Τοποθέτηση φράγματος υδρατμών

Κάθε σπίτι παράγει πολλούς υδρατμούς: το μαγείρεμα, το ντους, το άπλωμα ρούχων μέσα στο σπίτι, ακόμη και η αναπνοή. Ο ζεστός και υγρός αέρας τείνει να βγει προς τα έξω. Αν περάσει μέσα στη μόνωση και κρυώσει, γίνεται νερό. Η βρεγμένη μόνωση μονώνει πολύ χειρότερα, τα ξύλα της στέγης υγραίνονται, εμφανίζεται μούχλα και χαλάνε η γυψοσανίδα και τα μεταλλικά προφίλ.

Ο βασικός κανόνας είναι ένας: το φράγμα υδρατμών μπαίνει πάντα στη ζεστή πλευρά της μόνωσης, δηλαδή προς το εσωτερικό του δωματίου. Ποτέ ανάμεσα στη μόνωση και στον εξωτερικό χώρο, γιατί εκεί θα κρατούσε την υγρασία μέσα στην κατασκευή.

Στην πράξη συναντάτε δύο περιπτώσεις:

• τοποθέτηση στη στρώση της στέγης: η μεμβράνη μπαίνει κάτω από τα ζευκτά ή κάτω από τη μόνωση ανάμεσα στα ζευκτά, στις κεκλιμένες επιφάνειες της σοφίτας, και συνδέεται με τις υπόλοιπες στρώσεις,
• τοποθέτηση σε οροφή γυψοσανίδας: η μεμβράνη μπαίνει πάνω από τις γυψοσανίδες και κάτω από τη θερμομόνωση της οροφής.

Στην οροφή γυψοσανίδας η σειρά, από το δωμάτιο προς τα πάνω, είναι: γυψοσανίδα, φέροντα προφίλ, φράγμα υδρατμών, θερμομόνωση και τέλος η κατασκευή της οροφής ή της στέγης. Στις σοφίτες, που είναι συνηθισμένες σε ξύλινες στέγες και ορεινά σπίτια, οι δύο περιπτώσεις συχνά συναντιούνται: το επίπεδο τμήμα της οροφής συνεχίζει στα κεκλιμένα, και ακριβώς αυτή η μετάβαση πρέπει να μείνει χωρίς κενό.

Στην καθομιλουμένη όλες αυτές οι μεμβράνες λέγονται φράγμα υδρατμών, όμως έχουν ουσιαστικές διαφορές:

• κλασικό φράγμα υδρατμών (πολυαιθυλένιο ή μεμβράνη με ανακλαστική στρώση αλουμινίου): σταματά σχεδόν εντελώς τη διέλευση υδρατμών και ταιριάζει στις συνηθισμένες μονωμένες στρώσεις,
• επιβραδυντής υδρατμών: απλώς φρενάρει τους υδρατμούς και αφήνει την κατασκευή να στεγνώνει ελεγχόμενα, επιλέγεται σε στρώσεις που «αναπνέουν»,
• «έξυπνη» μεμβράνη μεταβλητής διαπερατότητας: αλλάζει συμπεριφορά ανάλογα με την υγρασία. Τον χειμώνα προστατεύει τη μόνωση και το καλοκαίρι επιτρέπει το στέγνωμα προς το εσωτερικό. Αυτό έχει αξία στο ελληνικό κλίμα με τα ζεστά καλοκαίρια και στις ανακαινίσεις παλαιότερων σπιτιών.

Ποιος τύπος είναι σωστός το καθορίζει ο σχεδιασμός ολόκληρης της στρώσης: ποια μεμβράνη υπάρχει κάτω από τα κεραμίδια, τι μόνωση μπαίνει και αν η στέγη αερίζεται. Αν δεν είστε σίγουροι, ζητήστε από μηχανικό ή έμπειρο τεχνίτη να εξετάσει τη στρώση. Στις μεμβράνες με ανακλαστική στρώση ακολουθήστε τις οδηγίες του κατασκευαστή. Συνήθως η γυαλιστερή πλευρά κοιτάζει προς το δωμάτιο.

Εξίσου σημαντικά με τη μεμβράνη είναι τα συμπληρωματικά υλικά του συστήματος: κολλητικές ταινίες για τις ενώσεις, μόνιμα ελαστική μαστίχη για τη σύνδεση με τους τοίχους και ειδικά περιλαίμια για καλώδια, σωλήνες και φωτιστικά. Μεμβράνη και ταινίες καλό είναι να είναι του ίδιου κατασκευαστή, ώστε να συνεργάζονται αξιόπιστα.

1. Ελέγχεται το υπόστρωμα: πρέπει να είναι στεγνό, καθαρό και χωρίς αιχμηρές προεξοχές που θα έσκιζαν τη μεμβράνη.
2. Τοποθετείται η θερμομόνωση χωρίς κενά, ώστε να μη δημιουργούνται θερμογέφυρες.
3. Σχεδιάζεται η διάταξη των λωρίδων ώστε να υπάρχουν όσο το δυνατόν λιγότερες ενώσεις.
4. Απλώνεται η μεμβράνη με τη σωστή πλευρά προς το εσωτερικό, χαλαρά και όχι τεντωμένη στο έπακρο, και στερεώνεται σταδιακά με συνδετήρες.
5. Οι λωρίδες αλληλοκαλύπτονται, συνήθως περίπου 10 εκατοστά ή όσο ορίζει ο κατασκευαστής, και κάθε ένωση κολλιέται με την ταινία του συστήματος.
6. Περιμετρικά η μεμβράνη συνδέεται με τους τοίχους και τα αετώματα με μαστίχη και πιέζεται με πήχη ή προφίλ.
7. Σφραγίζονται οι διελεύσεις καμινάδας, σωλήνων και καλωδίων με περιλαίμια ή ταινία.
8. Πριν κλείσει η οροφή γίνεται πλήρης έλεγχος και μόνο μετά μπαίνουν τα προφίλ και η γυψοσανίδα.

Στην πράξη αποδίδει πολύ το κενό εγκατάστασης: κάτω από τη μεμβράνη στερεώνονται πήχεις ή φέροντα προφίλ και η γυψοσανίδα κρεμιέται πιο χαμηλά. Τα καλώδια και τα κουτιά των φωτιστικών περνούν μέσα σε αυτό το κενό και δεν χρειάζεται να τρυπηθεί η μεμβράνη. Αν γίνονται παράλληλα και άλλες εργασίες στη στέγη, για παράδειγμα αντιπήχεις ή τενεκεδένια τελειώματα, αξίζει να συντονιστούν ώστε να μην πάθει ζημιά η έτοιμη μεμβράνη.

Τις ηλεκτρολογικές εργασίες στην οροφή πρέπει να τις κάνει πιστοποιημένος ηλεκτρολόγος.

Τη δυσκολία, άρα και το κόστος, την επηρεάζει κυρίως το πόσες λεπτομέρειες πρέπει να λυθούν, όχι τόσο τα τετραγωνικά. Πιο απλή είναι μια επίπεδη οροφή σε καινούργιο σπίτι, με κανονική κάτοψη και λίγες διελεύσεις. Περισσότερη δουλειά θέλουν:

• σοφίτες με συνδυασμό επίπεδης οροφής και κεκλιμένων επιφανειών, όπου η μετάβαση πρέπει να είναι συνεχής,
• πολλά χωνευτά σποτ, στόμια εξαερισμού ή ηχεία στην οροφή,
• φεγγίτες στέγης, καμινάδα και τοιχάκια, γύρω από τα οποία η μεμβράνη διαμορφώνεται και σφραγίζεται με μαστίχη,
• ανακαίνιση με παλιούς, ανώμαλους τοίχους, όπου η σύνδεση σφραγίζεται δυσκολότερα,
• «έξυπνες» μεμβράνες και ποιοτικότερα συμπληρωματικά υλικά,
• εργασία σε ύψος κάτω από τον κορφιά, που απαιτεί σκαλωσιά.

Οι ταινίες και οι μαστίχες έχουν όρια θερμοκρασίας. Στο κρύο ή σε σκονισμένη επιφάνεια δεν κολλάνε καλά, γι' αυτό σε μη θερμαινόμενη σοφίτα, σε ορεινές περιοχές τον χειμώνα, η εργασία καμιά φορά μετατίθεται. Το καλοκαίρι, σε σοφίτα που ζεσταίνεται πολύ, προσέξτε επίσης τις οδηγίες του κατασκευαστή για τη μέγιστη θερμοκρασία εφαρμογής.

• Μεμβράνη στη λάθος πλευρά. Το σοβαρότερο λάθος: η υγρασία παγιδεύεται μέσα στην κατασκευή.
• Αλληλοκάλυψη χωρίς ταινία. Η απλή επικάλυψη των λωρίδων δεν στεγανοποιεί, όσο κι αν φαίνεται κλειστή.
• Φθηνή ταινία γενικής χρήσης. Με τον καιρό ξεκολλάει και η ένωση παύει να σφραγίζει.
• Χωρίς σύνδεση με τον τοίχο. Μια μεμβράνη απλώς ακουμπισμένη στον τοίχο αφήνει συνεχή χαραμάδα σε όλη την περίμετρο.
• Τρυπημένη μεμβράνη. Στην τοποθέτηση των προφίλ σκίζεται ή τρυπιέται εύκολα και κανείς δεν το επισκευάζει.
• Τρύπες για φωτιστικά εκ των υστέρων. Συχνά ανοίγονται τρύπες στην έτοιμη οροφή και κανείς δεν σφραγίζει ξανά τη μεμβράνη σε αυτά τα σημεία.
• Διακοπή στις γωνίες και στη μετάβαση προς τα κεκλιμένα. Αυτά ακριβώς τα σημεία υποτιμώνται περισσότερο.

Οι συνέπειες συνήθως δεν φαίνονται αμέσως. Λεκέδες υγρασίας, μούχλα στις γωνίες ή μεγαλύτερη κατανάλωση για θέρμανση εμφανίζονται μετά από μερικές χρονιές, όταν η οροφή έχει κλείσει από καιρό και η επισκευή σημαίνει ξήλωμα.

Το φράγμα υδρατμών πρέπει να ελεγχθεί πριν το καλύψει η γυψοσανίδα ή η ξυλεπένδυση. Μετά δεν φαίνεται πια. Κατά την παραλαβή ελέγξτε ότι:

• η μεμβράνη έχει μπει με τη σωστή πλευρά προς το εσωτερικό, σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή,
• όλες οι λωρίδες αλληλοκαλύπτονται και κάθε ένωση είναι κολλημένη σε όλο το μήκος, χωρίς πτυχές και ξεκολλημένες άκρες,
• περιμετρικά η μεμβράνη είναι συνδεδεμένη με τους τοίχους και τα αετώματα με μαστίχη ή ταινία,
• η μετάβαση από την επίπεδη οροφή στα κεκλιμένα είναι συνεχής,
• καμινάδα, σωλήνες και καλώδια έχουν περιλαίμια ή είναι προσεκτικά σφραγισμένα,
• στην επιφάνεια δεν υπάρχουν τρύπες, σκισίματα ή διατρήσεις από συνδετήρες και βίδες,
• οι ταινίες και οι μαστίχες ανήκουν στο ίδιο σύστημα με τη μεμβράνη,
• σε πιο απαιτητικά έργα έχει γίνει δοκιμή αεροστεγανότητας (blower door test).