Zemine astar uygulaması ve köşelere akrilik mastik

Astar, zeminin yüzeyini sağlamlaştırır, kalan tozu bağlar ve emiciliği her yerde aynı seviyeye getirir. Astar olmazsa kuru beton ya da şap, tesviye malzemesinin veya yapıştırıcının suyunu hızla emer. Malzeme düzgün priz alamaz, çatlar ya da kabarıp kalkar. Köşelere akrilik mastik çekmek ise başka bir sorunu çözer: zeminin kenarlarındaki boşlukları.

Peki köşelerde neden boşluk olur? Eski binalarda ve dairelerde sıva çoğu zaman zemine kadar inmez. Eski kaplama ve süpürgelikler sökülürken duvardan ya da şaptan bir parça kopar, duvarın dibinde bir aralık kalır. Kalorifer veya kombi borularının zeminden çıktığı yerlerde çoğu zaman kimsenin kapatmadığı bir delik bulunur. Bu noktalardan toz geçer, asıl önemlisi kendiliğinden yayılan tesviye şapı akar. Bu malzeme koyu krema kıvamındadır ve her deliği bulur.

Bu birleşik kaleme özellikle şu durumlarda ihtiyaç duyarsınız:

• Zemine kendiliğinden yayılan tesviye şapı dökülecekse ve kenarlar ya da boru geçişleri sızdırmaz değilse
• Zemin boyanacaksa (garaj, bodrum, atölye gibi beton zeminler) ve duvara geçişte temiz, kapalı bir birleşim istiyorsanız
• Köşelerde kılcal çatlaklar ya da içinden toz dökülen aralıklar varsa ve bunlar ileride ince bir kaplamanın üstünden belli olabilecekse
• Eski zemin kırılıp söküldükten sonra köşeler ve duvar dipleri hasar görmüş bir tadilat yapılıyorsa
• Altınızda başka bir daire veya oda varsa ve tesviye malzemesinin deliklerden komşunun tavanına sızmasını istemiyorsanız

Apartmanlarda alt kata sızma, çoğu zaman sonradan apartman yönetimiyle ve kat malikleriyle tatsız bir konuşmaya dönüşür. Uygulamada sık görülen durum şudur: tesviye şapı döküldükten birkaç dakika sonra alt kattaki komşunun tavanında, kalorifer borusunun çevresinde ıslak bir leke belirir. Boru geçişlerini önceden kapatmak bu riski büyük ölçüde ortadan kaldırır.

Fiyat listesinde köşelere mastik çekilmeden yapılan ayrı bir Zemin astarı kalemi de bulunur. İkisi de m² üzerinden hesaplanır ama işin kapsamı farklıdır. Bu kalemde usta astarı sürdükten sonra odanın bütün çevresini ve tüm geçişleri tek tek dolaşır, aralıkları temizler, gerekirse doldurur ve mastikle kapatır. Sıradan bir odada bu, birkaç metre ek birleşim demektir. Çok köşeli, nişli ve borulu bir dairede ise çok daha fazlasıdır.

• Yalnızca astar, yeni dökülmüş şapı olan, çevresinde kenar dilatasyon bandı bırakılmış ve köşeleri sağlam bir yeni yapıda yeterlidir. Duvar dibindeki boşluğu zaten süpürgeliğin kapatacağı yüzer bir parke ya da laminat döşenecekse de yeterlidir.
• Astar artı köşelere akrilik mastik, tadilatlarda, düzensiz ve hasarlı kenarlara tesviye şapı dökülürken, zemin boyalarında ve zeminle duvarın birleşiminin göründüğü ya da sızdırdığı her yerde uygundur.
• Süre: yalnızca astarda belirleyici olan esas olarak alandır. Bu kalemde ise çevre uzunluğu ve geçiş sayısı da hesaba girer. Bu yüzden küçük ama girintili çıkıntılı bir banyo, büyük ve boş bir salondan daha uzun sürebilir.
• Malzeme: astarın yanına akrilik mastik eklenir; derin aralıklarda dolgu fitili, büyük deliklerde ise hızlı priz alan tamir harcı gerekebilir.
• Risk: yalnızca astarda asıl risk yanlış astar seçimidir. Burada buna ek olarak esnek ya da serbest kalması gereken bir yerin kapatılması riski vardır, örneğin yüzer şapın dilatasyon derzi.

Hangi kalemi seçeceğinizden emin değilseniz, süpürgelikler söküldükten sonra köşelere bakın. Sürekli bir aralık, dökülmüş sıva ya da boruların çevresinde delikler görüyorsanız, büyük olasılıkla bu kaleme ihtiyacınız var.

Astar toz, yağ ve eski yapıştırıcı kalıntıları üzerinde işe yaramaz. Tesviye malzemeleriyle yaşanan sorunların çoğu, hazırlanmamış bir zemine astar sürülmesinden kaynaklanır. Ekip gelmeden önce şunlar tamamlanmış olmalıdır:

• Eski kaplama, süpürgelikler, yapıştırıcı kalıntıları ve gevşek şap parçaları sökülmüş olmalı
• Sıvalar, en azından duvarların alt kısmında, bitmiş ve kurumuş olmalı
• Zemindeki tesisat ve kalorifer boruları tamamlanmış olmalı ki mastikten sonra artık delme ve kırma yapılmasın
• Zemin kuru olmalı; yeni şapta tesviyeden önce genellikle nem ölçülür, kuruma süresini şap üreticisi belirler
• Oda sıcaklığı genellikle +5 °C'nin üzerinde olmalı; astarı çok hızlı kurutacak doğrudan güneş ve cereyan olmamalı
• Oda mobilyalardan boşaltılmış, elektrik ve suya rahat erişim sağlanmış olmalı

Zemine sonra ne geleceği bilgisi de önemlidir. Kendiliğinden yayılan tesviye şapının altına başka, seramik yapıştırıcısının altına başka, epoksi boyanın altına başka bir astar sürülür. Bunu ustaya önceden söyleyin, mümkünse kullanılacak sistemin adıyla birlikte.

Zeminin değerlendirilmesi

Deneyimli bir usta önce zemini bir çivi ya da sivri bir aletle çizer ve yüzeyin ufalanıp ufalanmadığına bakar. Zeminin çimento esaslı şap mı, anhidrit (alçı esaslı) şap mı, eski beton mu yoksa eski seramik gibi emici olmayan bir yüzey mi olduğunu belirler. Türkiye'de konutlarda çoğunlukla çimento esaslı şap ve beton görülür; anhidrit şap daha seyrek ama yeni projelerde rastlanabilir. Basit bir emicilik testi: zemine birkaç damla su damlatılır. Su hemen içine çekiliyorsa zemin çok emicidir. Damla gibi yüzeyde duruyorsa az emici ya da emici değildir. Astarın türü ve inceltme oranı buna göre seçilir.

Temizlik ve süpürme

Zemin önce süpürülür, ardından köşeler ve aralıklar dahil endüstriyel süpürgeyle iyice çekilir. Aralıkta kalan toz, mastiğin sonradan kopmasının en yaygın nedenidir. Yağlı yerler yağdan arındırılır, köşelerdeki gevşek parçalar kazınır.

Astarın ilk katı

Astar rulo, geniş fırça ya da büyük alanlarda püskürtme makinesiyle uygulanır. Duvar diplerine ve köşelere kadar, göllenme yapmadan eşit dağıtılır. Çok emici zeminlerde üreticiler sıklıkla ilk katı inceltilmiş, ikinci katı daha az inceltilmiş ya da saf uygulamayı önerir. Göllenen yerler mutlaka dağıtılmalıdır; aksi halde yüzeyde parlak bir film oluşur ve tesviye malzemesi bu filmin üstünde daha zayıf tutunur.

Aralıkların hazırlanması ve doldurulması

Astar kuruduktan sonra duvar diplerindeki ve geçişlerin çevresindeki aralıklar tekrar elden geçirilir. Mastiğin içine düşeceği büyük delikler önce harç ya da hızlı priz alan tamir malzemesiyle doldurulur. Derin aralıklara köpük dolgu fitili yerleştirilir, böylece mastik tüm derinliği doldurmak zorunda kalmaz. Derzdeki mastik makul bir kalınlıkta olmalıdır, bir santimlik derinliğin tamamını dolduracak kadar değil.

Köşelere akrilik mastik çekilmesi

Akrilik mastik silikon tabancasıyla zemin ile duvarın birleşimine ve boruların çevresine sıkılır. Sonra ıslatılmış bir spatula ya da parmakla, iki yüzeye de iyice bastırılacak şekilde düzeltilir. Fazlalıklar mastik kabuk bağlamadan hemen nemli bir bezle alınır. Tesviye şapı dökülecekse özellikle malzemenin akıp gidebileceği yerler bu şekilde kapatılır. Bu işlem çevredeki kenar dilatasyon bandının yerini tutmaz; o bant ayrıca yerleştirilir.

Astarın ikinci katı ve kuruma süreleri

Sistem gerektiriyorsa mastik kuruduktan sonra ikinci kat astar sürülür. Emici zeminler için astarlar üreticiye göre genellikle birkaç saat içinde kurur, bazı sistemler ise ertesi güne kadar bekleme ister. Akrilik mastik yaklaşık birkaç on dakikada kabuk bağlar ama tam sertleşmesi kademeli olur ve kalın katman daha fazla zaman ister. Sıradan bir oda genellikle bir günde biter; sonraki usta astar ve mastik üreticisinin verdiği sürelere göre işe başlar.

Astar türleri

• Emici zeminler için derin nüfuz eden astar, çimento esaslı şap ve beton üzerine tesviye malzemesi ve yapıştırıcı öncesinde sık kullanılan seçimdir. Yüzeye işler ve onu sağlamlaştırır.
• Anhidrit şap astarı, neme duyarlı alçı esaslı zeminler içindir. Anhidrit üzerine çimento esaslı tesviye veya yapıştırıcı gelecekse doğru astar özellikle önemlidir, yoksa yapışma sorunları çıkabilir.
• Emici olmayan zeminler için aderans köprüsü, eski seramik, mozaik ya da pürüzsüz beton üzerinde kullanılır. Genellikle daha koyu kıvamlıdır, çoğu zaman kum dolgu içerir ve tesviye malzemesinin tutunacağı pürüzlü bir yüzey oluşturur.
• Epoksi astar, epoksi ve poliüretan zemin kaplamalarının altında ya da üreticinin sistemi izin veriyorsa daha nemli zeminlerde kullanılır. Taze katın üzerine sıklıkla kuvars kumu serpilir.

Temel kural şudur: astar, ardından gelecek tesviye malzemesi ya da yapıştırıcıyla aynı sistemden olmalıdır. Farklı üreticilerin ürünleri çoğu zaman birlikte çalışır, ama bir şikâyet durumunda üretici bu kombinasyona olumlu bakmayabilir.

Köşe mastikleri

• Akrilik mastik boyanabilir, kolay düzeltilir, esnekliği düşüktür ve kuru iç mekânlara uygundur. Birleşimin sonradan boyanacağı, üstünün tesviyeyle ya da süpürgelikle kapanacağı yerlerde kullanılır.
• Silikon ıslak ortamlarda ve daha çok hareket eden birleşimlerde kullanılır. Boyanamaz, üzerinde tesviye malzemesi de yapıştırıcı da tutmaz; bu yüzden başka katmanların altına uygulanmaz.
• Poliüretan mastik daha esnek ve dayanıklıdır; garaj zemini boyalarında ve hareketi fazla olan birleşimlerde kullanılır.
• Kenar dilatasyon bandı bir mastik değil, çevreye yerleştirilen köpük bir banttır. Yüzer şaplarda ve tesviyelerde zemini duvardan ayırır, yerine mastik konmamalıdır.

Banyolarda ve duş alanlarında su yalıtımı altındaki köşeler akrilikle değil, yalıtım bandıyla çözülür. Akrilik mastik sürekli ıslak kalan yerlere uygun değildir; bu kısım genellikle fayansçının ya da yalıtımcının işidir.

Sağlam şaplı, düz duvarlı, boş ve dikdörtgen bir odada iş basit ve hızlıdır. Mastik köşelere tek ve akıcı bir hareketle çekilir, astar geniş alanda ruloyla sürülür.

Daha fazla zaman ve malzeme gerektiren durumlar:

• Nişler, kolonlar, basamaklar ve kapı kasalarıyla girintili çıkıntılı bir plan
• Çok sayıda boru geçişi, özellikle eski tek borulu kalorifer tesisatlarında
• Duvar diplerinde önce doldurulması gereken geniş ve derin aralıklar
• Birden fazla kat astar isteyen ufalanan ya da tozlu zemin
• Zımparalanması ya da kazınması gereken eski yapıştırıcı kalıntıları
• Her şeyin daha yavaş kuruduğu soğuk ve nemli bir oda, örneğin kışın ısıtılmayan bir bodrum
• Eşyaların örtülmesi ve taşınması gereken, içinde yaşanan bir daire

Diğer ustalarla iş sırası

Bu işten önce duvarcının, sıvacının ve zemindeki tesisatı yapan tesisatçının işini bitirmiş olması gerekir. Sonrasında genellikle tesviye şapını döken usta, fayansçı ya da zemin boyacısı gelir. Uygulamada sık rastlanan bir durum, elektrikçinin astardan sonra duvar dibinde kanal açması ve köşeleri yeniden tozla doldurmasıdır. İş sırasını, astardan sonra odada kimsenin toz çıkarmayacağı şekilde ayarlayın. Astarlanmış yüzeyde kirli ayakkabıyla dolaşılmamalı, üzerine malzeme torbaları istiflenmemelidir.

• Tozun üstüne astar sürmek. Astar tozu yalnızca yüzeyde bağlar, altında zayıf bir katman kalır. Tesviye malzemesi sonradan astarla birlikte kalkar ya da üzerine vurulduğunda boş ses verir.
• Astarın göllenmesi. Parlak bir film oluşur ve tesviye malzemesi bu filme zayıf tutunur. Astarın biriktiği yerlerde kabarma ve kalkma olarak kendini gösterir.
• Yanlış astar türü. Örneğin eski seramiğin üzerine sıradan astar sürmek. Tesviye malzemesi pürüzsüz yüzeyden ayrılır, çoğu zaman yük bindikten sonra.
• Akrilik yerine silikon. Üzerinde ne tesviye ne de boya tutar; köşede açık bir derz kalır ve boya oradan kaçar.
• Dilatasyonu kapatmak. Zeminin hareket etmesi gereken bir yer sert bir malzemeyle doldurulursa, şap ya da tesviye duvar diplerinde çatlar.
• Dolgu olmadan çok derin bir aralığa mastik çekmek. Akrilik uzun sürede kurur, büzülür ve köşede bir çukur ya da çatlak oluşur.
• Kapatılmamış boru geçişleri. Tesviye malzemesi tavana ya da komşuya akar, borunun çevresinde çökmüş bir nokta kalır.
• Kuruma süresine uyulmaması. Islak astarın üzerine dökülen tesviye malzemesinde kabarcıklar ve iğne deliği şeklinde küçük delikler oluşur.

Sabırlıysanız ve malzemelerin teknik föylerine uyarsanız bu işi becerikli bir amatör olarak da yapabilirsiniz. İşin anahtarı temizlik ve zemine ne geleceğine göre doğru astarı seçmektir. Solventli astarlarla ya da epoksiyle çalışırken odayı iyi havalandırın, eldiven ve koruyucu gözlük kullanın.

1. Zemine sonra ne geleceğini öğrenin ve aynı sistemden astar alın.
2. Süpürgelikleri, yapıştırıcı kalıntılarını ve gevşek şap parçalarını sökün.
3. Zemine vurarak ve çizerek kontrol edin, zayıf yerleri kazıyın.
4. Bir damla suyla emiciliği deneyin ve astarın inceltme oranını buna göre belirleyin.
5. Zemini süpürün, köşeler ve aralıklar dahil iyice elektrik süpürgesiyle çekin.
6. Astarı karıştırın ve ruloyla bütün yüzeye, göllenme yapmadan eşit şekilde sürün.
7. Üreticinin önerdiği süre boyunca kurumaya bırakın ve bu arada odaya girmeyin.
8. Duvar diplerindeki ve boruların çevresindeki büyük delikleri harçla, derin aralıkları dolgu fitiliyle doldurun.
9. Akrilik mastiği tabancayla köşelere ve geçişlerin çevresine sıkın, ıslatılmış bir spatulayla düzeltin.
10. Fazlalıkları hemen nemli bir bezle silin.
11. Sistem gerektiriyorsa mastik sertleştikten sonra ikinci kat astarı sürün.
12. Bir sonraki katmandan önce yüzeyin kuru, temiz ve parlak lekesiz olduğunu kontrol edin.

Zeminin türünden emin değilseniz, özellikle anhidrit şapta ya da eski seramikte, zemini bir ustaya değerlendirtmek akıllıca olur. Astardaki bir hata, sonradan tesviye katmanı kırılıp sökülmeden düzeltilemez.

Biten işi bir sonraki usta gelmeden kontrol etmek iyi olur, çünkü sonrasında hiçbir şey görünmez. Odayı iyi ışık altında dolaşın ve şu noktalara odaklanın:

• Yüzey eşit şekilde astarlanmış, astarsız adacıklar ve parlak göllenmeler yok
• Avucunuzu gezdirdiğinizde elinizde toz kalmıyor, yüzey ufalanmıyor
• Bütün çevre boyunca köşeler kesintisiz, deliksiz şekilde kapatılmış
• Mastik düzgün, hem zemine hem duvara yapışmış ve kolayca soyulmuyor
• Boru geçişleri kapatılmış, çevrelerinde tavana açılan delik kalmamış
• Dilatasyon derzleri ve kenar bandının yerleri boş bırakılmış
• Duvarlarda, kapı kasalarında ve borularda mastik ya da astar kalıntısı yok
• Usta hangi malzemeyi kullandığını ve sonraki işin ne zaman başlayabileceğini size söylemiş