Malterisanje zidova (grubi malter)

O kvalitetu maltera odlučuje se prije nego što prva mistrija mješavine dođe na zid. Uobičajen postupak izgleda ovako:

1. Priprema podloge: zid mora biti čvrst, čist, bez prašine, masnoće i labavih djelova. Sa starih zidova se otuče sve što loše drži, a veće rupe se unaprijed popune.
2. Špric ili podloga: na gladak beton baca se rijedak cementni špric koji pravi hrapavu površinu za koju se malter „uhvati“. Na podloge koje jako upijaju vodu, na primjer gasbeton, nanosi se podloga (penetrant) ili špric prema preporuci proizvođača maltera. Tako zid ne izvuče vodu iz maltera prebrzo.
3. Postavljanje vodilica: na zid se postave vodilice za malter (ili zidarske tačke) koje određuju ravan i debljinu sloja. Na uglove idu ugaoni profili, da ivice budu prave i otporne na udarce.
4. Miješanje: suva gotova mješavina iz džaka miješa se s vodom tačno prema uputstvu. Ako se malter pravi na gradilištu od cementa, kreča i pijeska, odnos se bira prema namjeni: više cementa znači veću čvrstinu, ali slabiju propusnost za vlagu.
5. Nanošenje: malter se baca ručno mistrijom ili prska mašinom za malterisanje. Jedan sloj je obično debeo otprilike 10 do 20 mm. Za veću debljinu radi se u dva navrata, a drugi sloj ide tek kada prvi malo stegne.
6. Skidanje viška i ravnanje: letvom oslonjenom na vodilice skida se višak, a popunjavaju se mjesta gdje maltera nedostaje. Kad malter stegne, površina se pređe perdaškom ili filcom, zavisno od toga da li ostaje hrapava ili na nju ide još jedan sloj.
7. Njega i sušenje: malter treba da se suši prirodno, bez direktnog sunca, mraza i jake promaje. Po vrućini se po potrebi lagano kvasi. Grijanjem i grijalicama sušenje se ne ubrzava, jer malter tada ispuca.

Ručno malterisanje odgovara manjim površinama, popravkama, razuđenim zidovima s puno špaleta i niša, ili mjestima gdje mašina ne može lako da stane. Sporije je, ali zidar ima punu kontrolu nad svakim djelom zida.

Mašinsko malterisanje isplati se kod cijelih kuća i velikih neprekinutih površina. Malter ima ujednačeniju gustinu, a posao ide znatno brže. Treba, međutim, obezbijediti vodu i struju, prostor za mašinu i dobro pokriti prozore, vrata i podove.

Pri izboru mješavine odlučuju podloga i mjesto:

• enterijer u stambenim prostorijama: klasičan krečno-cementni grubi malter, kasnije fini malter ili glet,
• gasbeton i laki blokovi: laki malteri namijenjeni tim materijalima, da malter ne bude tvrđi od zida,
• vlažni podrumi i stari kameni zidovi: sanacioni sistemi maltera, jer običan malter na vlažnom zidu brzo otpada,
• fasada i sokla: malteri otporni na vremenske uslove i vodu koja prska sa tla, prema sistemu proizvođača fasade. Na primorju je dobro birati sistem koji podnosi i slan vazduh.

Na dva gradilišta s istom površinom zidova složenost malterisanja, pa i cijena, mogu se prilično razlikovati. Posao olakšava:

• ravan zid od preciznih blokova, gdje je dovoljan tanji sloj,
• velike neprekinute površine bez mnogo prozora i uglova,
• slobodan pristup, obezbijeđena voda i struja na gradilištu.

Posao, s druge strane, produžava:

• star, kriv ili vlažan zid koji treba izravnati debelim slojem, što je čest slučaj kod starih kamenih kuća,
• skidanje starog maltera i popravka podloge,
• mnogo špaleta, uglova i šliceva koje je ostavio električar,
• visoki plafoni ili stepeništa, gdje treba skela,
• rad u stanu u kojem se živi, gdje se sve mora pokrivati i čistiti.

Ako malterišete u stambenoj zgradi, unaprijed se dogovorite s upravnikom zgrade ili etažnim vlasnicima o vremenu radova, odvozu šuta i zaštiti zajedničkih prostorija.

• Malterisanje na prašnjavu ili presuvu podlogu: malter ne drži, a s vremenom zvuči šuplje ili otpada.
• Preskočen špric na betonu: gladak beton nema za šta da „uhvati“ malter.
• Predebeo sloj odjednom: malter klizi niz zid i puca pri sušenju.
• Malterisanje na mrazu ili na direktnom suncu: na temperaturama otprilike ispod +5 °C malter ne veže kako treba, a ljeti na jakom suncu, kakvo je uobičajeno na primorju, suši se prebrzo. Zimi na sjeveru, u planinskim mjestima, mraz je čest i noću kada je dan blag.
• Prerano nanošenje finog maltera ili boje: u praksi se često desi da se na vlažan malter nanese sljedeći sloj, pa se nakon nekoliko sedmica pojave mrlje ili pukotine. Okvirno se računa otprilike jedan dan sušenja po milimetru debljine, a tačno vrijeme navodi proizvođač.
• Nedostaje mrežica na spoju različitih materijala: na primjer cigla pored betonskog serklaža. Bez mrežice u malteru tu gotovo uvijek nastane pukotina.

Manju površinu u pomoćnoj prostoriji možete uraditi i sami, ako imate malo strpljenja. Za cijeli stambeni sprat ili fasadu pametnije je pozvati zidara. Rad na visini i na skeli prepustite stručnjacima.

1. Otući labave djelove i zid očistiti od prašine.
2. Na beton nanijeti cementni špric, a na zid koji upija vodu podlogu prema uputstvu.
3. Postaviti vodilice za malter u ravan pomoću libele i ostaviti ih da se stegnu.
4. Promiješati suvu mješavinu s vodom tačno prema uputstvu na džaku, samo onoliko koliko se može ugraditi dok je malter upotrebljiv.
5. Bacati malter mistrijom odozdo nagore, na manjim površinama.
6. Skinuti višak letvom oslonjenom na vodilice i popuniti prazna mjesta.
7. Kad malter stegne, preći površinu perdaškom.
8. Zaštititi malter od promaje, jakog sunca i mraza i ostaviti ga da se osuši.

• duga letva prislonjena uz zid ne smije pokazati izražena udubljenja ni ispupčenja, a dozvoljeno odstupanje određuje standard MEST EN ili ugovor,
• uglovi i ivice špaleta su pravi i vertikalni,
• kad se kucne, malter nigdje ne zvuči šuplje, što bi značilo da se odvaja od podloge,
• na površini nema pukotina, mjesta koja se mrve ni fleka od neujednačenog sušenja,
• oko kutija za prekidače, cijevi i štokova malter je dotjeran i čist,
• prozori, podovi i instalacije su poslije posla očišćeni od maltera.