Keramische of betonnen dakpannen leggen

Een keramische dakpan wordt gemaakt van gebakken klei. Goed gelegd gaat zo'n pan tientallen jaren mee en houdt hij lang zijn kleur. De geglazuurde of verglaasde uitvoering heeft een gladder oppervlak. Water loopt er sneller af en mos krijgt minder grip. Voor oudere of lichtere daken bestaan er ook keramische pannen met een lager gewicht.

Een betonnen dakpan is heel maatvast. Daardoor gaat het leggen snel en regelmatig. Betonnen pannen zijn sterk, maar meestal zwaarder, dus de dakconstructie moet dat gewicht zonder problemen kunnen dragen. Bij moderne woningen kiezen mensen vaak voor vlakke modellen met een strak profiel.

Bij het kiezen vergelijk je vooral drie dingen:

• Het gewicht van de pannen en of de dakconstructie dat aankan. Bij een renovatie is het verstandig een constructeur te laten meekijken
• De minimale dakhelling die de fabrikant voor dat model opgeeft
• Het uiterlijk en hoe het dak past bij de woningen in de straat

Sommige mensen overwegen als alternatief een metalen dakbedekking met felsnaden. Die is lichter en kan ook op flauwere hellingen, maar is bij regen luidruchtiger en geeft een ander beeld dan een klassiek pannendak.

De dakpan is alleen de bovenste laag van het dak. Klopt er iets niet onder de pannen, dan redt ook een goede pan het dak niet. In Nederland ligt er vaak een dakbeschot of prefab geïsoleerde dakelementen op de gordingen. Bij oudere huizen zie je ook nog sporen met losse isolatie. Hoe dan ook hoort deze opbouw klaar te zijn:

• Een draagconstructie van hout die beschermd is tegen insecten, schimmel en vocht
• Een waterkerende, dampopen folie die water opvangt dat onder de pannen waait en het naar de goot afvoert
• Tengels, de verticale latjes die een geventileerde ruimte maken tussen folie en pannen
• Panlatten op de onderlinge afstand die in het technische blad van die specifieke pan staat
• Bij een bewoonde zolder ook isolatie en aan de binnenkant een dampremmende laag

Waarom is die latafstand zo belangrijk? Elk pannenmodel heeft een vaste maat. Een afwijking van een paar millimeter is al genoeg om de pannen niet goed in elkaar te laten vallen. Er ontstaan kieren en het dak gaat lekken. De latafstand wordt daarom altijd gemeten volgens de fabrikant, nooit op het oog.

Net zo belangrijk is ventilatie. Lucht die onder de pannen van de goot naar de nok stroomt, voert vocht af. Ontbreekt die ruimte of is hij te laag, dan condenseert het vocht, wordt het hout nat en werkt de isolatie minder goed. Bij de goot hoort daarom een ventilerende afwerking met vogelschroot, zodat lucht er wel in kan en vogels niet.

Gewone dakpannen worden meestal gelegd op daken met een helling van ongeveer 22° of meer. Voor flauwere daken bestaan er speciale modellen en oplossingen met extra waterkering en afdichting. De precieze grens bepaalt altijd de fabrikant van de pan.

Ga je bij het vervangen van de pannen ook het dak isoleren? Kijk dan of er een regeling zoals de ISDE voor isolatiemaatregelen geldt. De voorwaarden veranderen regelmatig, dus controleer ze vooraf bij de officiële bron.

Een goede dakdekker begint niet met pannen, maar met meten. Hij verdeelt het hele dakvlak zo dat er zo weinig mogelijk gezaagd hoeft te worden en de rijen aan de randen en bij de nok goed uitkomen.

1. Het dak inmeten en het aantal rijen en kolommen pannen uitzetten.
2. Goothaken en dakgoten plaatsen, nog voordat de pannen erop gaan.
3. De eerste rij bij de goot leggen. Die bepaalt de lijn van het hele dak.
4. De pannen van onder naar boven leggen en in de rijen goed laten aansluiten.
5. De pannen vastzetten met pannenhaken of stormklemmen, vooral langs de randen, bij de nok en op plekken met veel wind, volgens de fabrikant en de geldende NEN-richtlijnen voor bevestiging.
6. De details afwerken: gevelranden, kilgoten en de nok met nokvorsten en een ventilerende nokrol.
7. De schoorsteen, dakramen en andere doorvoeren afwerken met lood of een loodvervanger en zink.
8. Controleren of alles dicht is en zaagresten en zaagstof van het dak verwijderen.

Het lood- en zinkwerk rond de schoorsteen, de dakramen en in de kilgoten is precies de plek waar daken het vaakst lekken. Het werkt daarom goed als de dakdekker en de loodgieter tegelijk bezig zijn en de details samen oplossen, in plaats van ze achteraf te repareren.

Dit is werk op hoogte. Het hoort bij een ervaren ploeg met een steiger of andere valbeveiliging. Zelf pannen leggen is af te raden.

Het eenvoudigst is een groot zadeldak zonder doorvoeren. De dakdekker legt daar hele pannen in regelmatige rijen en er gaat weinig tijd verloren. Wat het werk juist langer en duurder maakt:

• Een grillig dak met dakkapellen, schilden en kilgoten, waar veel gezaagd moet worden
• Meerdere schoorstenen, dakramen en andere doorvoeren
• Een steil dak of een slecht bereikbaar huis, bijvoorbeeld in een smalle straat zonder ruimte voor een steiger
• Een flauwe helling die extra afdichting nodig heeft
• Bij renovatie het verwijderen en afvoeren van de oude pannen en eventueel herstel van het houtwerk

Een lekkend dak repareren is vervelend en kostbaar. De meeste problemen voorkom je door het de eerste keer goed te laten doen. In de praktijk zie je vaak deze fouten terug:

• Geen of te lage tengels, waardoor het dak niet ventileert en het hout vochtig wordt
• Een onnauwkeurige latafstand, waardoor de pannen niet goed aansluiten
• Pannen op een flauwere helling dan de fabrikant toestaat, zonder extra afdichting
• Te weinig of geen bevestiging van rand- en nokpannen, die de wind dan meeneemt
• Slecht afgewerkt lood- en zinkwerk bij schoorsteen, dakraam of kilgoot
• Leggen bij regen of vorst, wanneer folie en afdichtingen niet goed hechten

Een slimme bestelling helpt ook. Dakpannen worden meestal besteld met zo'n 5 tot 10 procent extra voor zaagwerk en breuk. Later bijbestellen uit dezelfde partij is vaak lastig, omdat de kleur tussen productieseries iets kan verschillen.

Loop bij de oplevering het dak na, van buitenaf en vanaf de zolder. Let vooral op deze punten:

• De rijen pannen lopen recht en de pannen vallen regelmatig in elkaar
• Rand-, nok- en windgevoelige pannen zijn vastgezet met haken of klemmen
• De nok is gesloten met nokvorsten en de ventilatie bij goot en nok is vrij
• Het lood- en zinkwerk bij schoorsteen, ramen en kilgoten sluit goed en voert het water de juiste kant op af
• De goten liggen op afschot en het water stroomt naar de regenpijpen
• Vanaf de zolder zie je geen natte plekken en geen beschadigde folie
• Op het dak en in de goten liggen geen zaagresten of vuil meer
• Je hebt de technische bladen van de pannen en de garantiepapieren ontvangen

Het is verstandig om na de eerste flinke regenbui nog even op zolder te kijken. Een klein probleem komt zo nog binnen de garantietermijn aan het licht.