Επικάλυψη στέγης με λαμαρίνα ορθής ραφής (standing seam)

Από το έδαφος η στέγη μοιάζει απλή. Το αν θα μείνει στεγανή για χρόνια όμως κρίνεται από την ακρίβεια σε κάθε βήμα. Σε μια δίριχτη στέγη η σειρά συνήθως είναι η εξής:

1. Έλεγχος του υποστρώματος. Το συνεχές πέτσωμα πρέπει να είναι ίσιο, στεγνό και γερό. Ο τεχνίτης ελέγχει επίσης τη διαπνέουσα μεμβράνη και το κενό αερισμού κάτω από το πέτσωμα.
2. Διαχωριστική στρώση. Πάνω στο πέτσωμα απλώνεται μια δομημένη μεμβράνη τύπου πλέγματος ή άλλη στρώση που προτείνει ο κατασκευαστής. Χωρίζει τη λαμαρίνα από το ξύλο και απομακρύνει την υγρασία που συμπυκνώνεται από κάτω.
3. Ακμή απορροής. Πρώτα μπαίνει το φύλλο της ακμής και τα στηρίγματα της υδρορροής, ώστε το νερό να πέφτει ακριβώς μέσα στο λούκι.
4. Προετοιμασία των φύλλων. Τα φύλλα κόβονται στο μήκος της κάθε πλευράς της στέγης. Τα μακριά φύλλα συχνά διαμορφώνονται επί τόπου με μηχανή, ώστε να μην υπάρχουν εγκάρσιες ενώσεις στην επιφάνεια.
5. Στερέωση με κλιπ. Κάθε φύλλο στερεώνεται στο πέτσωμα με σταθερά και ολισθαίνοντα κλιπ, κρυμμένα μέσα στη ραφή. Τα σταθερά κρατούν το φύλλο σε ένα σημείο, τα ολισθαίνοντα το αφήνουν να διαστέλλεται και να συστέλλεται με τη θερμοκρασία. Στον ελληνικό ήλιο, όπου η λαμαρίνα ζεσταίνεται πολύ το καλοκαίρι, αυτό έχει μεγάλη σημασία.
6. Κλείσιμο της ραφής. Η άκρη του επόμενου φύλλου καλύπτει την προηγούμενη και η ραφή διπλώνεται με εργαλεία χειρός ή με ειδική μηχανή ραφής. Στη διπλή ραφή το δίπλωμα γίνεται δύο φορές, οπότε η ένωση μένει στεγανή ακόμη και με χιόνι ή λιμνάζον νερό.
7. Λεπτομέρειες. Ακολουθούν ο κορφιάς με αερισμό, τα τελειώματα στα αετώματα, τα λούκια στις συμβολές, η επένδυση της καμινάδας, οι συνδέσεις με τοίχους και τα περάσματα σωλήνων.
8. Χιονοσυγκρατητές. Από τη λεία λαμαρίνα το χιόνι γλιστράει γρήγορα. Σε ορεινές και βόρειες περιοχές μπαίνουν χιονοσυγκρατητές, που προστατεύουν τις υδρορροές και όσους περνούν από κάτω.

Η λαμαρίνα είναι μόνο η τελευταία στρώση. Τα περισσότερα προβλήματα που φαίνονται μετά από χρόνια δεν ξεκινούν από τη λαμαρίνα, αλλά από ό,τι υπάρχει από κάτω. Μια συνηθισμένη κεκλιμένη στέγη με μονωμένη σοφίτα έχει περίπου αυτές τις στρώσεις, από κάτω προς τα πάνω:

• φράγμα υδρατμών από την πλευρά του εσωτερικού, για να μη φτάνει ο υγρός αέρας του σπιτιού στη μόνωση,
• θερμομόνωση ανάμεσα στα δοκάρια της στέγης, και κατά περίπτωση από κάτω ή από πάνω τους,
• διαπνέουσα μεμβράνη πάνω από τα δοκάρια,
• αντιδοκίδες, που δημιουργούν το κενό αερισμού,
• συνεχές πέτσωμα από σανίδες ή πλάκες, όπως ζητά ο κατασκευαστής της επικάλυψης,
• διαχωριστική μεμβράνη και στο τέλος η λαμαρίνα ορθής ραφής.

Γιατί είναι τόσο σημαντικός ο αερισμός; Η λαμαρίνα κρυώνει γρήγορα τη νύχτα και στην κάτω πλευρά της μαζεύεται υγρασία. Αν ο αέρας δεν κυκλοφορεί κάτω από το πέτσωμα, το ξύλο νοτίζει και χάνει την αντοχή του. Το κενό αερισμού χρειάζεται είσοδο αέρα στην ακμή και έξοδο στον κορφιά, αλλιώς δεν δουλεύει.

Η ελάχιστη κλίση εξαρτάται από το συγκεκριμένο σύστημα και αναφέρεται στα τεχνικά φυλλάδια του κατασκευαστή. Η διπλή ορθή ραφή αντέχει και σε μικρές κλίσεις, συχνά μόλις λίγων μοιρών. Όσο πιο επίπεδη όμως είναι η στέγη, τόσο πιο προσεκτικό πρέπει να είναι το κλείσιμο των ραφών και τόσο πιο κρίσιμες γίνονται οι λεπτομέρειες, μερικές φορές και με στεγανωτική ταινία μέσα στη ραφή.

Αν η αλλαγή της στέγης γίνεται μαζί με θερμομόνωση, αξίζει να ρωτήσετε αν η δουλειά μπορεί να ενταχθεί σε πρόγραμμα ενεργειακής αναβάθμισης, όπως το Εξοικονομώ, εφόσον υπάρχει ανοιχτός κύκλος.

Στην πράξη χρησιμοποιούνται κυρίως τρία υλικά:

• γαλβανισμένος χάλυβας με βαφή, η συνηθισμένη επιλογή για μονοκατοικίες, με μεγάλη γκάμα χρωμάτων,
• αλουμίνιο, ελαφρύ και ανθεκτικό στη διάβρωση, κατάλληλο για σπίτια κοντά στη θάλασσα ή σε υγρό περιβάλλον,
• τιτανιούχος ψευδάργυρος, υλικό με φυσική πατίνα και μεγάλη διάρκεια ζωής, που προτιμάται σε παραδοσιακά και αρχιτεκτονικά απαιτητικά κτίρια. Θέλει έμπειρο τεχνίτη.

Προσοχή στον συνδυασμό μετάλλων. Νερό που τρέχει από χαλκό πάνω σε ψευδάργυρο ή γαλβανισμένη λαμαρίνα προκαλεί διάβρωση. Γι' αυτό οι υδρορροές, τα τελειώματα και τα εξαρτήματα πρέπει να είναι από υλικό που ταιριάζει με την επικάλυψη.

Εκτός από την κλασική ραφή που κλείνεται πάνω στη στέγη, υπάρχει και το σύστημα click. Τα φύλλα κουμπώνουν μεταξύ τους χωρίς δίπλωμα, οπότε η τοποθέτηση γίνεται πιο γρήγορα. Ταιριάζει όμως κυρίως σε απλές στέγες με μεγαλύτερη κλίση. Σε μικρές κλίσεις, καμπύλες και σύνθετα σχήματα προτιμάται κατά κανόνα η κλασική διπλή ραφή. Η ίδια τεχνική μπορεί να χρησιμοποιηθεί και στην πρόσοψη, αν θέλετε στέγη και τοίχος να δείχνουν ένα ενιαίο σύνολο.

Στην ίδια επιφάνεια ο όγκος δουλειάς μπορεί να διαφέρει πολύ. Τη δυσκολεύουν κυρίως:

• το σχήμα της στέγης: κάθε συμβολή, φεγγίτης, καμινάδα ή παράθυρο οροφής σημαίνει λεπτομέρεια που γίνεται με το χέρι,
• η μικρή κλίση, που απαιτεί πιο προσεκτική στεγάνωση των ραφών,
• το ύψος και η πρόσβαση: σκαλωσιά, μέτρα ασφαλείας και ανέβασμα των μακριών φύλλων στη στέγη,
• η κατάσταση του υποστρώματος: στην ανακαίνιση συχνά χρειάζεται αλλαγή πετσώματος, προσθήκη αερισμού ή επισκευή του ξύλινου σκελετού,
• το υλικό: ο τιτανιούχος ψευδάργυρος και το αλουμίνιο δουλεύονται διαφορετικά από τον χάλυβα.

Αντίθετα, τη διευκολύνουν μια απλή δίριχτη στέγη, ένα ίσιο και στεγνό υπόστρωμα και καλή πρόσβαση για τη μηχανή διαμόρφωσης. Πρόκειται για εργασία σε ύψος, που πρέπει να την κάνει τεχνίτης με προστασία από πτώση. Δεν είναι δουλειά για ερασιτέχνες.

• Λαμαρίνα στερεωμένη άκαμπτα. Χωρίς ολισθαίνοντα κλιπ το φύλλο δεν μπορεί να διασταλεί ελεύθερα, η επιφάνεια κυματίζει και οι ραφές καταπονούνται.
• Έλλειψη αερισμού. Η υγρασία μένει κάτω από τη λαμαρίνα και το πέτσωμα αρχίζει να σαπίζει.
• Σύστημα ακατάλληλο για την κλίση. Σύστημα click ή απλή ραφή σε πολύ επίπεδη στέγη αφήνει νερό να περάσει με χιόνι και αέρα.
• Πρόχειρες λεπτομέρειες. Οι διαρροές εμφανίζονται σχεδόν πάντα σε συμβολές, γύρω από την καμινάδα ή στις συνδέσεις με τοίχο, όχι στην ίσια επιφάνεια.
• Έλλειψη διαχωριστικής στρώσης εκεί που τη ζητά ο κατασκευαστής, ειδικά με τιτανιούχο ψευδάργυρο.
• Ξεχασμένοι χιονοσυγκρατητές σε περιοχές με χιόνι, που αργότερα τοποθετούνται πιο δύσκολα.

Κατά την παραλαβή κοιτάξτε τη στέγη από κάτω αλλά και από τη σκαλωσιά, όσο είναι ακόμη στημένη. Ελέγξτε ότι:

• οι ραφές είναι ίσιες, παράλληλες και κλεισμένες ομοιόμορφα σε όλο τους το μήκος,
• στην επιφάνεια δεν φαίνονται βίδες, βαθουλώματα ή γρατζουνιές,
• η επιφάνεια δεν κυματίζει έντονα ούτε όταν τη χτυπά ο ήλιος,
• η ακμή οδηγεί το νερό μέσα στην υδρορροή και η υδρορροή έχει κλίση προς την κατακόρυφη απορροή,
• ο κορφιάς αερίζεται κανονικά και η είσοδος αέρα στην ακμή προστατεύεται με σίτα,
• συμβολές, καμινάδα και συνδέσεις με τοίχους έχουν επένδυση λαμαρίνας χωρίς κενά και χωρίς σιλικόνη εκεί που θα έπρεπε να υπάρχει λαμαρίνα,
• οι χιονοσυγκρατητές, όπου χρειάζονται, έχουν μπει σύμφωνα με τη μελέτη,
• ο τεχνίτης σας έδωσε στοιχεία για το υλικό, τους όρους εγγύησης του κατασκευαστή και οδηγίες συντήρησης.