Kamerthermostaat plaatsen en aansluiten

De post in de prijslijst wordt per stuk gerekend, dus per thermostaat. Meestal omvat hij:

• het kiezen van de plaats op de muur volgens de voorschriften van de fabrikant en de indeling van de ruimte,
• het monteren van de thermostaat of zijn muurplaat op een voorziene inbouwdoos of rechtstreeks op de muur,
• het aansluiten van de draden op de klemmen van de thermostaat en op de klemmen van de ketel of de schakelontvanger,
• bij een draadloze thermostaat het plaatsen van de ontvanger bij de ketel en het koppelen met de thermostaat,
• het plaatsen van de batterijen en de basisinstelling van temperatuur, modus en tijd,
• de controle dat de ketel op het signaal van de thermostaat aan- en uitslaat,
• uitleg over de bediening en, bij een slimme thermostaat, eventueel de koppeling met de app.

Het werk omvat niet de thermostaat zelf, het trekken van een nieuwe kabel in een sleuf door meerdere ruimtes, het frezen en dichtmaken van sleuven, ingrepen in het gasgedeelte van de ketel of het afstellen van de ketel door een servicetechnicus. Die zaken worden apart behandeld. Is er een nieuwe kabel nodig, dan regelt men dat best tijdens de renovatie, voor het pleisterwerk.

Bij nieuwbouw of renovatie wordt de kabel naar de thermostaat samen met de elektrische installatie getrokken, en de thermostaat zelf wordt pas na het schilderwerk geplaatst, wanneer de verwarming klaar is en de ketel in gebruik is genomen. In een bestaande woning wordt een thermostaat meestal toegevoegd bij de vervanging van de ketel of wanneer de oude thermostaat het laat afweten. Loopt er geen kabel van de ketel naar de woonkamer, dan is een draadloze thermostaat de oplossing, zonder hak- of freeswerk.

Voor de elektricien langskomt, zorgt u best voor:

• Een thermostaat die compatibel is met de ketel. Kijk in de handleiding van de ketel of hij een gewone aan/uit-thermostaat ondersteunt, het communicatieprotocol OpenTherm of een eigen bus van de fabrikant, zoals eBus bij Vaillant en Bulex.
• Een gekozen plaats. Meestal de woonkamer of een andere ruimte waar het meest tijd wordt doorgebracht, de zogenaamde referentieruimte.
• Een kabel of een plan voor de draadloze verbinding. Bij een bedrade thermostaat een kabel van de ketel tot de plaats van de thermostaat, bij een draadloze een stopcontact of voeding voor de ontvanger bij de ketel.
• Toegang tot de ketel. De klemmen voor de thermostaat zitten onder de mantel van de ketel of in zijn elektronica.
• Wifi bij een slimme thermostaat. Voldoende signaal op de plaats van de ontvanger of de bridge.

De plaats bepaalt of de thermostaat de werkelijke temperatuur in de ruimte meet. Fabrikanten herhalen in hun handleidingen dezelfde regels. Vaillant raadt voor zijn kamerthermostaten een binnenmuur in de woonkamer aan, op ongeveer 1,5 m hoogte, waar de circulerende lucht vrij langs de thermostaat kan.

• op een binnenmuur, niet op een buitenmuur die in de winter koud is,
• op ongeveer 1,5 m boven de vloer,
• buiten direct zonlicht, dat de thermostaat opwarmt waardoor de verwarming uitvalt,
• uit de buurt van radiatoren, een haard, de televisie, de koelkast en lampen,
• buiten de tocht bij deuren en ramen,
• niet achter een gordijn, in een kast of achter meubels, waar de lucht niet ververst,
• niet in de keuken, waar koken de temperatuur doet stijgen.

In de praktijk komt de thermostaat vaak op de plaats van een oude schakelaar of daar waar de kabel toevallig uitkomt, en niet waar hij zou moeten hangen. Het gevolg is dat de verwarming reageert op de zon of op de haard en dat het in de rest van de woning koud blijft.

Spanning uitschakelen

Voor elke ingreep aan de ketel wordt de ketel uitgeschakeld en van het net losgekoppeld. Daarna wordt gecontroleerd dat er geen spanning op de klemmen staat. Zowel thermostaat- als ketelfabrikanten vermelden dit in hun handleidingen als eerste stap.

Aansluitwijze bepalen

De meeste gewone thermostaten hebben een potentiaalvrij contact, een schakelaar zonder eigen spanning die alleen twee klemmen met elkaar verbindt. Voor de verwarming worden de draden doorgaans op de klemmen COM en NO aangesloten. De ketel heeft daarvoor eigen klemmen, vaak overbrugd met een brug die bij het aansluiten van de thermostaat wordt verwijderd. Sommige ketels werken met een communicatieprotocol, bijvoorbeeld OpenTherm of eBus, en dan komt op dezelfde twee draden een thermostaat die de ketel traploos kan regelen. Een thermostaat op de verkeerde klemmen kan de elektronica van de ketel beschadigen.

Thermostaat op de muur monteren

De muurplaat van de thermostaat wordt op de inbouwdoos of rechtstreeks op de muur geschroefd. De draden worden in de klemmen aangesloten en de kap wordt meteen gesloten. Heeft de thermostaat een voeding van 230 V nodig, dan gebeurt de aansluiting door een elektricien volgens het schema in de handleiding.

Draadloze ontvanger

Bij een draadloze thermostaat wordt de ontvanger bij de ketel geplaatst en op de klemmen van de ketel aangesloten. Hij wordt gevoed via het net. Daarna wordt de thermostaat volgens de handleiding met de ontvanger gekoppeld en wordt het bereik vanaf de plaats van de thermostaat gecontroleerd. Dikke betonnen muren en vloeren verzwakken het signaal.

Instellen en testen

De batterijen worden geplaatst en tijd, verwarmingsmodus en gewenste temperatuur worden ingesteld. Daarna wordt de temperatuur op de thermostaat hoger gezet dan de actuele kamertemperatuur en wordt gecontroleerd of de ketel aanslaat. Na het verlagen van de temperatuur moet de ketel uitschakelen. Bij een programmeerbare thermostaat worden het dag- en weekprogramma ingesteld.

Een bedrade thermostaat met potentiaalvrij contact vervangen door een gelijkaardig model kan een handige doe-het-zelver ook zelf, zolang er niet aan de ketel gewerkt wordt en er geen netspanning in het spel is. Werkwijze:

1. De ketel uitschakelen en van het net loskoppelen.
2. Een foto nemen van de bedrading op de oude thermostaat.
3. De draden losmaken en de oude thermostaat van de muur halen.
4. In de handleiding van de nieuwe thermostaat nagaan op welke klemmen de draden voor de verwarming horen.
5. De muurplaat van de nieuwe thermostaat op de muur schroeven.
6. De draden op de juiste klemmen aansluiten en de kap sluiten.
7. De batterijen plaatsen en tijd en temperatuur instellen.
8. De ketel inschakelen en testen of hij reageert op het verhogen en verlagen van de temperatuur.

Heeft de oude thermostaat drie of meer draden, staat er 230 V op de klemmen of moet de thermostaat rechtstreeks in de ketel worden aangesloten, laat dit dan over aan een elektricien of een servicetechnicus.

Eenvoudige thermostaat

Hierop wordt alleen de gewenste temperatuur ingesteld. Hij is goedkoop en betrouwbaar, maar kan de temperatuur 's nachts niet automatisch verlagen.

Programmeerbare thermostaat

Hiermee kunnen verschillende temperaturen worden ingesteld voor verschillende momenten van de dag en dagen van de week. Bijvoorbeeld een lagere temperatuur 's nachts en overdag, wanneer iedereen aan het werk is. Dit is de belangrijkste reden waarom een thermostaat energie bespaart.

Slimme thermostaat

Hij wordt bediend via een app op de smartphone, kan reageren op het feit of er iemand thuis is, en sommige modellen leren de gewoonten van het gezin. Bekende merken op de Belgische markt zijn onder meer tado, Netatmo, Honeywell Home en Google Nest, naast de eigen regelaars van de ketelfabrikanten. Hij heeft wifi nodig en vaak een bridge of ontvanger. Wie de slimme regeling van de hele woning plant, denkt best ook na over de thermostatische knoppen op de radiatoren.

Aan/uit, OpenTherm of eBus

Een gewone thermostaat schakelt de ketel alleen aan en uit. Een modulerende thermostaat met OpenTherm of een merkeigen bus zoals eBus geeft de ketel door welke watertemperatuur nodig is, en de ketel past zijn vermogen aan. De ketel start dan minder vaak en werkt gelijkmatiger. Dat werkt alleen als zowel de ketel als de thermostaat hetzelfde protocol ondersteunen. Sommige ketels hebben daarvoor een extra interface of module nodig, en niet elke slimme thermostaat ondersteunt modulerende aansturing.

Thermostaat en thermostatische radiatorknoppen

Zitten er thermostatische knoppen op de radiatoren, dan moet de knop in de referentieruimte met de kamerthermostaat volledig open staan. Anders werken thermostaat en knop elkaar tegen en blijft de ketel draaien terwijl er geen water meer door de radiator stroomt.

Wat de thermostaat schakelt, hangt af van de warmtebron in de woning. Hetzelfde principe wordt bij verschillende systemen telkens iets anders uitgewerkt.

Gasketel

Het meest voorkomende geval, zowel in appartementen als in woningen. De thermostaat wordt aangesloten op de klemmen van de ketel die voor de kamerthermostaat bedoeld zijn. Bij condensatieketels loont een thermostaat met modulerende communicatie, als de ketel die ondersteunt, omdat de ketel dan met een lagere watertemperatuur werkt en beter condenseert.

Elektrische ketel en directe elektrische verwarming

Bij een elektrische ketel wordt de thermostaat op de ingang van de ketel aangesloten, zoals bij gas. Bij elektrische vloerverwarming of elektrische verwarmingspanelen worden andere thermostaten gebruikt, die de verwarmingskring rechtstreeks schakelen en vaak ook een vloervoeler hebben. Die worden gekozen volgens het vermogen van de kring en worden op de elektrische installatie van 230 V aangesloten, dus dit is altijd werk voor een elektricien.

Warmtepomp

Warmtepompen hebben meestal een eigen weersafhankelijke regeling met stooklijn en een kamerbediening van de fabrikant. Een universele thermostaat wordt er alleen op aangesloten via de ingang die de fabrikant daarvoor voorziet. Een verkeerd aangesloten thermostaat kan de warmtepomp onnodig vaak doen uitschakelen, wat schadelijk is voor het toestel. Overleg daarom voor de aankoop van een thermostaat met de installateur die de warmtepomp geplaatst heeft.

Meerdere zones

In een grotere woning of bij vloerverwarming in elke ruimte wordt een zoneregeling gebruikt. Elke ruimte heeft een eigen thermostaat die een thermische motor op de collector of een knop op de radiator aanstuurt, en een centrale regelaar schakelt de ketel in zodra minstens een zone warmte vraagt. Zo'n regeling wordt als geheel geprijsd, niet als een enkele thermostaat.

• Thermostaat op de verkeerde plaats. Het gebeurt dat de thermostaat boven een radiator hangt of tegenover een raam in de zon, waardoor de verwarming uitvalt terwijl het in de andere ruimtes nog koud is.
• Thermostaat op een buitenmuur. De koude muur koelt de thermostaat af en de ketel draait onnodig lang.
• Verkeerde klemmen in de ketel. De thermostaat wordt aangesloten op klemmen met netspanning of op klemmen van een ander toestel.
• Niet-compatibele thermostaat. Er wordt een slimme thermostaat gekocht die niet met de betreffende ketel kan communiceren, of die alleen aan/uit kan sturen terwijl modulerende aansturing verwacht werd.
• Dichtgedraaide knop in de referentieruimte. De ruimte met de thermostaat warmt niet op en de ketel draait onafgebroken.
• Zwak signaal van de draadloze thermostaat. De ketel krijgt af en toe geen signaal en stopt met verwarmen.
• Lege batterijen. Sommige thermostaten schakelen niet meer bij lege batterijen. Een vervanging eenmaal per jaar voor het stookseizoen voorkomt dat.

Het aansluiten van de thermostaat op de ketel en elk werk aan netspanning van 230 V hoort bij een vakkundige elektricien. Fabrikanten van thermostaten vermelden dat de installatie door een gekwalificeerde installateur moet gebeuren. Aan het gasgedeelte van de ketel mag niet worden gewerkt. Het afstellen en onderhouden van de ketel gebeurt door een servicetechnicus, voor het wettelijk verplichte onderhoud van een gasketel in Vlaanderen door een erkend technicus gasvormige brandstof. Sommige ketelfabrikanten koppelen de garantie aan de voorwaarde dat ingrepen aan de ketel door een erkende servicedienst gebeuren. Wordt bij de montage een nieuwe kring of een belangrijke wijziging aan de installatie van 230 V uitgevoerd, dan moet die volgens het AREI voor ingebruikname gekeurd worden door een erkend keuringsorganisme. Voor het plaatsen van een kamerthermostaat is normaal geen vergunning nodig, vraag bij twijfel na bij uw gemeente.

• de thermostaat hangt op een binnenmuur op ongeveer 1,5 m hoogte, buiten de zon en weg van warmtebronnen,
• bij het verhogen van de temperatuur op de thermostaat slaat de ketel binnen enkele minuten aan,
• bij het verlagen van de temperatuur schakelt de ketel uit of verlaagt hij zijn vermogen,
• het display toont een temperatuur die overeenkomt met een thermometer in de ruimte,
• bij een draadloze thermostaat meldt de ontvanger ook vanaf de plaats van de thermostaat een verbinding,
• de kap van de thermostaat en de mantel van de ketel zijn gesloten en de draden liggen niet los,
• het programma is ingesteld en u weet hoe u het aanpast,
• u hebt de handleiding en bij een slimme thermostaat toegang tot de app.

Toont de thermostaat een andere temperatuur dan een gewone thermometer in de ruimte, dan laten de meeste modellen een kalibratie toe van enkele tienden tot een paar graden. Het bereik staat in de handleiding van het betreffende model.

De arbeidsprijs in de NUMIQ-prijslijst bedraagt ongeveer 65 € per stuk voor het plaatsen en aansluiten van een kamerthermostaat, inclusief klein verbruiksmateriaal. De prijs omvat niet de thermostaat zelf. De prijzen verschillen naargelang de regio en de stad.

Het eindbedrag hangt af van:

• of de kabel van de ketel tot de plaats van de thermostaat al voorzien is,
• een bedrade, draadloze of slimme thermostaat en het aantal toestellen dat gekoppeld moet worden,
• het type ketel en de bereikbaarheid van zijn klemmen,
• de noodzaak om een nieuwe kabel te trekken, sleuven te frezen en dicht te maken,
• een regeling van meerdere zones of kringen,
• het afstellen van de ketel door een servicetechnicus.

Verwante werken kunt u apart laten berekenen, bijvoorbeeld de voorbereiding voor het aansluiten van een slimme thermostaat, het vervangen van een thermostatische radiatorkraan of het frezen van een sleuf voor de kabel. Meer posten vindt u in het onderdeel elektrische installatie.