Podłączenie wyłącznika nadprądowego i różnicowoprądowego

W cenniku chodzi o pracę elektryka przy osadzeniu i podłączeniu jednego aparatu w istniejącej lub nowej rozdzielnicy. W przypadku obu wyłączników obejmuje to zazwyczaj:

• wyłączenie i zabezpieczenie obwodu przed ponownym załączeniem oraz sprawdzenie braku napięcia,
• osadzenie aparatu na szynie DIN w rozdzielnicy,
• podłączenie przewodów zasilających i odpływowych, ewentualnie połączenie z innymi aparatami szyną łączeniową,
• dokręcenie zacisków odpowiednim momentem,
• opisanie obwodu w rozdzielnicy,
• załączenie i próbę działania, przy wyłączniku różnicowoprądowym także przyciskiem testowym.

Praca nie obejmuje samego aparatu, nowej rozdzielnicy, nowych przewodów do pomieszczeń ani pomiarów odbiorczych. Jeśli wymienia się całą rozdzielnicę lub montuje nową, jest to osobna pozycja montaż i podłączenie rozdzielnicy mieszkaniowej. Pomiary wycenia się oddzielnie.

Wyłącznik nadprądowy

Wyłącznik nadprądowy kontroluje wartość prądu płynącego w obwodzie. Przy dłuższym przeciążeniu, na przykład gdy do jednego obwodu gniazd podłączy się czajnik elektryczny, piekarnik i grzejnik, wyłącza z opóźnieniem. Przy zwarciu wyłącza niemal natychmiast. Na aparacie widnieje oznaczenie typu B16 lub C10. Litera to charakterystyka wyzwalania, liczba to prąd znamionowy w amperach. W mieszkaniach stosuje się zwykle charakterystykę B, dla silników i urządzeń o dużym prądzie rozruchowym charakterystykę C. Wartość wyłącznika dobiera się zawsze do przekroju przewodu i sposobu jego ułożenia. Wyłącznik nie może być większy, niż przewód jest w stanie wytrzymać.

Wyłącznik różnicowoprądowy

Różnicówka porównuje prąd wpływający do obwodu z prądem, który z niego wraca. Jeśli różnica przekroczy jej czułość, wyłącza. W domach stosuje się wyłączniki o prądzie różnicowym 30 mA. Dla obwodów gniazd ogólnego przeznaczenia, łazienek i gniazd zewnętrznych obowiązujące normy wymagają ochrony uzupełniającej wyłącznikiem o takiej czułości. Sama różnicówka nie chroni przed przeciążeniem ani zwarciem, dlatego przed nią lub za nią musi być wyłącznik nadprądowy.

Wyłącznik kombinowany

Istnieje także aparat, który łączy w jednej obudowie wyłącznik nadprądowy i różnicowoprądowy, nazywany RCBO lub potocznie wyłącznikiem kombinowanym. Jego zaletą jest to, że usterka w jednym obwodzie wyłącza tylko ten obwód, a nie pół mieszkania. Zajmuje mało miejsca, ale jest droższy.

• Starsze mieszkanie bez różnicówki. W wielu blokach z poprzednich dziesięcioleci w rozdzielnicy nie ma wyłącznika różnicowoprądowego, a instalacja bywa dwuprzewodowa. Uzupełnienie ochrony to jedna z najrozsądniejszych inwestycji w bezpieczeństwo, choć w instalacji dwuprzewodowej wymaga zwykle szerszej modernizacji.
• Nowy obwód. Dla płyty indukcyjnej, piekarnika, klimatyzacji, podgrzewacza wody lub maty grzewczej dodaje się osobny wyłącznik nadprądowy, często także różnicowoprądowy.
• Wymiana zużytego aparatu. Wyłącznik nadprądowy wyłącza bez powodu, różnicówka nie reaguje na test, aparat jest nadpalony lub uszkodzony mechanicznie.
• Modernizacja instalacji elektrycznej. Przy nowej instalacji obwody dzieli się i uzupełnia o wyłączniki różnicowoprądowe zgodnie z projektem.
• Nowe urządzenie z elektroniką. Pompa ciepła, ładowarka samochodu elektrycznego lub instalacja fotowoltaiczna mogą wymagać różnicówki innego typu, zgodnie z instrukcją producenta.

Zabezpieczenie przedlicznikowe to osobna sprawa. Jest plombowane, należy do operatora systemu dystrybucyjnego, a jego zmianę, zwykle połączoną ze zmianą mocy przyłączeniowej, załatwia się wnioskiem do operatora. Wiąże się z tym także zewnętrzne przyłącze nN do mieszkania.

Małe zlecenie w rozdzielnicy można wykonać szybko, jeśli elektryk ma wszystkie informacje z wyprzedzeniem. Warto przygotować następujące rzeczy:

• Zdjęcie otwartej rozdzielnicy. Wystarczy sfotografować aparaty za drzwiczkami, bez zdejmowania osłony. Na tej podstawie elektryk oceni, czy jest miejsce na nowy aparat i w jakim stanie jest rozdzielnica.
• Listę urządzeń. Proszę zapisać, co ma być zasilane z nowego obwodu, na przykład płyta indukcyjna, piekarnik, klimatyzator lub podgrzewacz wody, oraz jaką mają moc.
• Opis problemu. Jeśli coś wyłącza, warto zanotować kiedy, przy jakim urządzeniu i czy chodzi o wyłącznik nadprądowy, czy różnicowoprądowy.
• Wcześniejszy protokół z pomiarów. Jeśli Państwo go mają, elektryk odczyta z niego, jak instalacja była wykonana i jakie wartości zmierzono.
• Dostęp do rozdzielnicy. Proszę zwolnić miejsce przed skrzynką i liczyć się z tym, że w trakcie pracy część mieszkania lub całe mieszkanie będzie bez prądu. Lodówkę i zamrażarkę warto pozostawić zamknięte.

W budynku wielorodzinnym główne zabezpieczenie mieszkania znajduje się często w tablicy licznikowej na klatce schodowej. Jeśli trzeba odłączyć całe mieszkanie, elektryk potrzebuje do niej dostępu, dlatego warto wcześniej ustalić, kto ma klucz, zwykle administracja lub zarządca budynku.

Oględziny rozdzielnicy

Elektryk najpierw ustala, w jakim układzie sieci jest wykonana instalacja, czy jest dwuprzewodowa, czy trójprzewodowa, jakie są przekroje przewodów, czy w rozdzielnicy jest miejsce na nowy aparat i czy stan starych aparatów i zacisków pozwala na rozbudowę. W starych rozdzielnicach często okazuje się, że dodanie jednej różnicówki oznacza także przeróbkę innych obwodów lub wymianę całej skrzynki.

Wyłączenie i sprawdzenie braku napięcia

Przed rozpoczęciem pracy wyłącza się odpowiedni wyłącznik lub rozłącznik główny, zabezpiecza się go przed załączeniem i miernikiem sprawdza, że w przewodach nie ma napięcia. W praktyce zdarza się, że do rozdzielnicy doprowadzone jest zasilanie z innego miejsca i po wyłączeniu jednego wyłącznika część przewodów nadal pozostaje pod napięciem. Dlatego mierzy się zawsze.

Osadzenie i podłączenie

Aparat zatrzaskuje się na szynie DIN. Przy wyłączniku różnicowoprądowym przez aparat prowadzi się zarówno przewód fazowy, jak i neutralny wszystkich obwodów, które ma chronić. Przewodu neutralnego obwodu chronionego nie wolno łączyć z przewodem neutralnym obwodu niechronionego, w przeciwnym razie różnicówka wyłącza bez widocznej przyczyny lub odwrotnie, nie działa. Przewód ochronny PE nie przechodzi przez wyłącznik różnicowoprądowy. Przewody odizolowuje się na właściwą długość i dokręca odpowiednim momentem. Poluzowany zacisk z czasem się nagrzewa i jest jedną z częstych przyczyn pożarów w rozdzielnicach.

Próba i opisanie

Po załączeniu elektryk naciska przycisk testowy różnicówki i sprawdza, czy wyłącza. Mierzy także rezystancję izolacji oraz działanie wyłącznika różnicowoprądowego miernikiem, czyli prąd i czas zadziałania. Sam test przyciskiem nie pokazuje, w jakim czasie i przy jakim prądzie aparat wyłącza. Na koniec obwody w rozdzielnicy się opisuje, aby było jasne, co wyłącza który aparat.

• Wyłącznik różnicowoprądowy typu AC. Reaguje na przemienny prąd upływu. W dzisiejszych domach pełnych elektroniki zasadniczo nie jest już zalecany.
• Wyłącznik różnicowoprądowy typu A. Reaguje także na pulsujący prąd stały z pralek, płyt indukcyjnych i zasilaczy. W mieszkaniach jest obecnie standardem.
• Wyłącznik różnicowoprądowy typu F lub B. Stosuje się go przy urządzeniach z falownikami, niektórych pompach ciepła i ładowarkach samochodów elektrycznych. Typ określa instrukcja producenta urządzenia.
• Różnicówka dwubiegunowa i czterobiegunowa. Dwubiegunowa do obwodów jednofazowych, czterobiegunowa do instalacji trójfazowej.
• Wyłącznik nadprądowy jednofazowy. Najczęściej stosowany w obwodach oświetlenia i gniazd. Typowo 10 A dla oświetlenia i 16 A dla gniazd, zawsze jednak zgodnie z przewodem.
• Wyłącznik nadprądowy trójfazowy. Dla kuchni elektrycznej 400 V, przepływowego podgrzewacza wody lub pompy ciepła.

Przy większej liczbie obwodów nie zaleca się podłączania całego mieszkania pod jedną różnicówkę. Gdy zadziała, zostają Państwo bez światła i bez lodówki. Lepiej podzielić obwody między dwa wyłączniki różnicowoprądowe lub zastosować wyłączniki kombinowane.

• Większy wyłącznik, żeby nie wybijał. W praktyce zdarza się, że ktoś wymienia wyłącznik 10 A na 16 A lub 20 A, aby przestał wyłączać. Przewód jest jednak ten sam i przy przeciążeniu się przegrzewa. To poważne ryzyko pożaru.
• Połączone przewody neutralne. Przewód N obwodu chronionego zostaje połączony z przewodem N innego obwodu i różnicówka wyłącza przypadkowo.
• Różnicówka typu AC przy urządzeniach z elektroniką. Przy niektórych usterkach może nie zadziałać.
• Całe mieszkanie pod jedną różnicówką. Naturalne prądy upływu wielu urządzeń sumują się i wyłącznik działa także bez usterki.
• Niedokręcone zaciski. Zacisk się nagrzewa, aparat ciemnieje i może się zapalić.
• Samodzielna wymiana. Właściciel wymienia aparat sam według filmu, bez pomiarów i protokołu. Przy awarii lub wypadku brakuje wtedy dokumentu potwierdzającego, że instalacja jest sprawna.
• Nieopisana rozdzielnica. Przy awarii nikt nie wie, który wyłącznik co odłącza.

Prace przy instalacji elektrycznej może wykonywać wyłącznie osoba posiadająca aktualne świadectwo kwalifikacyjne do eksploatacji urządzeń i instalacji elektrycznych, potocznie nazywane uprawnieniami SEP. Świadectwo jest ważne przez 5 lat, dlatego warto poprosić elektryka o jego okazanie i sprawdzić datę ważności. Dotyczy to także wymiany jednego wyłącznika lub dodania różnicówki. Po ingerencji w rozdzielnicę powinny zostać wykonane pomiary elektryczne, a z nich sporządzony protokół podpisany przez osobę z uprawnieniami w zakresie pomiarów. Więcej informacji znajdą Państwo na stronie przegląd i pomiary instalacji elektrycznej w mieszkaniu. Zmiana zabezpieczenia przedlicznikowego wymaga zgody operatora systemu dystrybucyjnego.

Protokół z pomiarów warto przechowywać. Może o niego poprosić ubezpieczyciel przy szkodzie, najemca lub kupujący przy sprzedaży mieszkania, a często także operator przy podłączaniu nowych urządzeń. Instalację elektryczną w budynku sprawdza się ponadto okresowo, co najmniej raz na 5 lat.

Podłączanie aparatów należy do elektryka, ale kilka rzeczy właściciel może bezpiecznie sprawdzić bez zdejmowania osłony rozdzielnicy:

1. Zajrzeć do rozdzielnicy i ustalić, czy w ogóle jest w niej wyłącznik różnicowoprądowy. Rozpoznaje się go po przycisku testowym oznaczonym literą T lub napisem TEST i oznaczeniu czułości, na przykład 30 mA.
2. Nacisnąć przycisk testowy. Różnicówka musi natychmiast wyłączyć. Następnie ponownie załączyć dźwignię. Producenci zalecają regularny test, zwykle od raz w miesiącu do raz na pół roku, dokładny okres podaje instrukcja aparatu.
3. Jeśli różnicówka po naciśnięciu przycisku nie wyłączy, nie próbować dalej, nie używać obwodu do niczego wrażliwego i wezwać elektryka.
4. Gdy różnicówka wyłącza sama, wyjąć z gniazd wszystkie urządzenia, załączyć wyłącznik i podłączać urządzenia po kolei. Jeśli zadziała przy jednym konkretnym, usterka jest prawdopodobnie w nim.
5. Gdy wyłącza wyłącznik nadprądowy, sprawdzić, czy w jednym obwodzie nie pracuje jednocześnie kilka urządzeń dużej mocy. Jeśli wyłącza także bez obciążenia, jest to usterka dla elektryka.
6. Opisać, który wyłącznik odłącza które pomieszczenie, jeśli w rozdzielnicy brakuje opisu. Wystarczy kolejno wyłączać aparaty i obserwować oświetlenie i gniazda.
7. Nigdy nie zdejmować osłony rozdzielnicy, nie wymieniać aparatów i nie przełączać przewodów samodzielnie.

Jeśli rozdzielnica jest ciepła w dotyku, czuć zapach spalenizny lub aparaty ciemnieją, proszę wyłączyć rozłącznik główny i wezwać elektryka.

• aparaty są pewnie osadzone na szynie, a osłonę rozdzielnicy można zamknąć bez dociskania przewodów,
• obwody są opisane, a opis odpowiada rzeczywistości,
• różnicówka po naciśnięciu przycisku testowego natychmiast wyłącza,
• wartości wyłączników nadprądowych odpowiadają przewodom, a elektryk potrafi wyjaśnić, dlaczego w danym obwodzie jest dany wyłącznik,
• mają Państwo protokół z pomiarów z wynikami i podpisem osoby uprawnionej,
• po włączeniu zwykłych urządzeń nic nie wyłącza.

Cena robocizny w cenniku NUMIQ za podłączenie wyłącznika różnicowoprądowego wynosi około 50 zł za sztukę. Za podłączenie jednofazowego wyłącznika nadprądowego jest to około 150 zł za sztukę. Chodzi o pracę elektryka wraz z drobnymi materiałami eksploatacyjnymi, bez samego aparatu, rozdzielnicy i przewodów. Ceny różnią się w zależności od regionu i miasta, w dużych miastach są zwykle wyższe.

Na ostateczną kwotę wpływają:

• liczba aparatów i obwodów, które się dzieli lub łączy,
• stan i wielkość dotychczasowej rozdzielnicy, czy jest w niej miejsce, czy potrzebna jest większa skrzynka,
• konieczność wyszukania i rozdzielenia połączonych przewodów neutralnych w starej instalacji,
• typ wyłącznika, na przykład różnicówka czterobiegunowa lub wyłącznik kombinowany,
• pomiary po wykonaniu prac i ewentualne usunięcie stwierdzonych usterek,
• czas dojazdu, jeśli chodzi o jednorazowe małe zlecenie.

Wszystkie powiązane pozycje znajdą Państwo w dziale instalacje elektryczne.

Czy mogę samodzielnie wymienić wyłącznik nadprądowy?

Nie. Prace przy instalacji elektrycznej należą do osoby z odpowiednimi kwalifikacjami, a po ingerencji w rozdzielnicę powinny zostać wykonane pomiary. Samodzielna wymiana to ryzyko porażenia, pożaru, a przy szkodzie także problem z ubezpieczycielem.

Jak często należy testować wyłącznik różnicowoprądowy?

Zgodnie z instrukcją producenta, zwykle od raz w miesiącu do raz na pół roku. Wystarczy nacisnąć przycisk T i sprawdzić, czy różnicówka wyłącza. Następnie należy ją ponownie załączyć.

Dlaczego różnicówka wyłącza, choć nic nie jest zepsute?

Częstą przyczyną jest wilgoć w urządzeniu lub gnieździe zewnętrznym, stare urządzenie o zwiększonym prądzie upływu albo połączone przewody neutralne w rozdzielnicy. Pomaga kolejne podłączanie urządzeń. Jeśli to nie rozwiąże problemu, potrzebny jest elektryk.

Czy każde mieszkanie potrzebuje wyłącznika różnicowoprądowego?

Przy nowej instalacji lub modernizacji jest wymagany dla obwodów gniazd i łazienek. Starsze mieszkania często go nie mają. Jego montaż znacznie zmniejsza ryzyko porażenia prądem.

Ile trwa montaż różnicówki?

Jeśli w rozdzielnicy jest miejsce, a obwody są prawidłowo rozdzielone, elektryk zwykle montuje wyłącznik różnicowoprądowy w ciągu jednej do dwóch godzin. Jeśli trzeba szukać połączonych przewodów neutralnych lub wymieniać skrzynkę, trwa to dłużej.

Jaka różnicówka jest odpowiednia do mieszkania?

Najczęściej wyłącznik różnicowoprądowy typu A o czułości 30 mA. Przy pompie ciepła, ładowarce samochodu elektrycznego lub fotowoltaice decyduje instrukcja producenta urządzenia, może być potrzebny inny typ.