Elektrische installatie in een appartement met twee kamers: plaatsing en afwerking

De klus bestaat uit twee fasen, met daartussen een paar weken werk van andere vakmensen. De eerste fase is de ruwbouw. De elektricien freest sleuven, boort openingen voor de inbouwdozen, legt buizen en draden, plaatst de verdeelkast en sluit de voeding aan vanaf de teller. Daarna komen de plafonneerder, de chapelegger, de tegelzetter en de schilder. In de tweede fase, de afwerking, komt de elektricien terug om stopcontacten, schakelaars en lichtpunten te monteren, de zekeringkast te bekabelen, de kringen onder spanning te zetten en alles te testen.

Een typisch appartement van deze grootte heeft een woonkamer, vaak met open keuken, een slaapkamer, een badkamer, een apart toilet of een toilet in de badkamer, een inkomhal en soms een terras. Grofweg gaat het om enkele tientallen punten: stopcontacten, schakelaars, lichtpunten en aparte voedingen voor toestellen. In de verdeelkast zitten meestal ongeveer 12 tot 18 kringen, afhankelijk van de keukenuitrusting en van de vraag of het warm water elektrisch wordt opgewarmd.

Vraag voor je tekent na wat het pakket precies bevat. De meeste misverstanden gaan over drie punten: zit de keuring door een erkend keuringsorganisme erin, wie levert het schakelmateriaal (een basisreeks of een designreeks maakt veel verschil) en hoort het weghalen van de oude installatie en het dichten van de sleuven erbij? Sommige elektriciens dichten de sleuven zelf met gips, andere laten dat aan de plafonneerder.

Rondgang en plan

Een goede elektricien loopt eerst samen met jou door het appartement en tekent met krijt of stift rechtstreeks op de muren. Waar komt het bed, de zetel, de tv, het bureau en de keuken? Hij bekijkt ook de voeding: hoe zwaar is de hoofdzekering, gaat het om een eenfasige aansluiting of driefasig (in Belgische appartementen vaak 3x230 V), en hoe loopt de leiding van de meter naar het appartement? Daaruit volgt een indeling in kringen. Voor de keuring heb je sowieso een eendraadschema en een situatieschema nodig, dus dat plan is geen luxe maar een vast onderdeel van het werk.

Oude installatie weghalen

Oude draden lopen in appartementen vaak in buizen die dichtgeslibd zijn, of zonder buis rechtstreeks in de pleister. Meestal wordt de oude installatie in de zekeringkast losgekoppeld en spanningsloos in de muur gelaten, en loopt de nieuwe installatie langs andere trajecten. Belangrijk is dat er geen vergeten draad onder spanning blijft zitten. Daarom wordt alles al in de kast afgekoppeld en gemarkeerd.

Sleuven, vloer en inbouwdozen

Sleuven worden gefreesd met een muurfrees met stofafzuiging, de openingen voor de dozen worden geboord met een boorkroon. In beton gaat dat traag en luid, in baksteen of snelbouw sneller. In Belgische renovaties is het ook gebruikelijk om leidingen in de vloer te leggen, op de ruwe betonvloer en onder de nieuwe chape. Dat spaart veel freeswerk in harde muren, maar de buizen moeten dan wel liggen voor de chapelegger komt.

Sleuven horen in vaste installatiezones te lopen: horizontaal meestal ongeveer 30 cm onder het plafond of boven de vloer, verticaal ongeveer 10 tot 20 cm naast hoeken, deuren en ramen. Zo weet ook over tien jaar iedereen waar er niet geboord mag worden. In dragende betonwanden horen geen diepe of lange horizontale sleuven, omdat je dan de draagkracht aantast.

Buizen, draden en verdeelkast

Draden gaan in flexibele buizen die met gips of klemmen worden vastgezet. Aan elke doos blijft een reserve over om rustig te kunnen aansluiten. In de inkomhal of een berging komt de nieuwe verdeelkast, meestal ingebouwd. De voedingsleiding vanaf de teller wordt vaak ook vervangen, omdat die oud en te licht is voor een moderne keuken. Aan de teller zelf en aan de aansluiting ervoor komt de elektricien niet: die zijn van de netbeheerder. Voor een zwaardere aansluiting neemt hij contact op met de netbeheerder.

Afwerking, ingebruikname en keuring

Na het schilderen en tegelen komt de elektricien terug. Hij monteert het schakelmateriaal, bekabelt de kast, benoemt elke kring en zet ze een voor een onder spanning. Daarna volgt de keuring door een erkend keuringsorganisme volgens het AREI. De keurder meet onder meer de isolatieweerstand, de aardingsweerstand, de werking van de verliesstroomschakelaars en de doorgang van de beschermingsgeleiders, en controleert de schema's. Je krijgt een keuringsverslag. Bewaar het samen met de schema's: je hebt het nodig bij een schadegeval, bij de verkoop van het appartement en soms bij je energieleverancier.

Hoe lang het duurt

Een ploeg van twee doet de ruwbouw in een tweekamerappartement meestal in ongeveer 4 tot 7 werkdagen, in hard beton eerder langer. De afwerking neemt doorgaans 1 tot 2 dagen in beslag, de keuring een paar uur. Tussen beide fasen wacht je op het dichten van de sleuven, het pleisterwerk, de chape, de tegels en het schilderwerk. Gips in sleuven droogt naargelang de dikte in ongeveer een dag tot enkele dagen, pleisterwerk en chape hebben duidelijk langer nodig, volgens de fabrikant vaak meerdere weken.

Keuzes die je achteraf moeilijk nog verandert

• Het keukenplan. Zonder plan van de keukenkast weet de elektricien niet waar oven, kookplaat, vaatwasser, koelkast en dampkap komen. De kookplaat krijgt meestal een eigen voeding, vaak driefasig. Stopcontacten boven het werkblad moeten tussen de kasten zitten, niet erachter.
• De inrichting van de kamers. Wordt de woonkamer ook je thuiswerkplek, of komt er in de slaapkamer later een kinderbedje en een bureau? Dan heb je meer stopcontacten nodig en schakelaars op andere plaatsen.
• De badkamer. Waar komen wasmachine, droogkast, eventueel een elektrische boiler, de spiegel met verlichting en een handdoekradiator?
• Data en tv. Wil je bekabeld internet in de slaapkamer of aan de tv, dan worden de databuizen samen met de elektriciteit gelegd.
• Verlichting. Inbouwspots in een verlaagd plafond, ledstrips, een lichtpunt in de inkomhal dat je vanaf twee plaatsen bedient: dat moet allemaal vastliggen voor de draden getrokken worden.

Syndicus en buren

Breng de syndicus van de VME vooraf op de hoogte. De leidingen van de meter naar je appartement lopen vaak door gemeenschappelijke delen zoals de kelder of de traphal, en de aarding van het gebouw is meestal gemeenschappelijk. Spreek af wanneer de elektricien in het meterlokaal moet zijn en houd je aan de uren voor lawaaierig werk uit het reglement van het gebouw. Een briefje voor de buren over de freesdagen voorkomt veel ergernis.

Gas in het appartement

Heb je een gasfornuis of een gasketel, dan moet de elektricien weten waar de gasleiding loopt. Ruik je tijdens de werken gas, bedien dan geen schakelaars of toestellen, zet de ramen open, verlaat het appartement en bel 112 of het noodnummer van je netbeheerder (Fluvius, Sibelga of ORES/RESA).

Draden en kabels

In Belgische appartementen gaan meestal VOB-draden in flexibele buizen, of kabels zoals XVB waar geen buis kan. Voor verlichtingskringen is een doorsnede van 1,5 mm² gebruikelijk, voor stopcontactkringen 2,5 mm². Het AREI beperkt het aantal stopcontacten per kring, doorgaans tot acht, dus een flinke woonkamer met open keuken heeft al gauw meerdere kringen. De kookplaat krijgt een aparte kabel met de doorsnede die past bij het vermogen en de handleiding van de fabrikant. Oude draden zonder aarddraad of met versleten isolatie verbind je nooit door met de nieuwe installatie.

Beveiliging in de zekeringkast

• Een algemene verliesstroomschakelaar van meestal 300 mA bewaakt de hele installatie.
• Een verliesstroomschakelaar van 30 mA beschermt de kringen in natte ruimtes, zoals de badkamer, en meestal ook die van wasmachine, droogkast en vaatwasser.
• Automatische zekeringen per kring zodat een defecte wasmachine niet het hele appartement uitschakelt. Voor keuken en badkamer is een fijne indeling de moeite waard.
• Overspanningsbeveiliging beschermt elektronica tegen pieken op het net. Of ze zinvol is, hangt mee af van het gebouw, vraag het aan de elektricien.

Inbouwdozen en schakelmateriaal

In beton en baksteen gaan klassieke inbouwdozen, in gipskarton speciale hollewanddozen met klemmen. Plan je meervoudige stopcontacten naast of onder elkaar, dan moeten de dozen op exacte tussenafstand geboord worden, anders past het afdekraam niet. Schakelmateriaal verschilt vooral in uitzicht en in de levensduur van het mechaniek. Een goedkope schakelaar gaat na enkele jaren haperen, een degelijke reeks gaat tientallen jaren mee.

Slimme bediening

Denk je aan slimme verlichting of rolluiken, beslis dat voor de ruwbouw. Sommige systemen vragen diepere dozen of een nulgeleider in de schakelaardoos. Die achteraf toevoegen betekent opnieuw frezen.

De NUMIQ-prijslijst heeft aparte pakketten voor de elektrische installatie van een appartement, ingedeeld per aantal kamers. Het verschil zit niet alleen in de oppervlakte: ook het aantal kringen, de grootte van de verdeelkast en de tijd op de werf veranderen.

• 1 kamer is een studio: één leefruimte met kitchenette, een badkamer en weinig kringen. De verdeelkast is kleiner en het werk gaat sneller.
• 2 kamers, het pakket op deze pagina, voegt een aparte slaapkamer toe en bijna altijd een volwaardige keuken. Je verdeelt de kringen tussen woonkamer met keuken en slaapkamer, voorziet een inkomhal met bediening vanaf twee plaatsen en genoeg stopcontacten voor een thuiswerkplek.
• 3 kamers betekent woonkamer plus twee slaapkamers, met een langere gang en vaak een apart toilet. Er zijn merkbaar meer kringen, de verdeelkast krijgt extra rijen en het werk duurt langer.
• 4 en 5 kamers zie je vooral in nieuwbouw of grote stadsappartementen. Daar spelen vaker twee badkamers, een driefasige aansluiting, elektrische vloerverwarming en een uitgebreider plan.

Het bijzondere aan een tweekamerappartement is dat op een kleine oppervlakte bijna alles samenkomt wat een groot appartement heeft: een volledige keuken, een badkamer met wasmachine, een werkplek en een slaapkamer. Tegelijk moet de verdeelkast passen in een smalle inkomhal. Is je woonkamer groot en wil je er later met een wand een tweede slaapkamer of bureau van maken, laat dat dan meteen weten. Qua omvang kom je dan dichter bij het driekamerpakket, en een extra kring nu is veel eenvoudiger dan later.

Wat helpt

• Een leeg appartement zonder meubels, met tegels en vloerbekleding al verwijderd
• Binnenmuren in snelbouw of gipskarton, waarin sleuven snel gaan
• Leidingen die in de vloer onder de nieuwe chape kunnen
• Een afgewerkt keukenplan en een duidelijke meubelopstelling
• Vlotte toegang tot het meterlokaal en een afspraak met de syndicus

Wat het moeilijker maakt

• Muren en plafonds in hard beton, waarin de frees traag vordert en schijven snel slijten
• Werken in een bewoond appartement, waar meubels verschoven en alles afgedekt moet worden
• Wijzigingen tijdens de werken, met nieuwe sleuven in al gedichte muren
• Een verouderde voedingsleiding vanaf de meter door gemeenschappelijke delen
• Verlaagde plafonds, inbouwspots en ledstrips, die punten en tijd toevoegen

Afstemming met de andere vakmensen

De elektricien komt na de afbraak, meestal samen met de loodgieter die water en afvoer legt. Ze moeten de trajecten afspreken, zodat kabels en leidingen niet kruisen en het stopcontact van de wasmachine niet vlak naast de afvoer zit. Leidingen in de vloer moeten klaar zijn voor de chapelegger. Daarna volgen het dichten van de sleuven, het pleisterwerk, de gipskartonwanden, de tegels en het schilderwerk. De afwerking komt pas na het schilderen, anders zit er verf op het schakelmateriaal. Vraag de tegelzetter de openingen netjes rond de dozen te zagen en let erop dat de dozen niet te diep achter de tegel verdwijnen.

• Te weinig stopcontacten. In de praktijk liggen er na een jaar overal verlengsnoeren. Voorzie aan de tv, het bed en het bureau ruimer dan je vandaag nodig hebt.
• Alles op één kring. Waterkoker, microgolf en oven op dezelfde zekering betekent dat het licht uitvalt tijdens het koken.
• Sleuven buiten de zones. Schuine en willekeurige sleuven merk je pas als iemand bij het ophangen van een rek door een draad boort.
• Geen bijkomende potentiaalvereffening in de badkamer. Je ziet niets, maar bij een defect toestel is het een echt risico. De keurder controleert dit.
• Een onduidelijke zekeringkast. Bij een storing weet niemand welke zekering wat uitschakelt. Elke kring hoort een leesbaar label te hebben.
• Slechte verbindingen in de dozen. Losse klemmen worden warm. Je merkt het aan flikkerend licht, een brandgeur of een verkleurd stopcontact.
• Afwerking voor het schilderen. Verf op schakelaars en afdekramen krijg je er niet meer af, dan moet je ze vervangen.

De elektrische installatie zelf laat je over aan een bevoegde elektricien, en de keuring aan een erkend keuringsorganisme. Aan draden, dozen of de zekeringkast kom je niet. Wat je wel zelf kunt doen, is het appartement zo voorbereiden dat de ploeg vlot kan werken. Dat scheelt dagen.

1. Het appartement leegmaken, inclusief kasten aan de muren en lampen die nog aan het plafond hangen.
2. De vloeren in de gang en het trappenhuis afdekken met stevig karton of beschermfolie.
3. Op een plattegrond de plaats van bed, zetel, tv, bureau en keukentoestellen intekenen.
4. Het keukenplan van de keukenleverancier opvragen en klaarleggen voor de rondgang.
5. Zelf aan te kopen schakelmateriaal en lampen kiezen en de levertermijn navragen.
6. De syndicus en de buren laten weten wanneer er gefreesd wordt.
7. Een plaats afspreken voor puin en de afvoer ervan regelen.
8. Na elke werkdag het stof opruimen zodat de muren voor het pleisterwerk proper blijven.

Neem bij de oplevering de tijd en loop kamer per kamer door het appartement met de elektricien. Zet elk licht aan, steek in elk stopcontact een eenvoudig toestel of een stopcontacttester en druk op de testknop van elke verliesstroomschakelaar.

• Het keuringsverslag is overhandigd en vermeldt geen inbreuken
• Het eendraadschema en het situatieschema zijn aanwezig en kloppen met de werkelijkheid
• Elke zekering en verliesstroomschakelaar in de kast heeft een leesbaar label
• Alle stopcontacten hebben spanning en zitten recht, zonder kieren onder het afdekraam
• De schakelaars bedienen de juiste lampen en de bediening vanaf twee plaatsen in de inkomhal werkt
• De verliesstroomschakelaars vallen uit bij het indrukken van de testknop
• De voedingen voor oven, kookplaat, vaatwasser en wasmachine zitten waar het keukenplan ze voorziet
• In de badkamer is de potentiaalvereffening aanwezig en zitten de stopcontacten buiten de zones rond bad en douche
• Er steekt nergens een losse draad uit zonder afdekking of klem
• Het appartement is opgeruimd en het puin is afgevoerd zoals afgesproken