Lucht-waterwarmtepomp plaatsen

Onder plaatsing verstaan we in de prijslijst het werk van de verwarmingsinstallateur bij het opstellen en aansluiten van één lucht-waterwarmtepomp. Doorgaans gaat het om deze taken:

• de buitenunit opstellen op een voorbereide sokkel, vloerconsole of muursteun, waterpas zetten en voorzien van trillingsdempers,
• de binnenunit, hydromodule of compacte unit met ingebouwd sanitair warmwatervat plaatsen,
• de buiten- en binnenunit hydraulisch verbinden en aansluiten op de centrale verwarming en de warmwaterproductie,
• de bijhorende toebehoren monteren, zoals filter, afsluitkranen, veiligheidsklep en ontluchter,
• de condensafvoer van de buitenunit aanleggen,
• het circuit vullen, ontluchten en onder druk testen,
• de eerste opstart, de basisinstelling van de regeling en uitleg aan de eigenaar.

Doorgaans niet inbegrepen zijn de warmtepomp zelf, het warmwatervat, het buffervat, de betonsokkel, graafwerk voor leidingen, de elektrische voeding en de keuring van de elektrische installatie. De elektrische aansluiting gebeurt door een elektricien, en een nieuwe kring wordt gekeurd door een erkend keuringsorganisme. Bij een split-systeem, waar de koelmiddelleidingen ter plaatse worden gekoppeld, mag het koelcircuit alleen worden geopend en gevuld door een technicus met een geldig certificaat voor gefluoreerde gassen. Bij een monoblok zit het koelmiddel in de fabriek afgesloten in de buitenunit en loopt er tussen de units alleen water.

Bij veel merken gebeurt de opstart door een erkende servicepartner van de fabrikant. Daar hangt vaak ook een verlengde waarborg van af. Kijk voor u de offerte ondertekent na wie de opstart doet en of die in de prijs zit.

In nieuwbouw wordt de warmtepomp meestal geplaatst na het pleisterwerk en de chape, als de woning winddicht is en de vloerverwarming ligt. Bij renovatie wordt hij vaak aangesloten op de bestaande radiatoren. Dan moet eerst nagegaan worden of de radiatoren de woning ook met lagere watertemperaturen warm krijgen. Een warmtepomp werkt het zuinigst met een lage vertrektemperatuur, idealiter met vloerverwarming. Oude radiatoren die berekend zijn op 70 tot 80 °C volstaan bij strenge vorst soms niet.

Voor de montageploeg komt, moet het volgende in orde zijn:

• Een warmteverliesberekening van de woning. Zonder die berekening wordt het vermogen alleen geschat. Een te grote warmtepomp slaat voortdurend aan en af, een te kleine draait bij koude lang op de elektrische weerstand.
• Sokkel of steun voor de buitenunit. Een betonsokkel, een strook of een vloerconsole, voldoende hoog boven de grond en boven een eventueel sneeuwdek.
• Doorvoer door de muur. Een opening of mantelbuis voor leidingen en kabel, bij voorkeur al voorzien tijdens de ruwbouw.
• Condensafvoer. Een grindput of aansluiting op de regenwaterafvoer of de huisriolering. Volgens fabrikanten kan de buitenunit in de winter tientallen liters condenswater per dag produceren.
• Elektrische voeding. Een aparte, beveiligde kring volgens de eisen van de fabrikant en, als het aansluitvermogen moet worden verhoogd, tijdig overleg met de distributienetbeheerder.
• Plaats voor de binnenunit. Een technische ruimte met toegang tot de leidingen, een afvoer voor de veiligheidsklep en ruimte voor onderhoud.

Plaats van de buitenunit

Dit is de belangrijkste beslissing van de hele plaatsing. De unit heeft vrije luchttoevoer nodig en de uitgeblazen koude lucht mag niet terug aangezogen worden. Fabrikanten raden aan hoeken en smalle ruimtes tussen twee muren te vermijden, omdat weerkaatsing het geluid versterkt. Minder geschikt zijn ook de plek onder het slaapkamerraam, naast het terras of vlak tegen de perceelsgrens met de buren. Bij gesloten bebouwing met smalle tuinen is die keuze extra delicaat. Kan er sneeuw of ijs van het dak vallen, dan heeft de unit een afdak nodig. Bij het koelmiddel R290, dat veel recentere monoblokken gebruiken, legt de fabrikant een veiligheidszone rond de unit op waarin bijvoorbeeld geen putten, keldergaten, ventilatieopeningen of kelderingangen mogen liggen.

Opstellen op sokkel of steun

De unit komt op een betonsokkel, een vloerconsole of een dragende muursteun. Hij moet waterpas staan, met trillingsdempers onder de voeten. Een muursteun is een compromis. Hij spaart ruimte, maar bij lichte wanden of tegen de slaapkamermuur kan hij trillingen in huis doorgeven. De meeste installateurs verkiezen daarom een aparte opstelling op de grond.

Hydraulische aansluiting

Tussen buiten- en binnenunit worden geïsoleerde leidingen gelegd. Buiten moet de isolatie bestand zijn tegen vocht en uv-straling. Op de aansluitingen komen flexibele slangen die trillingen dempen en een filter dat de warmtewisselaar beschermt tegen vuil uit de installatie. Bij aansluiting op een oude installatie loont het om ze eerst door te spoelen en een magnetische slibafscheider te plaatsen. Slib uit oude radiatoren is een vaak voorkomende oorzaak van defecten.

Aansluiten op verwarming en sanitair warm water

Afhankelijk van het ontwerp wordt de warmtepomp rechtstreeks op de verwarmingskring aangesloten of via een buffervat of een hydraulische open verdeler. Voor sanitair warm water gebruikt men een driewegkraan en een warmwatervat met een voldoende grote warmtewisselaar. Een gewoon vat voor een ketel heeft vaak een te kleine spiraal, waarna het water elektrisch moet worden bijverwarmd. Fabrikanten vermelden ook een minimale waterinhoud van de installatie en een minimaal debiet, dat altijd gegarandeerd moet zijn, ook als de thermostatische kranen dicht staan.

Condenswater en vorstbeveiliging

Het condenswater gaat naar een grindput onder de vorstgrens, naar de regenwaterafvoer of via een sifon naar de riolering. Het buitendeel van de afvoer heeft vorstbescherming nodig, vaak een verwarmingskabel. Als de hydraulica buiten niet tegen vorst beschermd is en de warmtepomp bij een stroomonderbreking stilvalt, kan het water in de wisselaar bevriezen. Oplossingen zijn glycol, antivorstkleppen of een gescheiden circuit volgens de voorschriften van de fabrikant.

Vullen, druktest en opstart

Het circuit wordt gevuld met behandeld water, ontlucht en onder druk getest. De elektricien werkt de elektrische aansluiting af en de technicus start de warmtepomp op. De stooklijn, dus het verband tussen watertemperatuur en buitentemperatuur, de warmwaterproductie, het legionellaprogramma en de tijdschema's worden ingesteld. Tot slot wordt een opstartverslag opgemaakt.

Monoblok

Het volledige koelcircuit zit in de buitenunit. Naar binnen lopen alleen waterleidingen. De plaatsing is eenvoudiger en een certificaat voor gefluoreerde gassen is niet nodig. Nadeel is dat de waterleidingen buiten tegen vorst beschermd moeten worden en dat de afstand tussen de units meestal beperkt is.

Split

De compressor staat buiten, de wisselaar tussen water en koelmiddel binnen. Tussen de units lopen koelmiddelleidingen die niet kunnen bevriezen. Het circuit moet wel ter plaatse gekoppeld, vacuüm getrokken en gevuld worden, en dat mag alleen een gecertificeerde technicus. Split wordt vaak gekozen als de buitenunit verder van de woning staat.

Hybride opstelling

De warmtepomp werkt samen met de bestaande gasketel of stookolieketel, die alleen bij strenge vorst of bij een grote vraag naar warm water bijspringt. Bij renovatie is dat een redelijke tussenstap zolang de woning nog niet goed geïsoleerd is.

Richtprijzen voor de toestellen verschillen sterk naar vermogen en merk. Voor gangbare vermogens voor een eengezinswoning gaat het om enkele duizenden euro voor het toestel, met daarbovenop het warmwatervat, het buffervat en toebehoren. Het juiste bedrag krijgt u pas met een offerte voor uw woning.

• Vermogen op het gevoel. In de praktijk wordt de warmtepomp soms gekozen op basis van de bewoonbare oppervlakte of het vermogen van de oude ketel. Die oude ketel is meestal sterk overgedimensioneerd en een geïsoleerde woning heeft veel minder warmte nodig.
• Unit op een slechte plek. Onder het slaapkamerraam, in een hoek tussen muren of tegenover het terras van de buren. Het geluid moet dan achteraf en duurder worden opgelost.
• Condenswater op de grond. Het bevriest in de winter en onder de unit groeit ijs dat de verdamper of het pad kan beschadigen.
• Buitenunit te dicht bij de grond. Sneeuw of bladeren blokkeren de aanzuiging of de condensafvoer en het ontdooien verloopt moeizaam.
• Oude installatie niet gespoeld. Slib en magnetiet slibben filter en wisselaar al in het eerste seizoen dicht.
• Te kleine spiraal in het warmwatervat. Het water warmt traag op en wordt elektrisch bijverwarmd, wat het verbruik verhoogt.
• Thermostatische kranen in elke ruimte zonder bypass. De warmtepomp krijgt het minimale debiet niet gegarandeerd en valt in storing.
• Fabrieksinstellingen. De stooklijn blijft onnodig hoog staan en de warmtepomp werkt met een slechter rendement dan mogelijk is.

Of voor de buitenunit een omgevingsvergunning of melding nodig is, vraagt u na bij de dienst omgeving of stedenbouw van uw gemeente, zeker bij plaatsing aan de straatkant. In een appartementsgebouw is de toestemming van de vereniging van mede-eigenaars nodig, omdat gevel en dak gemeenschappelijke delen zijn.

Het geluid van de buitenunit mag de toegelaten niveaus richting de buren niet overschrijden, vooral 's nachts. Aanpassingen achteraf na klachten zijn meestal duur. Fabrikanten vermelden daarom het geluidsvermogen en de aanbevolen afstanden, die u best al bij het ontwerp meeneemt.

De elektrische installatie moet na de werken gekeurd worden door een erkend keuringsorganisme. Moet het aansluitvermogen omhoog, vraag dat dan tijdig aan bij de distributienetbeheerder.

Premies voor warmtepompen zijn in België een gewestelijke bevoegdheid. In Vlaanderen loopt dat via Mijn VerbouwPremie, en ook het Brussels Hoofdstedelijk en het Waals Gewest hebben eigen premies, soms aangevuld door gemeentelijke steun. Bedragen, inkomenscategorieën en technische voorwaarden veranderen regelmatig en een premie wordt vaak pas na de factuur aangevraagd. Controleer de actuele voorwaarden op het officiële portaal van uw gewest voor u bestelt.

Vraag bij de oplevering het opstartverslag, de waarborgvoorwaarden en het keuringsverslag van de elektrische installatie. Loop daarna deze punten na:

• de buitenunit staat waterpas, op trillingsdempers en voldoende hoog boven de grond,
• rond de unit is de vrije ruimte volgens de fabrikant gerespecteerd en de uitgeblazen lucht is niet op een muur of naar de buren gericht,
• het condenswater loopt naar de grindput of de afvoer en niet over het pad,
• de leidingen buiten zijn volledig geïsoleerd, de isolatie is onbeschadigd en beschermd tegen zon,
• de muurdoorvoer is afgedicht en er dringt geen water binnen,
• op de toevoer naar de warmtepomp zitten een filter en afsluitkranen die bij onderhoud bereikbaar zijn,
• de druk in de installatie zakt na de test niet en geen enkele koppeling lekt,
• de regeling is ingesteld, u weet hoe u temperatuur en modus aanpast en u hebt de logingegevens van de app genoteerd,
• de warmtepomp maakt in werking geen ongewone geluiden of trillingen die in huis doordringen.

Volg de eerste winter het stroomverbruik op en het aantal uren dat de elektrische weerstand bijspringt. Gebeurt dat ook bij lichte vorst vaak, dan klopt er iets niet aan de instelling of aan het gekozen vermogen.

De arbeidsprijs in de NUMIQ-prijslijst bedraagt ongeveer 1.750 € per stuk voor één lucht-waterwarmtepomp. Het gaat om het werk van de verwarmingsinstallateur inclusief klein verbruiksmateriaal, zonder de warmtepomp zelf, het warmwatervat, het buffervat en ander hoofdmateriaal. De werkelijke prijzen verschillen per regio en stad, in Brussel en de grotere steden liggen ze meestal hoger dan in kleinere gemeenten.

Het eindbedrag hangt vooral af van:

• de afstand tussen buiten- en binnenunit en het tracé van de leidingen,
• of het om nieuwbouw met voorbereide leidingen gaat of om de vervanging van de warmtebron in een oude installatie die gespoeld en aangepast moet worden,
• het aantal verwarmingskringen, het buffervat, het warmwatervat en een hybride koppeling met de bestaande ketel,
• de demontage en afvoer van de oude ketel en eventueel de stookolietank,
• de bereikbaarheid van de plek en de nood aan een stelling of hoogwerker bij een muursteun,
• bouwkundige werken zoals sokkel, muurdoorvoeren en graafwerk voor leidingen.

Bijhorende werken kunt u apart berekenen, bijvoorbeeld de demontage van een gas- of elektrische cv-ketel, het monteren van een expansievat of het leggen van buizen voor vloerverwarming. Een overzicht van alle posten vindt u bij verwarming aanleggen.