Schoorsteen inloden

Onder het inloden van een schoorsteen valt het werk van de dakdekker of lood- en zinkwerker bij het aanbrengen van de waterkering rond een schoorsteen op een hellend dak. Meestal gaat het om de volgende handelingen:

• opmeten van de schoorsteen en de dakhelling, op maat knippen en vormen van het lood of de loodvervanger,
• aanbrengen van het voorlood aan de onderzijde van de schoorsteen, dat het water over de pannen onder de schoorsteen naar beneden leidt,
• aanbrengen van het onderlood langs de zijkanten van de schoorsteen, onder of over de pannen afhankelijk van het type dakbedekking,
• aanbrengen van het achterlood aan de bovenzijde, bij bredere schoorstenen met een zadel dat het water naar twee kanten verdeelt,
• aanbrengen van loketten en voeglood, die in de voegen van het metselwerk worden gezet en over het onderlood vallen,
• vastzetten en afdichten van de aansluitingen en controle van de aansluiting op de pannen.

Wat er gewoonlijk niet onder valt: het lood, de loodvervanger en systeemonderdelen als materiaal, herstel of ombouw van de schoorsteen boven het dak, het hervoegen of bekleden van de schoorsteen, vervanging van beschadigde pannen rond de schoorsteen, herstel van panlatten en kapconstructie, de schoorsteenkap en de afdekplaat op de schoorsteenkop. Deze werkzaamheden worden apart afgesproken en gerekend.

Een schoorsteen wordt in drie typische situaties (opnieuw) ingelood:

• Bij een nieuw dak of het vervangen van de pannen. Het loodwerk wordt aangebracht nadat de pannen rond de schoorsteen zijn gelegd, als onderdeel van het lood- en zinkwerk. Oud lood wordt bij een dakvervanging bij voorkeur niet opnieuw gebruikt, omdat het bij opnieuw buigen snel scheurt.
• Bij lekkage rond de schoorsteen. De meest voorkomende reden om een dakdekker te bellen. In de praktijk blijkt dan vaak dat het lood gescheurd of opgewaaid is, de kit is uitgedroogd, de voegen waarin de loketten zitten zijn losgeraakt of het lood nooit goed is gevormd.
• Bij herstel of ophogen van de schoorsteen. Wordt de schoorsteen boven het dak opnieuw opgemetseld, bekleed of hervoegd, dan moet het oude loodwerk eraf en wordt na het herstel nieuw loodwerk aangebracht. Omdat de loketten in de voegen zitten, worden hervoegen en inloden bij voorkeur samen gepland.

Het werk wordt bij droog weer uitgevoerd. Kit en zelfklevende loodvervangers mogen niet op een natte of bevroren ondergrond worden aangebracht, en een product als Wakaflex wordt volgens de fabrikant pas vanaf +5 °C verwerkt. In het voorjaar en de zomer hebben dakdekkers doorgaans meer ruimte in hun planning dan in het najaar, wanneer veel eigenaren lekkages voor de winter willen laten verhelpen.

Voordat de dakdekker komt, is het goed te weten of de schoorsteen boven het dak in goede staat is. Brokkelen de voegen af, scheuren de stenen of staat de schoorsteen scheef, dan moet eerst de schoorsteen worden hersteld. Loketten in verweerde voegen houden geen stand. Wordt de schoorsteen gebruikt voor een kachel of open haard, dan is het verstandig bij ingrepen in de constructie een schoorsteenveger de staat van het rookkanaal te laten beoordelen.

Hoe u herkent dat het loodwerk lekt

Lekkage bij de schoorsteen wordt vaak pas met vertraging zichtbaar, omdat het water eerst in het hout en de isolatie trekt. Typische signalen zijn:

• donkere of vochtige plekken op het plafond of het schuine dakvlak onder de schoorsteen, vooral na regen met harde wind,
• natte of beschimmelde sporen, gordingen en panlatten bij de schoorsteen, zichtbaar vanaf de zolder,
• verkleurd of afbladderend stucwerk op de schoorsteen op zolder,
• lood dat los staat of na een storm omhoog is gewaaid, zichtbaar vanaf de grond,
• uitgedroogde, gescheurde kitranden en losse voegen waarin de loketten zitten.

Vocht aan de schoorsteen op zolder komt niet altijd door lekkend loodwerk. Het kan ook gaan om condens uit rookgassen bij een ongeschikt rookkanaal of om water dat door poreus metselwerk of slechte voegen van de schoorsteen boven het dak naar binnen trekt. Ziet het loodwerk er goed uit, dan loont het de schoorsteen door een schoorsteenveger te laten beoordelen.

Voorbereiding rond de schoorsteen

De dakdekker neemt de pannen rond de schoorsteen voorzichtig weg, verwijdert het oude lood en de oude kit, maakt het metselwerk schoon en controleert de panlatten en het onderdak rond de schoorsteen. De voegen waarin de loketten en het voeglood komen, worden uitgeslepen. Het onderdak of de dampopen folie wordt bij de schoorsteen omhoog gezet of op de schoorsteen aangesloten, zodat water dat onder de pannen komt naar buiten loopt en niet in de kap. Bij systeemschoorstenen worden hiervoor de onderdelen van de schoorsteenfabrikant gebruikt. Folie niet direct op een heet oppervlak van de schoorsteen plakken, vanwege het brandrisico. Houten delen van de kapconstructie moeten de afstand tot de schoorsteen aanhouden die de fabrikant van de schoorsteen en de brandveiligheidsvoorschriften aangeven.

Panlatten en pannen

Rond de schoorsteen worden zo nodig extra latten of een plankje aangebracht waarop het loodwerk steun vindt. De pannen worden tot aan de schoorsteen gelegd en op maat gezaagd, met de ruimte die de fabrikant van de pannen of van de loodvervanger voorschrijft. Volgens de verwerkingsvoorschriften van Wakaflex mag de opening tussen opgaand metselwerk en de pannen zonder ondersteuning maximaal 50 mm zijn, anders moet er extra ondersteuning komen.

Voorlood aan de onderzijde

Het voorlood wordt als eerste aangebracht. Het ligt op de pannen onder de schoorsteen en voert het water naar buiten af. Bij keramische en betonnen pannen wordt het lood met de loodklopper in de holle en bolle delen van de pan gevormd, zodat het strak aansluit en de wind er geen vat op krijgt. Bij een loodvervanger wordt het materiaal met de hand en een roller op de pannen aangevormd. Bij een metalen dakbedekking wordt het voorlood aangesloten volgens het systeem van de dakbedekking.

Onderlood langs de zijkanten

Langs de zijkanten van de schoorsteen loopt het onderlood. Bij pannen ligt het onder de pannen en staat het tegen de schoorsteen op, zodat water dat onder de pannen komt langs de schoorsteen naar beneden wordt afgevoerd. Het lood wordt tegen de schoorsteen omhoog gezet tot de hoogte die de fabrikant voorschrijft, in de praktijk meestal rond 15 cm boven de pannen. Bij een dak met staande naad of metalen dakpanplaten wordt de zijaansluiting op de naad of de golf van de plaat gemaakt.

Achterlood en zadel

Boven de schoorsteen komt het water van het dak tot stilstand en hoopt het zich op. Bij een smalle schoorsteen volstaat achterlood dat het water naar de zijkanten leidt. Bij een bredere schoorsteen wordt erachter een zadel gemaakt, een klein schuin dakje van lood of zink op een onderconstructie van hout, dat het water naar beide kanten verdeelt. Zonder zadel blijven achter een brede schoorsteen water, bladeren en in de winter sneeuw liggen, en smeltwater loopt dan onder het lood door.

Loketten en voeglood

De bovenrand van het onderlood hoort niet alleen met kit te worden dichtgezet. De juiste oplossing bestaat uit twee lagen. Langs de schuine zijkanten worden loketten aangebracht, korte overlappende stukken lood die trapsgewijs met één kant in de uitgeslepen lintvoegen worden gezet en over het onderlood vallen. Aan de voor- en achterzijde komt een horizontale strook voeglood. Het lood wordt in de voeg vastgezet met voegklemmen en daarna dichtgezet met mortel of een geschikte kit. Omdat de loketten het onderlood alleen overlappen, kan het onderlood bij temperatuurwisselingen vrij bewegen. Een enkele kitrand op de bovenrand houdt in de praktijk meestal maar een paar jaar.

Afdichten en controle

De aansluitingen worden afgedicht met een kit die geschikt is voor dakwerk en bestand is tegen uv-straling en, bij schoorstenen, tegen hogere temperaturen. Nieuw bladlood wordt meteen na het aanbrengen, voor de eerste regenbui, met patineerolie behandeld, zodat er geen witte strepen op pannen en metselwerk ontstaan. Tot slot controleert de dakdekker de overlappingen, de bevestiging en de aansluiting op de pannen. Waar mogelijk is het zinvol de aansluiting met water uit een tuinslang te testen.

Bladlood

In Nederland nog steeds de meest gebruikte oplossing rond schoorstenen op een pannendak. Bladlood is goed vormbaar, zwaar genoeg om niet op te waaien en gaat zeer lang mee. De dikte wordt aangeduid in ponden, waarbij het aantal ponden ongeveer het gewicht in kilo per vierkante meter aangeeft. Er is ook gelakt lood in de kleuren van gangbare dakpannen, zodat het loodwerk minder opvalt.

Loodvervangers

Loodvervangers zoals Wakaflex en Leadax worden steeds vaker gebruikt. Wakaflex is een zelfklevende band van polyisobutyleen met aluminium gaas, Leadax is een loodvrij materiaal dat op dezelfde manier wordt verwerkt als lood, inclusief loketten. Ze zijn lichter, laten geen strepen achter op pannen en metselwerk en zijn leverbaar in onder meer zwart, grijs en terracotta. Ze worden wel strikt volgens de verwerkingsvoorschriften van de fabrikant aangebracht.

Zink en koper

Zink wordt vooral gebruikt voor het zadel achter de schoorsteen en bij daken met staande naad. Het krijgt na verloop van tijd een beschermende patina. Koper is zeer duurzaam en het duurst, en wordt vooral toegepast bij hoogwaardige daken en monumenten.

Aluminium en gecoat staal

Aluminium is licht en makkelijk te vormen. In contact met andere metalen, zoals koper, ontstaat galvanische corrosie. Gecoat staal wordt vooral gebruikt bij metalen dakbedekkingen zoals dakpanplaten, zodat het loodwerk in dezelfde kleur als de bedekking wordt uitgevoerd.

Systeemaansluitingen

Fabrikanten van systeemschoorstenen bieden kant-en-klare dakdoorvoeren met een kraag en afdekkap, waarbij de aansluiting tussen waterkering en schoorsteen tegen regen is beschermd. Zo'n oplossing is sneller gemonteerd, maar is bedoeld voor een specifieke schoorsteen.

Bij de materiaalkeuze moet erop worden gelet dat het loodwerk niet bestaat uit een metaal dat reageert met de dakbedekking of de goten. Koper boven zink of verzinkt staal zorgt voor corrosie van het metaal eronder.

Verschil per type dakbedekking

Bij keramische of betonnen dakpannen is het inloden het meest bewerkelijk, omdat het lood of de loodvervanger de vorm van de pan moet volgen en er langs de zijkanten onderlood onder de pannen ligt. Bij een dak met staande naad wordt de aansluiting direct op de naden gemaakt, meestal door dezelfde vakman die het dak legt. Bij metalen dakpanplaten en golfplaten wordt de aansluiting aan de golven aangepast en komt er een afdichting onder de naden, zodat het water niet door capillaire werking binnendringt. Bij leien worden loodslabben per laag tussen de leien gelegd.

• Alleen voorlood en kit. Het komt voor dat er maar één stuk lood wordt aangebracht en de aansluiting op de schoorsteen met kit wordt dichtgesmeerd. Na een paar jaar scheurt de kit en lekt het.
• Onderlood direct in de voeg zonder loketten. Het lood kan niet bewegen, scheurt bij de voeg en het water loopt achter het lood.
• Geen zadel achter een brede schoorsteen. Water, bladeren en sneeuw blijven achter de schoorsteen liggen en lopen bij zware regen over de rand van het lood.
• Te laag opgezet lood. Bij een wolkbreuk of sneeuw komt het water boven de rand van het loodwerk uit.
• Onderdak niet aangesloten bij de schoorsteen. Water dat onder de pannen komt, loopt over de folie direct naar de schoorsteen en de kap.
• Verkeerde combinatie van metalen. Bijvoorbeeld koper boven een zinken goot, die daardoor snel aangetast wordt.
• Loodwerk op een beschadigde schoorsteen. De loketten worden in verweerde voegen gezet, die na een paar winters samen met het lood loskomen.
• Kit op een natte of stoffige ondergrond. De kit hecht niet en de aansluiting lekt vanaf de eerste regenbui.

Een schoorsteen wordt ingelood door een dakdekker of een lood- en zinkwerker. Het is werk op hoogte, waarbij volgens de Nederlandse arboregels vanaf 2,5 meter maatregelen tegen vallen verplicht zijn. Collectieve voorzieningen zoals een steiger of dakrandbeveiliging gaan daarbij voor op persoonlijke valbeveiliging, en de uitvoerende partij is verantwoordelijk voor de naleving.

Gaat het om een monument of een pand in een beschermd stads- of dorpsgezicht, check dan bij de gemeente of voor het werk een vergunning nodig is.

Wordt bij het herstel ingegrepen in een schoorsteen die rookgassen afvoert, bijvoorbeeld door ophogen of het vervangen van de kop, dan laat u de staat van het rookkanaal bij voorkeur beoordelen door een schoorsteenveger. Het beroep is niet wettelijk beschermd, daarom kiezen veel eigenaren voor een lid van de brancheorganisatie ASPB. Het inloden zelf vraagt geen keuring.

Het resultaat kunt u bekijken vanaf het dak of de steiger, of in elk geval met een verrekijker vanaf de grond en van binnenuit vanaf de zolder. Loop daarbij de volgende punten na:

• controleren of het voorlood op de pannen ligt en het water naar buiten afvoert, niet onder de pannen,
• nagaan of het lood aan alle kanten voldoende hoog en gelijkmatig tegen de schoorsteen is opgezet,
• controleren of de bovenrand wordt afgedekt door loketten of voeglood in de voeg, en niet alleen door een kitrand,
• bij een bredere schoorsteen het zadel en het afschot naar de zijkanten controleren,
• de overlappingen bekijken, of ze gesloten zijn en in de stroomrichting van het water overlappen,
• na de eerste zware regenbui vanaf de zolder kijken of sporen en panlatten bij de schoorsteen droog zijn,
• controleren of het lood op de pannen niet geknikt of door betreden beschadigd is,
• nagaan of kleur en materiaal van het loodwerk passen bij de pannen en de goten.

Vraag bij de oplevering welk materiaal en welke kit zijn gebruikt. Controleer het loodwerk eenmaal per jaar, het liefst in het najaar bij het schoonmaken van de goten. Kit veroudert na verloop van tijd, en tijdig vernieuwen is goedkoper dan het herstellen van een natte kapconstructie.

De arbeidsprijs in de NUMIQ-prijslijst bedraagt ongeveer 40 euro per strekkende meter loodwerk rond de schoorsteen. De prijs omvat het werk van de dakdekker en klein verbruiksmateriaal, zonder lood, loodvervanger en systeemonderdelen, die als materiaal worden gerekend. De prijzen verschillen per regio en per stad. De strekkende meter wordt gerekend over de omtrek van de schoorsteen. Een schoorsteen van 60 x 60 cm heeft dus een omtrek van 2,4 m, wat neerkomt op ongeveer 95 euro arbeid.

Het eindbedrag wordt vooral bepaald door:

• de afmetingen van de schoorsteen en het aantal schoorstenen op het dak,
• de dakhelling en de hoogte van het dak, en daarmee de noodzaak van een steiger of valbeveiliging,
• het type dakbedekking, omdat pannen en profielplaten meer vormwerk vragen dan een vlakke bedekking,
• de noodzaak van een zadel achter de schoorsteen en het uitslijpen van voegen voor loketten,
• het verwijderen van oud loodwerk en het herstel van ondergrond, panlatten en onderdak,
• het materiaal, omdat koper en zink duurder zijn dan een loodvervanger of standaard bladlood.

Wordt het hele dak vernieuwd, lees dan het artikel dak vervangen. Bij de bouw van een nieuwe schoorsteen helpt het artikel over het metselen van een schoorsteen type Schiedel. Is het dak in goede staat en heeft het alleen bescherming van het oppervlak nodig, lees dan het artikel dak reinigen en coaten. Meer posten vindt u in de rubriek zinkwerk en dakgoten.