Sleuven frezen voor elektrische kabels in baksteen, cellenbeton en beton

Sleuven zijn zinvol overal waar de muur opnieuw gepleisterd of minstens uitgevlakt wordt. Een kabel in de muur is beschermd tegen beschadiging, neemt geen plaats in en zie je niet. Bij ruwbouw of bij een renovatie waarbij alles tot op de steen gestript wordt, is dit de gewone werkwijze.

Er zijn ook situaties waarin frezen geen goed idee is:

• in dragende betonwanden en betonnen vloerplaten van appartementsgebouwen, waar een sleuf de constructie verzwakt of de wapening raakt,
• in dunne binnenmuren, bijvoorbeeld van blokken van ongeveer 5 tot 7 cm dik, waar een diepe sleuf de muur bijna doorsnijdt,
• bij afgewerkte, dure oppervlakken zoals tegels of sierpleister die je niet wilt vervangen,
• in muren waarvan je niet weet wat erin zit, omdat er oude water-, gas- of verwarmingsleidingen kunnen lopen.

Dan kiest men vaak een andere weg: buizen in de vloer onder de chape, boven een verlaagd plafond, achter een voorzetwand van gipskarton of in opbouwgoten. Een goede elektricien legt die mogelijkheden op tafel voor hij de muur opent.

Het tracé aftekenen

Alles begint met een plan. De elektricien tekent volgens het ontwerp of volgens jullie afspraken de plaats van de dozen, de verdeelkast en de tracés daartussen af op de muur. Hij gebruikt een waterpas of een kruislijnlaser en een potlood of spuitbus. Tracés lopen verticaal en horizontaal, nooit schuin. De reden is eenvoudig: over enkele jaren boort iemand in die muur en die moet kunnen inschatten waar een kabel loopt.

De muur nakijken

Bij renovatie wordt de muur vóór het zagen afgezocht met een detector voor metaal en spanning. Oude leidingen, waterbuizen of een gasleiding zitten niet altijd waar je ze verwacht. De bestaande kringen in de ruimte worden uitgeschakeld in de zekeringkast.

De randen zagen

In baksteen en beton worden de randen van de sleuf gezaagd met een muurfrees, een machine met twee diamantschijven naast elkaar. Breedte en diepte worden ingesteld volgens het aantal kabels of de diameter van de buis. De machine hangt aan een werfstofzuiger, anders staat de kamer binnen enkele minuten vol fijn stof. Korte stukken kunnen ook met een haakse slijper met diamantschijf, maar dat is stoffiger en trager.

Het materiaal uitkappen

De strook tussen de zaagsneden wordt eruit gehaald met een beitel in een lichte breekhamer, of met hamer en beitel. In cellenbeton volstaat vaak een handsleuvenschraper die het materiaal letterlijk uitkrabt. De bodem van de sleuf moet ongeveer vlak zijn, zonder scherpe uitsteeksels die op de kabel drukken.

Gaten voor de inbouwdozen

Bij de voorbereiding horen ook de gaten voor de inbouwdozen, geboord met een klokboor. In een prijslijst is dat vaak een aparte post, dus kijk na of het in je offerte staat.

Reinigen en de kabel leggen

De sleuf wordt uitgezogen, indien nodig bevochtigd, en de kabel of buis wordt erin gelegd en vastgezet. Dat gebeurt met gips, snelhardende mortel of klemmen. Het dichtmaken gebeurt zo dat de kabel niet loszit en de vulling gelijk met de muur of net iets dieper ligt, zodat het pleisterwerk er mooi overheen gaat.

Deze pagina bundelt twee posten uit de prijslijst: sleuven frezen in baksteen en cellenbeton, en sleuven frezen in beton. Het verschil zit niet alleen in de hardheid, maar in de hele werkwijze, het gereedschap en de risico's.

Volle baksteen

Veel oudere Belgische woningen, zeker rijwoningen van voor de jaren zeventig, hebben muren in volle baksteen. Daarin frees je vrij goed en het materiaal gedraagt zich voorspelbaar. Lastig zijn de harde voegen en het oude, ongelijke pleisterwerk dat bij het kappen in grote stukken loskomt. Reken bij renovatie dus op meer herstelwerk rond de sleuf.

Snelbouwstenen en geperforeerde blokken

In recentere woningen zie je veel snelbouwstenen en andere geperforeerde terracottablokken. De wanden tussen de holtes zijn dun. Wie daar hard op klopt, breekt hele kamers uit en krijgt een gat in plaats van een nette sleuf. Daarom wordt hier vooral gezaagd en voorzichtig uitgebroken. Opengebroken holtes moet je goed opvullen, anders zakt of barst het pleisterwerk erboven later.

Cellenbeton

Cellenbetonblokken, in de volksmond vaak naar een bekend merk genoemd, zijn zacht en makkelijk te bewerken. Sleuven gaan snel, vaak met een handschraper en weinig stof. Let wel op de diepte: cellenbeton is bros, en bij dunne binnenmuren verzwak je de wand snel. Fabrikanten geven meestal aan hoe diep hun muren mogen worden ingefreesd. Kijk dat na in de technische fiche.

Beton

Beton is hard, frezen gaat traag en de diamantschijven slijten snel. Binnenin zit vaak stalen wapening die je niet mag doorzagen. In appartementsgebouwen zijn de betonwanden en vloerplaten bovendien dragend voor het hele gebouw. Daarom maakt men in beton zelden lange sleuven, eerder korte verticale stukjes in een dunne laag. De meeste leidingen lopen dan via de vloer onder de chape, een verlaagd plafond of bestaande kokers. Ook betonblokken worden met de muurfrees bewerkt, maar zijn wat vergevingsgezinder dan gestort beton.

Elektrische leidingen in muren komen in vaste stroken waar men ze verwacht. Het AREI legt regels op voor de manier waarop leidingen in wanden worden aangebracht, en je elektricien hoort die te kennen. In de praktijk lopen horizontale tracés meestal in een strook van ongeveer 15 tot 45 cm onder het plafond of boven de vloer, en verticale tracés ongeveer 10 tot 30 cm naast hoeken, deuren en ramen, of recht boven en onder een doos. Voor jou is vooral belangrijk: een kabel hoort niet kriskras over de muur te lopen en ook niet midden in de muur op de hoogte waar je rekken en kaders ophangt.

De diepte hangt af van wat erin komt. Voor één kabel met een gewone doorsnede volstaat doorgaans 2 tot 3 cm. Voor een buis of meerdere kabels naast elkaar wordt de sleuf dieper en breder. De kabel moet bedekt zijn met een echte laag mortel of pleister, niet alleen met een dun laagje. Onnodig diepe sleuven verzwakken de muur wel en vragen meer vulmateriaal.

Dragende muren

In dragende muren frees je voorzichtig en beperkt, zeker horizontaal. Een lange horizontale sleuf in een dragende muur is voor de stabiliteit nadeliger dan een verticale. Twijfel je of een muur dragend is, kijk dan in de plannen van de woning of vraag raad aan een stabiliteitsingenieur. Gewone sleuven in binnenmuren bij het vernieuwen van de elektriciteit zijn iets heel anders dan zagen in een dragende betonwand.

Er wordt per lopende meter gerekend, maar niet elke meter vraagt evenveel werk. De belangrijkste factoren:

• het materiaal van de muur: cellenbeton gaat het snelst, baksteen zit in het midden, beton is het traagst,
• de staat van de muur: naakt metselwerk gaat makkelijker dan een muur met oude dikke bepleistering of tegels,
• breedte en diepte: een sleuf voor meerdere kabels of een dikke buis betekent meer materiaal uitkappen,
• hoogte: tracés vlak onder het plafond en sleuven in het plafond gebeuren van een ladder of stelling en gaan trager,
• toegang en inrichting: een lege kamer is iets anders dan een bewoonde woning waar alles afgedekt en beschermd moet worden,
• stofbeheersing: werken met afzuiging en afdekken duurt langer, maar bespaart veel poetswerk,
• onbekende leidingen: bij oudere woningen stoot men vaak op oude kabels en buizen die omzeild moeten worden,
• omvang: een paar meter voor één stopcontact is anders dan een volledige woning, waar het gereedschap één keer klaarstaat en systematisch gewerkt wordt.

Vraag na wat de post precies inhoudt. Soms gaat het alleen om zagen en uitkappen, soms ook om het dichtmaken na het leggen van de kabel, het afvoeren van puin en het boren van de dozen.

Wat klaar moet zijn voor de elektricien komt

• een duidelijk beeld van waar stopcontacten, schakelaars, lichtpunten en toestellen komen, liefst ingetekend op een plattegrond,
• de plaats van de meubels, vooral van de keuken en de bedden,
• een leeggemaakte of afgedekte kamer, met stofgevoelige spullen weggehaald,
• vrije toegang tot de zekeringkast, zodat de betrokken kringen uitgeschakeld kunnen worden,
• in een appartement of rijwoning de buren verwittigd, want frezen maakt veel lawaai en het geluid draagt ver door muren en vloeren.

Volgorde van de werken

Sleuven voor elektriciteit komen meestal na het metselwerk en vóór de plafonneerder. In de praktijk stemt men de tracés af met de loodgieter en de verwarmingsinstallateur, zodat leidingen elkaar niet kruisen en er geen overbodige sleuven bijkomen. Ook de schrijnwerker speelt mee: als raamkaders of binnendeuren nog verplaatst worden, ligt een tracé langs de omlijsting snel verkeerd. In keuken en badkamer is het belangrijk te weten waar de keukenkasten, de tegels en de spiegel komen, want net daar verhuizen stopcontacten het vaakst.

Na het leggen van de kabels en het dichtmaken van de sleuven volgen de controle door de elektricien en daarna het pleisterwerk. Neem foto's van elk tracé met een rolmeter in beeld, voor de plafonneerder alles toedekt. Die foto's zijn een handige aanvulling op het eendraadschema en het situatieschema die bij de keuring door een erkend keuringsorganisme horen, en iedereen die later boort, is er blij mee.

Hoe lang het duurt

In cellenbeton haal je op een dag heel wat meters, in baksteen minder en in beton duidelijk minder. Voor een volledige woning bij renovatie rekent men doorgaans op één tot enkele dagen, afhankelijk van materiaal en omvang. Gips of snelhardende mortel om de sleuven te vullen hardt meestal binnen enkele tientallen minuten uit, maar voor het pleisteren respecteer je de droogtijd die de fabrikant opgeeft.

• schuine tracés: de kabel loopt diagonaal over de muur, iemand boort later volgens de logica van de stroken en raakt hem,
• te ondiepe sleuf: de kabel zit vlak onder het oppervlak en het pleisterwerk erboven barst of toont een lijn,
• te diepe sleuf in een dunne binnenmuur: de muur is verzwakt en kan barsten wanneer je er later een kast aan hangt,
• opengebroken holtes in snelbouwstenen: slecht gevulde holtes geven verzakt of hol klinkend pleisterwerk,
• stof zonder afzuiging: het fijne stof komt in de hele woning terecht, in de ventilatie en in elektronica,
• niet gereinigde sleuf: de vulling hecht slecht aan de ondergrond en kan loskomen,
• kabel niet vastgezet: bij het pleisteren komt hij uit de sleuf en ligt bijna aan het oppervlak,
• geen documentatie: niemand weet waar de kabels lopen en bij latere aanpassingen wordt het zoeken op goed geluk,
• wapening geraakt: doorgezaagde wapening in beton verzwakt de constructie en kan gaan roesten.

Het frezen zelf in een binnenmuur van baksteen of cellenbeton is haalbaar voor een handige leek die zich aan de stroken houdt en rustig werkt. Dat geldt niet voor beton en dragende muren, daar hoort een vakman. Het leggen en aansluiten van de kabels, de aansluiting op de verdeelkast en de keuring blijven altijd werk van een bevoegde elektricien. Spreek de tracés vooraf met hem af.

1. Met de elektricien de plaats van de dozen, de tracés en de afmetingen van de sleuven afspreken.
2. De kringen van de ruimte uitschakelen in de zekeringkast en controleren dat ze spanningsloos zijn.
3. De muur aftasten met een detector voor metaal en spanning en gevonden leidingen aanduiden.
4. Het tracé aftekenen met waterpas of laser, alleen verticaal en horizontaal.
5. Vloer, ramen en meubels afdekken en de deuropening afsluiten met folie.
6. Veiligheidsbril, stofmasker, gehoorbescherming en handschoenen aandoen.
7. De randen van de sleuf zagen met een muurfrees aan een werfstofzuiger, in cellenbeton een handschraper gebruiken.
8. Het materiaal tussen de zaagsneden uitkappen met een beitel, in snelbouwstenen zacht en zonder harde slagen.
9. Diepte en vlakheid van de bodem nakijken en scherpe uitsteeksels wegnemen.
10. De sleuf uitzuigen en klaarlaten voor de elektricien.
11. Alle tracés fotograferen met een rolmeter in beeld, vóór het dichtmaken.

Bekijk de sleuven samen met de elektricien vóór de plafonneerder begint. Achteraf kun je niets meer rechtzetten zonder opnieuw te kappen.

• Tracés lopen alleen verticaal en horizontaal in de afgesproken stroken
• De plaats van de dozen klopt met het plan en de opstelling van de meubels
• De sleuven zijn gelijkmatig diep en de kabel steekt nergens boven het oppervlak uit
• Opengebroken holtes in snelbouwstenen zijn opgevuld
• Kabels zitten vast in de sleuf en zijn niet beschadigd
• In beton is geen zichtbaar doorgezaagde wapening
• De vulling is stevig, zonder holtes of losse stukjes
• Het puin is afgevoerd of verzameld zoals afgesproken
• Je hebt foto's van alle tracés met maatvoering