringen, vaak twee badkamers, een grotere keuken en netwerkkabels naar meerdere kamers. Het werk duurt langer en zonder gedetailleerd plan raakt het overzicht snel zoek.

Een studio heeft één eigenaardigheid: de keuken neemt een groot deel van het verbruik en van het aantal stopcontacten voor zijn rekening. Kookplaat, oven, vaatwasser, koelkast, microgolfoven, waterkoker en vaak ook de wasmachine staan op een paar meter van elkaar. Bespaar daarom niet op aparte kringen voor de keuken alleen omdat de woning klein is. Staat de kitchenette in de leefruimte, denk dan goed na waar de keukenkast komt en waar het bed of de zetel. Dezelfde muur dient vaak voor beide, en een stopcontact voor de waterkoker op de plek waar je later je hoofdeinde zet, is geen goed idee.

Twijfel je tussen deze post en de variant met twee kamers? Dan beslist het echte aantal woonvertrekken. Een studio met een aparte, afgesloten keuken blijft deze variant, ook al komen er in de keuken een paar stopcontacten bij. Heb je een aparte slaapkamer met deur, dan zit je bij twee kamers.

Plan van stopcontacten, schakelaars en lichtpunten

In de praktijk gebeurt het vaak dat de elektricien in een lege studio staat en de eigenaar de stopcontacten ter plaatse op de muur aanduidt. Dat kan, maar een eenvoudige schets per ruimte helpt veel:

• Waar de keukenkasten komen, hoe hoog het werkblad wordt en waar de toestellen staan
• Waar het bed, de zetel, de televisie en een eventuele werktafel komen
• Of de wasmachine in de badkamer of in de keuken staat
• Waar het plafondlicht hangt en of je licht wilt boven het werkblad, aan de spiegel of in de inkom bedienbaar vanop twee plaatsen
• Of je een netwerkkabel naar televisie en router wilt, en een bel of parlofoon

Laat de keuken door de keukenbouwer uittekenen voor de plaatsing begint. Een stopcontact achter een kast of een aansluiting voor de oven aan de verkeerde kant verplaats je later alleen met kappen in vers pleisterwerk.

Belangrijk voor de keuring: de elektricien maakt een eendraadschema en een situatieschema. Daarop staat welke kring waar loopt. Je ontvangt die schema's samen met het keuringsverslag en bewaart ze bij de documenten van de woning.

Afspraken met het gebouw

In een appartementsgebouw is niet alles van jou. De meters staan meestal in een gemeenschappelijke meterruimte of in de kelder. De aansluiting en de meter zelf horen bij de netbeheerder (Fluvius in Vlaanderen, Sibelga in Brussel) en zijn verzegeld. Contacteer voor de start de syndicus of de VME. Zo weet je wie de toevoer naar je studio mag uitschakelen, welke afspraken er gelden voor lawaaierige werken en waar je puin kwijt kunt. Wil je meer vermogen, bijvoorbeeld voor een inductiekookplaat en een elektrische boiler samen, dan regel je dat via de netbeheerder, nooit zelf aan de meter.

Wat klaar moet zijn in de studio

De studio is best leeg, vlot bereikbaar en heeft tijdelijke stroom voor het gereedschap. Meestal zet de elektricien zelf een werfstopcontact bij de verdeelkast. Weet je waar de waterleidingen en een eventuele gasleiding lopen? Geef dat door, zodat er niet in geslepen wordt. Ruik je gas, verlaat dan meteen de woning, schakel geen toestellen of licht in en bel 112 of je netbeheerder.

Wie de elektriciteit combineert met andere renovatiewerken, kan nagaan of een deel daarvan in aanmerking komt voor premies zoals Mijn VerbouwPremie. De voorwaarden veranderen geregeld, dus kijk ze na op het moment van je aanvraag.

Oude installatie buiten dienst stellen

De elektricien schakelt de studio eerst af en controleert of er echt geen spanning meer op staat. Hij demonteert de oude zekeringkast, schakelaars, stopcontacten en armaturen. De oude draden worden uitgetrokken of afgekoppeld en in de muur gelaten. In betonnen gebouwen blijven oude leidingen vaak spanningsloos in de muur zitten, omdat uittrekken een groot stuk pleisterwerk zou vernielen. Belangrijk is dat geen enkele oude draad nog aangesloten blijft en dat niemand hem later per ongeluk gebruikt.

Leidingen aftekenen, sleuven en inbouwdozen

Leidingen lopen verticaal en horizontaal, nooit schuin. Dat is een veiligheidskwestie: wie later een plank ophangt, kan ongeveer inschatten waar er draad zit. Horizontale leidingen lopen meestal kort onder het plafond of net boven de vloer, verticale recht boven of onder de dozen. De sleuven worden met een muurfrees met stofafzuiging gemaakt, de dozen met een boorkroon geboord en in gips of lijm gezet. De hoogte van stopcontacten en schakelaars spreek je vooraf af en die blijft in de hele studio gelijk.

Kringen en verdeelkast

Voor lichtkringen gebruikt men in België doorgaans koperdraad van 1,5 mm², voor stopcontacten 2,5 mm². Het AREI legt onder meer een maximum aantal stopcontacten per kring op. De kookplaat krijgt een eigen kring, vaak met dikkere draden en afhankelijk van de aansluiting soms driefasig. Ook wasmachine, vaatwasser, oven en een elektrische boiler krijgen elk een aparte kring. In de badkamer houdt de elektricien rekening met de zones rond bad en douche, waar stopcontacten en schakelaars niet mogen.

De verdeelkast blijft meestal in de inkom, op de plek van de oude zekeringkast, omdat de voeding daar binnenkomt. Er komt een nieuwe kast met voldoende modules en wat reserve. Daarin zitten de automaten per kring, een algemene verliesstroomschakelaar, doorgaans van 300 mA, en een extra van 30 mA voor de badkamer en toestellen zoals de wasmachine en de vaatwasser. Afhankelijk van de situatie komt er een overspanningsbeveiliging bij. Ook de aarding wordt nagekeken: in oudere gebouwen is die soms zwak of ontbreekt ze, en dat moet in orde zijn voor de keuring. Neem foto's van alle leidingen voor de sleuven dichtgaan.

Afwerking

Na plafonneerwerk, tegels en schilderwerk komt de elektricien terug. Hij monteert de mechanismen van schakelaars en stopcontacten met hun afdekplaten, sluit de aansluitpunten voor verlichting, kookplaat en boiler aan en werkt de verdeelkast af met een duidelijke benaming per kring. Armaturen hangt hij op volgens afspraak: soms zitten ze in het pakket, soms komt er alleen een kroonsteen en hang je de lampen later zelf op.

Metingen en keuring

Op het einde meet de elektricien de installatie door: isolatieweerstand, aardingsweerstand, werking van de verliesstroomschakelaars, juiste aansluiting van de beschermingsgeleider. Daarna komt het erkend keuringsorganisme langs met de schema's. Pas met een positief keuringsverslag gebruik je de installatie. Dat verslag heb je ook nodig bij een latere verkoop of als je met je verzekeraar een schadegeval regelt.

In baksteen of snelbouwsteen slijp je vrij gemakkelijk sleuven, op voorwaarde dat je oplet bij draagmuren en lateien. In een appartementsgebouw met betonnen dragende wanden ligt het anders. Diepe sleuven in beton, zeker horizontaal, verzwakken de constructie en raken de wapening. De elektricien kiest dan andere routes:

• Bestaande buizen: nieuwe draden gaan door de oude buizen als die nog bruikbaar zijn, en dat is in betonnen gebouwen vaak het geval
• Vloer: komt er een nieuwe chape, dan lopen de buizen daaronder en gaan ze maar kort de muur in
• Binnenwanden: niet-dragende wanden in gipsblokken of gipskarton zijn veel eenvoudiger
• Voorzetwanden en verlaagde plafonds: in de badkamer en boven de keuken verdwijnen de leidingen achter gipskarton
• Opbouwgoten: waar het niet anders kan, helpt een kabelgoot op de muur, ook al is dat niet het mooiste

Wordt de badkamer volledig vernieuwd, dan plan je de elektriciteit samen met de nieuwe wanden en de waterleidingen. In een studio staat de badkamer vaak tegen de keukenmuur, zodat leidingen voor beide ruimten handig gecombineerd kunnen worden.

Ook bij dezelfde grootte kan het werk heel verschillend uitvallen. Het gaat vlotter als:

• De studio leeg is en klaar voor ruwbouwwerk
• Er een keukenplan en een meubelopstelling is
• Tegelijk een nieuwe chape en nieuw pleisterwerk komen, zodat sleuven niemand storen
• De muren uit een materiaal bestaan dat zich goed laat slijpen
• De voeding vanuit de meterruimte in orde is en niet vervangen moet worden

Het werk duurt langer en wordt complexer bij:

• Een studio waarin nog gewoond wordt of die vol spullen staat
• Betonnen draagwanden waarvoor alternatieve routes nodig zijn
• Tegels of pleisterwerk die behouden moeten blijven en niet beschadigd mogen raken
• Wijzigingen op het laatste moment, waardoor dozen na het slijpen verplaatst worden
• Een beschadigde of te zwakke voeding die met de VME en de netbeheerder geregeld moet worden
• Veel bijzondere wensen: meerdere lichtkringen, ledstrips, netwerkaansluitingen op elke muur

De elektricien hoort bij de start van de renovatie. De gangbare volgorde in een studio is: afbraak, plaatsing elektriciteit, water en afvoer, nieuwe wanden en plafonds, pleisterwerk, chape en tegels, schilderwerk, afwerking elektriciteit, montage van de keuken en tot slot de keuring.

Waar je op let bij de afstemming:

• Loodgieter: de dozen bij wasmachine en boiler moeten kloppen met de wateraansluitingen
• Tegelzetter: dozen in betegelde wanden teken je bij voorkeur zo dat ze in een voeg of in het midden van een tegel vallen
• Keukenbouwer: de hoogte van het werkblad en de plaats van de toestellen bepalen de stopcontacten
• Gyprocplaatser: leidingen voor verlaagde plafonds en voorzetwanden moeten liggen voor de platen dichtgaan

De plaatsing in een studio duurt voor twee elektriciens meestal twee tot vier werkdagen, afhankelijk van de muren en de omvang. Tussen plaatsing en afwerking zit de tijd voor plafonneren, tegels en schilderen, vaak enkele weken. Pleisterwerk moet goed droog zijn voor er geschilderd wordt, reken volgens de fabrikant op ongeveer een week per centimeter dikte, afhankelijk van ventilatie en temperatuur. De afwerking met metingen vraagt meestal een dag, de keuring nog een korte afspraak. De sleuven gaan pas dicht na een controle van de leidingen. Gips om dozen en sleuven te dichten heeft volgens de fabrikant enkele uren tot een dag nodig voor je verder werkt.

• Te weinig stopcontacten aan het werkblad: na een jaar kook je met een verlengdraad over het werkblad. In een kleine keuken heb je best stopcontacten op meerdere plaatsen boven het blad
• Alles op één kring: draaien oven, waterkoker en wasmachine samen, dan springt de automaat. Aparte kringen voor grote toestellen voorkomen dat
• Oude en nieuwe draden aan elkaar: een nieuwe draad die ondeskundig op een oude leiding wordt aangesloten, kan warm worden en brand veroorzaken. Bij volledige vernieuwing wordt het oude net volledig afgekoppeld
• Geen verliesstroomschakelaar van 30 mA voor de badkamer: alles werkt, maar de bescherming tegen elektrocutie in de natte ruimte ontbreekt. De keuring merkt dat op
• Stopcontacten achter kasten: een doos die achter de zijwand van een kast of achter de koelkast belandt, is onbruikbaar. Zonder keukenplan gebeurt dat snel
• Schakelaar achter de deur: draait de deur open naar de kant van de schakelaar, dan zoek je hem achter het deurblad. Check vooraf de draairichting van de deuren, ook met de schrijnwerker
• Onduidelijke verdeelkast: een jaar later weet niemand welke automaat bij de badkamer hoort. Een benaming per kring hoort bij de oplevering
• Geen foto's: bij het ophangen van een plank boor je door een leiding. Foto's van de leidingen voor het plafonneren kosten bijna geen moeite

Waarom komen sommige fouten pas later boven? Een nieuwe installatie brandt en werkt op het eerste gezicht. De zwakke plekken toont pas het dagelijks gebruik, bijvoorbeeld in de winter, wanneer een bijverwarming, de oven en de wasmachine tegelijk aanstaan.

Laat bij de oplevering de verdeelkast tonen en loop de studio ruimte per ruimte door. Druk op de testknop van elke verliesstroomschakelaar: die moet onmiddellijk uitschakelen. Doe alle lichten aan en probeer alle schakelaars. In de stopcontacten kun je een gewoon toestel of een eenvoudige stopcontacttester steken. Kom niet aan de binnenkant van de installatie, dat is werk voor de elektricien en de keurder.

• Het keuringsverslag van een erkend keuringsorganisme is positief en overhandigd
• Eendraadschema en situatieschema zijn aanwezig en kloppen met de werkelijkheid
• Elke kring in de verdeelkast heeft een duidelijke benaming
• Alle verliesstroomschakelaars reageren op de testknop
• Stopcontacten en schakelaars zitten stevig, recht en op de afgesproken hoogte
• Elk licht gaat aan vanop alle afgesproken plaatsen
• Kookplaat, oven, vaatwasser, wasmachine en boiler hebben een eigen aansluiting
• In de badkamer staan geen stopcontacten of schakelaars in de verboden zones
• Ongebruikte oude leidingen zijn afgekoppeld en geïsoleerd
• Je hebt foto's van alle leidingen van voor het plafonneren
• Netwerk- en antennekabels zijn afgewerkt en benoemd
• De omgeving van dozen en verdeelkast is netjes bijgewerkt en schoon