Keramzit (Liapor) tesviye dolgusu

Keramzit, kilin yüksek sıcaklıkta pişirilmesiyle oluşur. Kil bu sırada şişer ve içi gözenekli, hafif ama zemini taşıyacak kadar sağlam taneler ortaya çıkar. Üretici verilerine göre aynı hacimde betondan birkaç kat daha hafiftir. Eski bir döşemede bu fark çok önemlidir.

Dolgu özellikle şu durumlarda anlamlıdır:

• zemin eğri ve kot farkları bir tesviye harcının kapatabileceğinden fazla,
• döşeme ahşap ya da zayıf ve ağır bir katmanı kaldıramıyor,
• ıslak iş yapmadan kuru şap uygulanacak,
• zeminde kablo veya boru gibi tesisatların gizlenmesi gerekiyor,
• zeminin ısı ve ses yalıtımını iyileştirmek istiyorsunuz.

Peki neden doğrudan beton şap dökülmüyor? Beton şap ağırdır ve beraberinde bol su getirir. Normal kalınlıklarda kuruması haftalar sürer ve bu süre dolmadan üzerine son kaplama yapılmaz. Kuru dolgu ise tesviye edilip levhalarla kapatıldıktan sonra işe hemen devam etmenizi sağlar. Beton şap; yüksek noktasal yüklerde, endüstriyel alanlarda ya da zeminin ısı depolaması istenen yerlerde daha uygundur.

Eski evlerdeki ahşap döşemelerde taşıma kapasitesini bir inşaat mühendisine kontrol ettirmek akıllıca olur. Özellikle kalın bir dolgu ya da seramik gibi ağır bir kaplama düşünüyorsanız bu kontrolü atlamayın.

Keramzit farklı tane boylarında satılır. Zeminlerde en sık şu üç boyla karşılaşırsınız:

• ince tane, yaklaşık 1 ile 4 mm: ince tesviye ve daha ince katmanlar için, mastarla kolayca düzlenir,
• orta tane, yaklaşık 4 ile 8 mm: daire ve evlerde kuru şap altında en yaygın tercih,
• iri tane, yaklaşık 8 ile 16 mm: büyük kot farklarında, çoğu zaman alt katman olarak kullanılır ve üstü daha ince taneyle düzlenir.

Temel kural şudur: dolgunun üzerine koyacağınız kuru şap sisteminin üretici bilgilerine uyun. Sistem üreticileri genellikle hangi tane boyunun kullanılacağını, en az ne kalınlık gerektiğini ve dolgunun hangi kalınlığa kadar serbest serilebileceğini belirtir. Kalın katmanlarda tanelerin yük altında kaymaması için çoğu zaman bağlayıcılı dolgu ya da ek bir levha katmanı öngörülür.

Dolgunun üzerine alçı lifli levhalar, çimentolu yonga levhalar veya hazır kuru şap elemanları serilir. OSB de kullanılır, ancak yüzer zeminde kalınlık ve birleştirme şekli üreticinin dediği gibi olmalıdır. Aksi halde levha gevşek zemin üzerinde esner.

Döşemeniz sağlamsa ve tek bir odada çalışıyorsanız dolguyu kendiniz de yapabilirsiniz. En çok ihtiyacınız olan şey, düzlemi oluştururken sabırdır. Büyük kot farkları için kılavuz çıtalar, uzun bir alüminyum mastar ve su terazisi ya da lazer hazırlayın.

1. Eski katmanları, tozu ve gevşek parçaları temizlemek, zemini süpürgeyle çekmek.
2. Zeminin nemli olmadığını, ahşap kirişlerin veya tahta kaplamanın hasarsız olduğunu kontrol etmek.
3. Beton zemine bindirmeleri duvara kadar kaldırılmış PE folyo sermek, ahşap döşemeye ise sistem üreticisinin önerdiği, buhar geçiren ve taneleri tutan koruyucu katmanı sermek.
4. Duvar diplerine çepeçevre kenar dilatasyon bandı yapıştırmak.
5. En yüksek ve en alçak noktayı ölçmek, levhalar ve kaplama dahil bitmiş zemin kotunu belirlemek.
6. Kılavuz çıtaları terazisinde yerleştirmek ve su terazisiyle kontrol etmek.
7. Keramziti çıtaların arasına dökmek ve mastarla düzleme çekmek.
8. Katmanı bir levhayla ya da üreticinin tarifine göre hafifçe sıkıştırmak ve yeniden düzlemek.
9. Çıtaları çıkarmak, kalan izleri dikkatle doldurup düzlemek.
10. Dolgu üzerinde yalnızca yük dağıtan levhalara basarak yürümek ve kapama levhalarını bir köşeden başlayarak sırayla sermek.

Dolgu içindeki tesisatların üstünde yeterli malzeme kalmalı ve levha doğrudan üzerlerine oturmamalı. Elektrik bağlantılarını bir elektrikçiye, su hattının basınç testini bir tesisatçıya bırakın.

İşin zorluğunu ve dolayısıyla süresini en çok şunlar belirler:

• kot farklarının büyüklüğü ve gereken katman kalınlığı,
• zeminin durumu, örneğin çürümüş tahta kaplama ya da sökülmesi gereken eski parke,
• dolgu içinde etrafından dolaşılması gereken tesisat sayısı,
• odanın girintili çıkıntılı olması, nişler ve eşikler,
• ulaşım: asansörsüz binada torbaları üst katlara taşımak daha uzun sürer,
• serbest mi yoksa bağlayıcılı dolgu mu kullanıldığı.

Buna karşılık basit dikdörtgen bir oda, sağlam ve kuru bir zemin ve önceden doğru ölçülmüş bir bitmiş zemin kotu işi belirgin şekilde kolaylaştırır.

Uygulamada bazı hatalar tekrar tekrar görülür ve çoğu ancak kaplama serildikten sonra ortaya çıkar:

• yetersiz tesviye ve sıkıştırma: dolgu zamanla oturur, zemin esner veya gıcırdar,
• kenar bandının unutulması: levha duvara değer, adım sesini iletir ve genleşecek yeri kalmaz,
• yanlış ayırıcı katman: betonda nem koruması eksik kalır, ahşap döşemede ise buhar geçirmeyen folyo kullanılır,
• kalınlığa uymayan tane boyu: ince katmanda iri taneler sabit durmaz,
• yanlış hesaplanan kot: levha ve kaplama kalınlığı unutulur, kapı kapanmaz ya da koridora basamak oluşur,
• doğrudan dolgunun üzerinde yürümek: çukurlar oluşur ve levhaların altında bunlar artık düzeltilemez.

Dolguyu levhalarla kapatmadan önce şu listeyle üzerinden geçmekte fayda var:

• dolgu düzlemde, iki metrelik mastarın altında levha üreticisinin izin verdiğinden büyük boşluk yok,
• duvar diplerinde kesintisiz bir kenar bandı var,
• ayırıcı katman bütün ve bindirmeler duvara kaldırılmış,
• tesisatlar örtülmüş ve levha doğrudan üzerlerine oturmayacak,
• kot, levhalar ve kaplama dahil plana uygun,
• levhalar serildikten sonra zemin duvar dibinde yürürken bile esnemiyor,
• kapı geçişleri ve komşu odalara geçişler beklenmedik basamak olmadan çözülmüş.