Automaat en differentieelschakelaar aansluiten

In de prijslijst gaat het om het werk van de elektricien bij het plaatsen en aansluiten van één toestel in een bestaande of nieuwe verdeelkast. Bij een automaat en bij een differentieelschakelaar omvat dat doorgaans:

• de kring uitschakelen, beveiligen tegen herinschakelen en controleren dat er geen spanning meer op staat,
• het toestel op de DIN-rail in de zekeringkast plaatsen,
• de inkomende en uitgaande geleiders aansluiten, eventueel met een kamstrook doorverbinden met andere toestellen,
• de klemmen aanspannen met het voorgeschreven aanhaalmoment,
• de kring in de zekeringkast benoemen,
• inschakelen en een werkingsproef uitvoeren, bij een differentieel ook met de testknop.

Het werk omvat niet het toestel zelf, een nieuwe verdeelkast, nieuwe kabels naar de kamers of de keuring. Wordt de volledige kast vervangen of komt er een nieuwe, dan is dat een aparte post: verdeelkast plaatsen en aansluiten in een appartement. De keuring wordt apart aangerekend.

Automaat

Een automaat bewaakt de stroom die door de kring loopt. Bij langdurige overbelasting, bijvoorbeeld wanneer een waterkoker, een oven en een elektrisch kacheltje op dezelfde stopcontactkring draaien, schakelt hij met enige vertraging uit. Bij kortsluiting schakelt hij bijna onmiddellijk uit. Op de automaat staat een aanduiding zoals C16 of C20. De letter is de uitschakelkarakteristiek of curve, het getal de nominale stroom in ampère. In Belgische woningen is curve C de gangbare keuze, curve B wordt soms gebruikt bij lange kringen of zuiver resistieve verbruikers. De waarde van de automaat wordt altijd gekozen volgens de doorsnede van de kabel en de manier waarop die ligt. Gangbaar is maximaal 16 A op 1,5 mm² en maximaal 20 A op 2,5 mm². Een automaat mag nooit zwaarder zijn dan wat de kabel verdraagt.

Differentieelschakelaar

Een differentieel vergelijkt de stroom die de kring ingaat met de stroom die terugkeert. Is het verschil groter dan zijn gevoeligheid, dan schakelt hij uit. In een Belgische woning staat aan het begin van de installatie een hoofddifferentieel van maximaal 300 mA, die vooral beschermt tegen brand door isolatiefouten. Daarachter komen differentiëlen van 30 mA, die personen beschermen. Voor alle kringen in de badkamer, de wasmachine, droogkast en vaatwasser, buitenstopcontacten en in recente installaties ook voor de stopcontact- en verlichtingskringen is 30 mA vereist. Een differentieel beschermt op zich niet tegen overbelasting of kortsluiting, daarom moet elke kring ook een automaat hebben.

Differentieelautomaat

Er bestaat ook een toestel dat automaat en differentieel in één behuizing combineert. Het voordeel is dat een fout op één kring alleen die kring uitschakelt en niet de helft van de woning. Het neemt weinig plaats in, maar is duurder.

• Oudere woning zonder 30 mA-differentieel. In veel oudere installaties zit enkel een hoofddifferentieel van 300 mA of zelfs helemaal geen differentieel. Een 30 mA-differentieel bijplaatsen is een van de verstandigste investeringen in veiligheid.
• Nieuwe kring. Voor een inductiekookplaat, oven, airco, boiler of elektrische vloerverwarming komt er een aparte automaat bij, vaak ook een differentieel.
• Versleten toestel vervangen. De automaat valt zonder reden uit, de differentieel reageert niet op de testknop, of het toestel is verbrand of mechanisch beschadigd.
• Renovatie van de elektrische installatie. Bij een nieuwe installatie worden de kringen opgesplitst en worden differentiëlen bijgeplaatst volgens het eendraadschema.
• Nieuw toestel met elektronica. Een warmtepomp, laadpaal, zonnepanelen met omvormer of thuisbatterij kunnen een ander type differentieel vereisen volgens de handleiding van de fabrikant.

De hoofdzekering vóór de elektriciteitsmeter is een ander verhaal. Die hoort bij de aansluiting van de netbeheerder en is verzegeld. Een hoger aansluitvermogen vraagt u aan bij de netbeheerder in uw regio. Dat hangt ook samen met de laagspanningsaansluiting naar de woning.

Een kleine opdracht in de zekeringkast is snel klaar als de elektricien vooraf alle informatie heeft. Het loont om het volgende klaar te leggen:

• Een foto van de geopende zekeringkast. Een foto van de toestellen achter het deurtje volstaat, zonder het afdekpaneel te verwijderen. De elektricien ziet zo of er plaats is voor een extra toestel en in welke staat de kast is.
• Een lijst van de toestellen. Noteer wat u op de nieuwe kring wilt aansluiten, bijvoorbeeld een kookplaat, oven, airco of boiler, en welk vermogen die hebben.
• Een beschrijving van het probleem. Valt er iets uit, noteer dan wanneer, bij welk toestel en of het de automaat of de differentieel is.
• Het eendraadschema, het situatieschema en het vorige keuringsverslag. Daaruit leest de elektricien hoe de installatie is opgebouwd, op welk net u zit en welke waarden gemeten zijn.
• Toegang tot de zekeringkast. Maak de ruimte voor de kast vrij en houd er rekening mee dat een deel van de woning of de hele woning tijdens het werk zonder stroom zit. Houd koelkast en diepvries gesloten.

In een appartementsgebouw staan de meters en de hoofdschakelaar van het appartement vaak in een gemeenschappelijk meterlokaal. Moet het hele appartement uitgeschakeld worden, dan heeft de elektricien daar toegang nodig. Ga dus na wie de sleutel heeft.

Inspectie van de zekeringkast

De elektricien gaat eerst na op welk net de woning is aangesloten, welke kabeldoorsneden er liggen, of er plaats is voor een extra toestel en of de oude toestellen en klemmen een uitbreiding toelaten. In België komt naast het gangbare 3N400V-net op sommige plaatsen nog het oudere 3x230V-net voor, waar beide geleiders van een kring fasen zijn. Daar moeten alle polen beveiligd zijn. In oude kasten blijkt vaak dat het bijplaatsen van één differentieel ook aanpassingen aan andere kringen of een volledig nieuwe kast betekent.

Uitschakelen en spanningsloosheid controleren

Voor elk werk wordt de betreffende automaat of de hoofdschakelaar uitgeschakeld, beveiligd tegen herinschakelen en met een meettoestel gecontroleerd dat er geen spanning meer op de geleiders staat. In de praktijk gebeurt het dat er in de kast een voeding van elders binnenkomt en dat na het uitschakelen van één automaat een deel van de geleiders nog onder spanning staat. Daarom wordt altijd gemeten.

Plaatsen en aansluiten

Het toestel wordt op de DIN-rail geklikt. Bij een differentieel lopen zowel de fase als de nulgeleider van alle kringen die hij beveiligt via dat toestel. De nulgeleider van een beveiligde kring mag niet verbonden worden met de nulgeleider van een kring achter een andere differentieel, anders valt de differentieel zonder zichtbare reden uit of werkt hij net niet. De beschermingsgeleider (geel-groen) loopt niet via de differentieel. De geleiders worden op de juiste lengte gestript en met het voorgeschreven moment aangespannen. Een losse klem warmt na verloop van tijd op en is een van de vaakste oorzaken van brand in zekeringkasten.

Test en benoeming

Na het inschakelen drukt de elektricien op de testknop van de differentieel en controleert hij of die uitschakelt. Met een meettoestel meet hij ook de isolatieweerstand en de werking van de differentieel, dus de uitschakelstroom en de uitschakeltijd. De testknop alleen zegt niets over hoe snel en bij welke lekstroom de differentieel uitschakelt. Tot slot worden de kringen in de kast benoemd en wordt het eendraadschema bijgewerkt, zodat duidelijk is wat elk toestel uitschakelt.

• Differentieel type AC. Reageert enkel op wisselende lekstroom. Voor woningen vol elektronica is dit type niet geschikt.
• Differentieel type A. Reageert ook op pulserende gelijkstroom van wasmachines, inductiekookplaten en voedingen. In Belgische woningen is dit de standaard.
• Differentieel type F of B. Wordt gebruikt bij toestellen met frequentieregelaars, bij sommige warmtepompen en laadpalen. Het type staat in de handleiding van de fabrikant.
• Tweepolige en vierpolige differentieel. Tweepolig voor eenfasige kringen, vierpolig voor een driefasige verdeling.
• Tweepolige automaat. De gangbaarste voor verlichtings- en stopcontactkringen. Typisch 16 A voor verlichting op 1,5 mm² en 20 A voor stopcontacten op 2,5 mm², met maximaal acht stopcontactpunten per kring, maar altijd volgens de kabel.
• Drie- of vierpolige automaat. Voor een kookplaat of fornuis op 400 V, een doorstromer of een warmtepomp.

Bij meerdere kringen is het af te raden om de hele woning achter één 30 mA-differentieel te zetten. Valt die uit, dan zit u zonder licht en zonder koelkast. Beter is de kringen te verdelen over twee of meer differentiëlen of differentieelautomaten te gebruiken.

• Een zwaardere automaat zodat hij niet meer uitvalt. In de praktijk vervangt iemand een automaat van 16 A door een van 20 A of 25 A zodat hij niet meer uitvalt. De kabel blijft dezelfde en warmt bij overbelasting op. Dat is een ernstig brandrisico.
• Doorverbonden nulgeleiders. De nul van een beveiligde kring wordt verbonden met de nul van een andere kring, waarna de differentieel willekeurig uitvalt.
• Een differentieel type AC voor toestellen met elektronica. Bij bepaalde fouten reageert hij niet.
• De hele woning achter één differentieel. De normale lekstroom van meerdere toestellen telt op en de differentieel valt ook zonder fout uit.
• Niet aangespannen klemmen. De klem warmt op, het toestel verkleurt en kan beginnen te branden.
• Zelf vervangen. De eigenaar vervangt een toestel zelf aan de hand van een filmpje, zonder metingen, schema of keuring. Bij een defect of ongeval ontbreekt dan elk bewijs dat de installatie in orde is.
• Een kast zonder benoeming. Bij een storing weet niemand welke automaat wat uitschakelt.

Het reglement legt in België niet op dat een erkend installateur de werken uitvoert, maar elke installatie moet aan het AREI voldoen en het werk in de zekeringkast hoort bij een vakbekwame elektricien met het juiste meetmateriaal. Na een belangrijke wijziging of uitbreiding, zoals een extra kring of een nieuwe verdeelkast, moet een door de FOD Economie erkend keuringsorganisme de installatie keuren. Daarbij hoort een bijgewerkt eendraadschema en situatieschema. Of een kleine ingreep zoals het vervangen van één toestel door een identiek exemplaar een nieuwe keuring vraagt, overlegt u best vooraf met de elektricien of het keuringsorganisme. Meer leest u op de pagina keuringsrapport elektrische installatie appartement. Voor een hoger aansluitvermogen is de netbeheerder bevoegd.

Bewaar het keuringsverslag samen met de schema's. U hebt het nodig bij de verkoop van de woning, de verzekeraar kan erom vragen bij schade en de netbeheerder vraagt vaak een positief verslag voor een verzwaring of bij het aansluiten van nieuwe installaties.

Het aansluiten hoort bij de elektricien, maar een paar dingen kunt u als eigenaar veilig zelf controleren zonder het afdekpaneel van de zekeringkast te verwijderen:

1. In de zekeringkast kijken of er wel een differentieel van 30 mA is. Die is te herkennen aan de testknop met de letter T en de aanduiding van de gevoeligheid, bijvoorbeeld 30 mA of 300 mA.
2. Op de testknop drukken. De differentieel moet onmiddellijk uitschakelen. Daarna de hendel weer omhoog zetten. Fabrikanten en vakmensen raden aan dit regelmatig te doen, vaak maandelijks en minstens enkele keren per jaar, het exacte interval staat in de handleiding.
3. Schakelt de differentieel na het indrukken van de knop niet uit, dan niet verder testen, niets gevoeligs op die kring gebruiken en een elektricien bellen.
4. Valt de differentieel vanzelf uit, dan alle toestellen uit de stopcontacten halen, de differentieel inschakelen en de toestellen een voor een weer aansluiten. Valt hij uit bij één bepaald toestel, dan zit de fout waarschijnlijk daarin.
5. Valt een automaat uit, dan nagaan of er niet te veel zware verbruikers tegelijk op dezelfde kring draaien. Valt hij ook zonder belasting uit, dan is dat een storing voor de elektricien.
6. Noteren welke automaat welke kamer uitschakelt, als dat in de kast ontbreekt. Een voor een uitschakelen en de lampen en stopcontacten nagaan volstaat.
7. Nooit zelf het afdekpaneel verwijderen, toestellen vervangen of geleiders omzetten.

Voelt de zekeringkast warm aan, ruikt het er verbrand of verkleuren de toestellen, schakel dan de hoofdschakelaar uit en bel een elektricien.

• de toestellen zitten stevig op de rail en het afdekpaneel sluit zonder op de geleiders te drukken,
• de kringen zijn benoemd en de benoeming klopt met de werkelijkheid,
• de differentieel schakelt onmiddellijk uit bij het indrukken van de testknop,
• de waarden van de automaten passen bij de kabels en de elektricien kan uitleggen waarom waar welke automaat zit,
• het eendraadschema en het situatieschema zijn bijgewerkt en, waar nodig, is er een keuringsverslag van een erkend keuringsorganisme,
• bij het inschakelen van de gewone toestellen valt er niets uit.

De arbeidsprijs in de NUMIQ-prijslijst voor het aansluiten van een differentieelschakelaar bedraagt ongeveer 22 € per stuk. Voor het aansluiten van een eenfasige automaat is dat ongeveer 65 € per stuk. Het gaat om het werk van de elektricien inclusief klein verbruiksmateriaal, zonder het toestel zelf, de verdeelkast en de kabels. De prijzen variëren per regio en stad.

Het eindbedrag hangt af van:

• het aantal toestellen en kringen dat wordt opgesplitst of doorverbonden,
• de staat en grootte van de bestaande zekeringkast, en of er plaats is of een grotere kast nodig is,
• of er in een oude installatie doorverbonden nulgeleiders opgespoord en gescheiden moeten worden,
• het type differentieel en automaat, bijvoorbeeld een vierpolig toestel of een differentieelautomaat,
• het bijwerken van de schema's, de keuring na de ingreep en het eventueel wegwerken van vastgestelde inbreuken,
• de verplaatsingstijd bij een eenmalige kleine opdracht.

Alle verwante posten vindt u in de rubriek elektrische installatie.