Multisplit airco plaatsen

In de NUMIQ-prijslijst staan twee posten voor multisplit. De eerste is de montage van een systeem met twee binnenunits en één buitenunit, de tweede de montage en plaatsing van een systeem met drie binnenunits en één buitenunit. Het gaat om het werk van de technicus, inclusief klein verbruiksmateriaal, zonder de units zelf. Meestal hoort hierbij:

• de buitenunit plaatsen op een muurbeugel, een sokkel of een plat dak, inclusief trillingsdempers,
• de montageplaten bevestigen en de binnenunits in de verschillende kamers ophangen,
• doorvoeren door de muren boren voor de leidingen, de kabel en de condensafvoer,
• de koperen koelleidingen naar elke binnenunit apart leggen en aansluiten,
• de communicatiekabel tussen de buitenunit en de binnenunits,
• de condensafvoer van elke binnenunit aansluiten,
• de circuits afpersen, vacuüm trekken en zo nodig koelmiddel bijvullen volgens de leidinglengte,
• opstarten, de werking controleren en uitleggen hoe de units bediend worden.

Wat meestal niet inbegrepen is: de units zelf, langere leidingtrajecten dan de lengte in de offerte, kabelgoten en hun kleur, sleuven frezen en muren herstellen, een hoogwerker of stelling, de elektrische voeding vanaf het verdeelbord en de keuring. Bij offertes loont het dus om te vragen hoeveel meter leiding in de prijs zit en hoe elke extra meter aangerekend wordt.

Multisplit is niet automatisch beter dan twee of drie aparte airco's, ook mono-split of single split genoemd. Elke oplossing heeft haar plaats.

Wanneer multisplit loont

• Er is aan de gevel maar plaats voor één unit. In een appartementsgebouw staat de vereniging van mede-eigenaars vaak maar één buitenunit toe, soms alleen op het terras.
• De kamers liggen dicht bij elkaar. Slaapkamers naast elkaar onder het dak of een appartement met de kamers aan één kant van de gang. De leidingtrajecten zijn kort en kunnen weggewerkt worden.
• Het uitzicht van de woning telt. Eén buitenunit aan de achtergevel stoort minder dan drie.

Wanneer aparte airco's beter zijn

• De kamers liggen ver uit elkaar of aan tegenovergestelde kanten van de woning. Fabrikanten beperken de leidinglengte naar één binnenunit en de totale lengte van alle circuits samen. In de technische gegevens van Daikin voor de MXM-reeks bedraagt de maximale lengte naar één binnenunit 20 tot 25 m, de totale leidinglengte 30 tot 50 m bij een systeem met twee binnenunits en 50 m bij drie, met een hoogteverschil tussen buiten- en binnenunit tot 15 m. In een uitgestrekte woning past het traject niet altijd binnen die grenzen.
• Meestal wordt maar één kamer gebruikt. Een grote buitenunit werkt bij een kleine belasting minder efficiënt dan een kleine unit die voor één kamer bedoeld is.
• Bedrijfszekerheid is belangrijk. Valt de buitenunit van een multisplit uit, dan werkt geen enkele kamer meer. Bij aparte airco's heeft het uitvallen van één toestel geen invloed op de andere.
• Elke kamer wil een andere modus. Gangbare residentiële multisplitsystemen werken in één modus tegelijk. Als één unit koelt, kan een andere op hetzelfde moment niet verwarmen. In de praktijk is dat vooral in de lente en de herfst een probleem, wanneer de noordkant van de woning warmte vraagt en de zuidkant koeling.

Bij het vergelijken van de kosten moet u er rekening mee houden dat multisplit bespaart op het aantal buitenunits en op plaats aan de gevel, maar dat de complexere montage en de langere trajecten vaak een deel van die besparing opslorpen. De keuze is daarom een plaatsbezoek van een technicus waard, die de afstanden opmeet en een concrete opstelling voorstelt.

Het best wordt de airco al bij de ruwbouw of bij een renovatie vóór het pleisterwerk voorzien. Leidingen, kabel en condensafvoer kunnen dan in de muren of in een verlaagd plafond weggewerkt worden en na de montage zijn alleen de aansluitpunten zichtbaar. Zo'n voorbereiding heet een pre-installatie. In een afgewerkt interieur lopen de trajecten in kabelgoten, wat goed werkt maar zichtbaar blijft.

De vraag naar montage stijgt sterk in mei en juni, wanneer de eerste hittegolf komt. De planning van de technici schuift dan enkele weken op. Wie de montage in de winter of vroeg in de lente bestelt, heeft meer keuze in data en toestellen.

Voor de technicus langskomt, moet duidelijk zijn:

• Het vermogen per kamer. Volgens de oppervlakte, de oriëntatie van de ramen, de isolatie en het aantal personen. Een woonkamer op het zuiden met grote ramen heeft meer nodig dan een slaapkamer op het noorden.
• De plaats van de buitenunit. Bereikbaar voor onderhoud, met vrije luchtcirculatie, niet bij de ramen van de buren en niet bij een slaapkamer.
• De plaats van de binnenunits. Zo dat de luchtstroom niet rechtstreeks op het bed, het bureau of de zetel blaast.
• De trajecten van leidingen en condensafvoer. Condenswater heeft afschot nodig. Kan het niet vrij aflopen, dan is een condenspomp nodig.
• De elektrische voeding. Een aparte, beveiligde kring voor de buitenunit volgens de eisen van de fabrikant. Die wordt aangelegd door een elektricien.
• Toestemmingen. In een appartementsgebouw de goedkeuring van de mede-eigenaars of de syndicus. Vraag daarnaast bij de gemeente na of voor de buitenunit op uw gevel een vergunning of melding nodig is.

Plaatsbezoek en ontwerp van de opstelling

De technicus meet de afstanden van de buitenunit naar elke kamer, de hoogteverschillen en de mogelijke trajecten. Op basis daarvan stelt hij een buitenunit en een combinatie van binnenunits voor. Fabrikanten geven aan welke combinaties van vermogens op een bepaalde buitenunit aangesloten mogen worden. De som van de vermogens van de binnenunits mag hoger liggen dan het vermogen van de buitenunit, omdat ervan uitgegaan wordt dat niet alle units tegelijk op vol vermogen draaien. Bij het ontwerp moet rekening gehouden worden met hoe het gezin de woning echt gebruikt.

De buitenunit plaatsen

De buitenunit van een multisplit is groter en zwaarder dan die voor één kamer. De beugel moet in het dragende metselwerk verankerd worden, bij een geïsoleerde gevel door de isolatie heen met ankers die daarvoor bedoeld zijn, zodat er geen koudebrug ontstaat en de gevelafwerking niet barst. De unit wordt waterpas gezet, op trillingsdempers geplaatst en krijgt vrije ruimte voor aanzuiging en uitblaas volgens de handleiding. Onder de unit wordt het condenswater opgevangen dat bij verwarmen ontstaat, zodat het in de winter niet op het pad bevriest.

De binnenunits plaatsen

Op de muur wordt een montageplaat bevestigd, perfect waterpas of met een lichte helling naar de condensafvoer volgens de fabrikant. Boven de unit moet een vrije ruimte tot het plafond blijven, zodat de unit lucht kan aanzuigen.

Doorvoeren en leidingtrajecten

De doorvoer door de muur wordt met een licht afschot naar buiten geboord, zodat het condenswater niet terugloopt. Elke binnenunit heeft zijn eigen twee koperen leidingen, een vloeistof- en een gasleiding, elk met thermische isolatie. Daarbij komen de communicatiekabel en de condensslang. Bij een multisplit komen er dus meerdere bundels samen bij de buitenunit, wat bij een traject over de gevel netjes opgelost moet worden, bijvoorbeeld met een gemeenschappelijke kabelgoot.

Aansluiten, afpersen en vacuüm trekken

De leidingen worden aan de uiteinden geflard en aangesloten op de kranen van de buitenunit en op de aansluitingen van de binnenunits. De wartels worden met een momentsleutel aangedraaid, omdat een te losse verbinding lekt en een te strakke barst. Daarna wordt elk circuit met stikstof afgeperst en wordt gecontroleerd of de druk stabiel blijft. Vervolgens wordt met een vacuümpomp vacuüm getrokken, wat lucht en vocht uit de leidingen haalt. Vocht in het circuit verkort de levensduur van de compressor. Zijn de leidingen langer dan waarvoor de unit in de fabriek gevuld is, dan wordt koelmiddel bijgevuld volgens de tabel van de fabrikant.

Opstarten en instellen

De kranen worden geopend, de elektricien werkt de aansluiting af en de technicus start elke unit apart en daarna alle units samen. Gecontroleerd worden de uitblaastemperatuur, de afvoer van het condenswater, het geluid en de communicatie met de afstandsbediening of de app. De eigenaar krijgt uitleg over het reinigen van de filters.

Soorten binnenunits

• Wandmodellen. De meest voorkomende en de goedkoopste. Geschikt voor de meeste kamers.
• Vloer- en consolemodellen. Worden laag tegen de muur gemonteerd. Handig onder het dak en onder een raam.
• Cassette- en kanaalmodellen. Weggewerkt in een verlaagd plafond. Ze vragen voldoende plafondhoogte en worden meestal al bij de bouw of bij een nieuw verlaagd plafond voorzien.

Richtprijs van de toestellen

De prijs van de toestellen verschilt sterk naargelang het merk, het vermogen en het aantal binnenunits. Als richtwaarde op de Belgische markt geldt ongeveer 2.000 tot 3.000 euro voor een multisplit-buitenunit van rond 5 kW en 600 tot 900 euro per binnenunit als wandmodel. Het exacte bedrag blijkt pas uit een offerte voor een concrete opstelling.

• Vermogen op het gevoel. In de praktijk komt het voor dat in elke kamer dezelfde unit gehangen wordt, ongeacht oppervlakte en oriëntatie. De kamer op het zuiden koelt dan onvoldoende en de unit op het noorden slaat voortdurend aan en af.
• Te lange leidingen. Wordt een verafgelegen kamer toch aangesloten ondanks de grenzen van de fabrikant, dan daalt het vermogen en dreigt verlies van de garantie.
• Geen vacuüm getrokken. Het circuit wordt alleen met koelmiddel doorgeblazen. Lucht en vocht in het systeem leiden een paar seizoenen later tot een defecte compressor.
• Condensafvoer zonder afschot. Het water blijft in de slang staan, de unit druppelt op de muur en in de slang ontstaan slijm en geurtjes.
• Verwisselde circuits. Bij een multisplit zijn meerdere binnenunits op de buitenunit aangesloten. Worden de leidingen en de communicatiekabel tussen de circuits door elkaar gehaald, dan geven de units een foutmelding of koelt een andere kamer dan de bedoeling is.
• Beugel in de gevelisolatie zonder correcte verankering. De gevelafwerking rond de ankers barst en de unit zakt na verloop van tijd scheef.

Het koelcircuit openen, aansluiten, vullen en controleren mag alleen een technicus met een geldig F-gassencertificaat die werkt voor een koeltechnisch bedrijf dat erkend is in het betrokken gewest. Bij een multisplit wordt het circuit op de werf altijd aangesloten, dus een gecertificeerde koeltechnicus is een vereiste, geen extraatje. Een particulier mag een split ook niet zelf aansluiten als het om een voorgevuld model gaat. Fabrikanten koppelen de garantie bovendien aan een plaatsing door een vakbedrijf en vaak ook aan registratie van de installatie. Vraag vóór de bestelling het certificaat- of erkenningsnummer van de technicus of het bedrijf op.

De elektrische voeding voor de buitenunit wordt aangelegd door een elektricien. Een nieuwe kring geldt als uitbreiding van de elektrische installatie en moet nadien gekeurd worden door een erkend keuringsorganisme.

In een appartementsgebouw hoort de gevel tot de gemeenschappelijke delen en is voor de plaats van de buitenunit de toestemming van de mede-eigenaars nodig volgens het reglement van het gebouw.

Vraag bij de oplevering een garantiebewijs met de gegevens van het bedrijf, de hoeveelheid koelmiddel en een verslag van het afpersen en vacuüm trekken. Overloop daarna deze punten:

• elke binnenunit apart aanzetten en nagaan of precies de juiste kamer koelt,
• alle units tegelijk aanzetten en minstens een half uur laten draaien om te zien of er geen enkele een foutmelding geeft,
• controleren of het condenswater buiten of in de sifon wegloopt en niet langs de muur druppelt,
• de isolatie van de leidingen nakijken op scheuren en bij een buitentraject nagaan of ze tegen de zon beschermd is,
• nagaan of de buitenunit waterpas staat, niet trilt en vrije ruimte rondom heeft,
• de doorvoeren in de muur bekijken, of ze aan de buitenkant afgedicht zijn en er geen water binnenloopt,
• de afstandsbediening en de app uitproberen en de tijdsprogramma's instellen.

De prijs voor het plaatsen van een multisplit systeem staat in de NUMIQ-prijslijst voor een opstelling met twee binnenunits en één buitenunit en voor een opstelling met drie binnenunits en één buitenunit. Het gaat om het werk van de technicus, inclusief klein verbruiksmateriaal, zonder de units zelf. De actuele prijs vindt u in de prijslijst bij verwarming aanleggen. De prijzen verschillen per regio en stad.

Het eindbedrag wordt vooral bepaald door:

• de lengte van het traject naar elke binnenunit en of dat in de muur, in een verlaagd plafond of in een kabelgoot loopt,
• het aantal doorvoeren door muren en vloeren en het materiaal van het metselwerk, bijvoorbeeld gewapend beton,
• de montagehoogte van de buitenunit en de nood aan een hoogwerker of stelling,
• de oplossing voor het condenswater, vooral als een condenspomp nodig is,
• het type binnenunits, omdat cassette- en kanaalmodellen meer werk vragen dan wandmodellen,
• het dichten van sleuven en het schilderwerk na de montage.

Bij een vergelijking met meerdere aparte airco's telt u best de volledige kosten op, dus toestellen, montage, kabelgoten en trajecten. Voor één kamer geldt de prijs uit het artikel over de montage van een airco. Wordt bij de bouw ook de verwarming aangepakt, lees dan het artikel over het plaatsen van een lucht-waterwarmtepomp, die water verwarmt in plaats van lucht. Moeten voor de airco sleuven voor de kabel gemaakt worden, dan helpt het artikel over sleuven frezen voor elektrische kabels.