Vonkentest op PVC-dakbedekking (plat dak)

PVC geleidt geen stroom. Is de folie helemaal heel, dan komt de spanning van de elektrode er niet doorheen. Zit er wel een gaatje in, dan zoekt de spanning via dat gaatje de weg naar een geleidende laag onder de folie. Het apparaat piept en je ziet een vonk, precies op de plek van het lek.

Waarom is dat op een plat dak zo belangrijk? Van een schuin dak loopt water snel weg. Op een plat dak blijft het staan, zeker op plekken met weinig afschot, en vindt het na verloop van tijd elke zwakke plek. Onder de folie liggen isolatie, een dampremmende laag en de dakconstructie. Komt daar water in, dan isoleert het dak slechter, kan er schimmel ontstaan en verschijnt de vochtplek op het plafond vaak heel ergens anders dan het gat. Zoeken duurt dan lang en repareren betekent lagen van het dak openmaken.

Zonder geleidende laag werkt de test niet

De hele methode staat of valt met één voorwaarde: onder de folie moet iets geleidends zitten. Beton geleidt maar beperkt en droge isolatie van EPS, PIR of minerale wol geleidt helemaal niet. Bij een gewoon geïsoleerd plat dak legt de dakdekker daarom een geleidende laag onder de folie, bijvoorbeeld een speciaal geleidend vlies of een geleidende folie. Daar moet je al aan denken als je het dak laat ontwerpen en offertes opvraagt. Onder een afgewerkt dak kun je zo'n laag achteraf niet meer aanbrengen.

De test hoort uitgevoerd te worden door een opgeleide technicus met een gekalibreerd apparaat. Meestal gaat het ongeveer zo:

1. De technicus controleert of er een geleidende laag onder de folie ligt en of die goed geaard of op het apparaat aangesloten is.
2. De folie wordt schoongemaakt en moet goed droog zijn. Water, dauw en vuil vertekenen de uitslag.
3. De spanning wordt ingesteld op de dikte en het type folie, meestal volgens de voorschriften van de fabrikant van de folie en van het apparaat.
4. De technicus gaat met een geleidende borstel of elektrode systematisch over het hele dak, baan voor baan, en neemt naden, hoeken en doorvoeren extra zorgvuldig mee.
5. Elke plek waar een vonk overspringt, wordt gemarkeerd, zodat die direct gerepareerd kan worden.
6. Na de reparatie worden die plekken opnieuw getest.
7. Tot slot volgt een schriftelijk rapport met foto's.

Met de juiste spanning beschadigt de test de folie niet. Er wordt wel met hoge spanning gewerkt, dus houd onbevoegden op afstand, en mensen met een pacemaker horen er niet in de buurt te zijn. Het is bovendien werk op hoogte. Laat het daarom aan vakmensen over.

Hoe eerder je een lek vindt, hoe makkelijker het te repareren is. Daarom loont de test op meerdere momenten.

• Direct na het leggen van de folie. De folie ligt nog open, de naden zijn bereikbaar en een reparatie is snel gedaan.
• Voordat je het dak van de dakdekker overneemt. Het rapport is je bewijs dat je een waterdicht dak hebt opgeleverd gekregen.
• Voordat de garantie afloopt. Vindt de technicus iets, dan kun je de dakdekker er nog op aanspreken.
• Na elke ingreep op het dak. Zonnepanelen, een buitenunit van een airco of warmtepomp, een nieuwe ventilatiekap: het zijn allemaal nieuwe doorvoeren en dus nieuwe risico's.
• Als je een lekkage vermoedt. De test laat de echte oorzaak zien, niet alleen de plek waar het druppelt.

In een appartementencomplex is het dak meestal gemeenschappelijk bezit en regelt de Vereniging van Eigenaars (VvE) de test. Lekt het bij jou op de bovenste verdieping, neem dan eerst contact op met de VvE of de beheerder.

De vonkentest is niet de enige manier om een dak te controleren. Elke methode heeft zijn eigen toepassing.

• Vonkentest: gaat snel over het hele dak en wijst de plek van het lek precies aan. Vraagt wel een droge folie en een geleidende laag eronder.
• Vacuümtest: een doorzichtige stolp gaat op een naad die met zeepsop is ingesmeerd. Bij een lek verschijnen belletjes. Langzamer, maar geschikt voor gerichte controle van naden en details en zonder geleidende laag.
• Watertest: het dak wordt tijdelijk onder water gezet. Dat is traag, belast de constructie en laat alleen zien dat er ergens een lek is, niet waar.

Bij lastigere daken combineert men in de praktijk vaak een vonkentest voor het vlakke deel met een vacuümtest op de meest kwetsbare aansluitingen.

Twee daken van dezelfde grootte betekenen niet altijd evenveel werk. Vooral deze punten maken verschil:

• Grootte en vorm van het dak. Een groot vlak stuk gaat snel, een dak met veel hoeken en niveaus kost meer tijd.
• Aantal details. Afvoeren, schoorstenen, ventilatiekappen, steunen van zonnepanelen, hoeken en de aansluiting op de dakrand moeten met de hand en zorgvuldig worden nagelopen.
• Bereikbaarheid. Een hoog gebouw, geen dakluik of de noodzaak van valbeveiliging maakt het werk langer.
• Staat van de folie. Natte, stoffige of begroeide folie moet eerst schoon en droog.
• Omvang van de opdracht. Alleen testen, of ook de gevonden lekken repareren en opnieuw testen.

De meeste lekken zitten in hoeken, bij de dakrand, rond doorvoeren en waar banen samenkomen of van richting veranderen. Vooral de dakrand is gevoelig: daar wordt de folie omgezet, afgewerkt en komt hij samen met de metalen daktrim.

Het apparaat is betrouwbaar, de fouten maken mensen. In de praktijk gaat het vaak zo mis:

• Testen op natte of vuile folie. Vocht kan een vonk geven waar geen lek zit, of juist een echt gat verbergen.
• Verkeerd ingestelde spanning. Te laag en een klein scheurtje blijft onopgemerkt, te hoog en dunne folie kan beschadigen.
• Geen geleidende laag. Dan meet de test niets, ook al heeft het apparaat "niets gevonden".
• Alleen het vlakke deel controleren. Hoeken, dakranden en doorvoeren worden overgeslagen, terwijl daar juist de meeste lekken zitten.
• Testen zonder rapport. Zonder schriftelijk verslag en foto's kun je later niets aantonen.
• Na de reparatie niet opnieuw testen. Een gerepareerde plek moet altijd nog een keer gecontroleerd worden.

Loop bij de oplevering van de test deze punten na:

• Het rapport vermeldt datum, adres, het geteste oppervlak en de naam van de technicus
• Type en dikte van de folie en de gebruikte spanning staan erin
• Het gebruikte apparaat en de kalibratiegegevens zijn vermeld
• Het rapport bevestigt dat er een geleidende laag onder de folie lag
• Gevonden lekken zijn ingetekend of beschreven en gefotografeerd
• Er staat welke lekken zijn gerepareerd en dat die plekken opnieuw zijn getest
• Ook hoeken, dakranden en alle doorvoeren zijn gecontroleerd, niet alleen het vlakke deel
• Bewaar het rapport bij de papieren van je huis: je hebt het nodig bij een garantieclaim en bij latere werkzaamheden op het dak