Waar moet je op letten bij het verwijderen van muren en dragende wanden?

Oudere indelingen hebben daarentegen vaak slecht verlichte gangen, ruimte die niet goed wordt benut en een lagere opbrengst wanneer de woning later wordt verkocht.

Wie zijn woonruimte wil openen, botst al snel op overbodige muren: een duidelijk, maar vaak onderschat obstakel. Veel leken kunnen de problemen niet voorzien die zich bij het uitbreken van muren kunnen voordoen, en toch beginnen ze er op eigen houtje aan.

De eerste uitdaging bij het verwijderen van een muur is vaststellen of die muur een last draagt of bijdraagt aan de aardbevingsbestendigheid van de woning. Dat is een belangrijke en lastige opgave. De meeste eigenaars weten wel dat sommige muren in hun woning dragend zijn, maar slechts weinigen kunnen ze met zekerheid herkennen. Ben je van plan om afbraakwerken uit te voeren, dan moet je precies weten welke muren je veilig kunt wegnemen, zodat de stabiliteit van de woning niet in gevaar komt.

Zonder stabiliteitsplannen of een beoordeling door een stabiliteitsingenieur is het moeilijk om daar zeker van te zijn.

Wat zijn dragende muren?

Dragende muren dragen het gewicht van de constructie van de woning. In gebieden waar aardbevingen voorkomen, vangen ze bovendien seismische belastingen op en beschermen ze de woning tegen aardbevingsschade. Hoewel de meeste dragende muren buitenmuren zijn, staan sommige ook binnen in de woning.

De volgende kenmerken kunnen erop wijzen dat een binnenmuur dragend is:

• De muur staat haaks op de vloer-, plafond- of dakbalken
• De muur staat recht onder een andere muur of iets daarvan verschoven
• De muur rust op een draagbalk of een betonnen fundering
• De muur staat centraal en loopt in de lengterichting van het gebouw

Een veelgemaakte fout van eigenaars is de veronderstelling dat een gedeeltelijke muur niet dragend kan zijn. In veel woningen staat naast de hoofddraagmuur een aangrenzende dragende muur of een muur die er haaks op staat. Zo'n muur hoeft niet over de volle lengte te lopen, maar kan ook gedeeltelijk zijn. Dat een muur kort is en niet over de hele lengte van de kamer loopt, betekent dus niet dat hij geen deel van het gewicht van de woning draagt.

Ook de leeftijd van je woning is een van de factoren die bepalen welke muren in je woning dragend zijn. Woon je bijvoorbeeld in een vrij recente bungalow, dan zijn de meeste, zo niet alle binnenmuren niet dragend. Zoals hierboven al vermeld, zijn dan alleen de buitenmuren dragend. Dat komt doordat nieuwere woningen worden gebouwd met zelfdragende dakspanten, die het gewicht van het dak afdragen naar uitsluitend de buitenmuren.

Oudere woningen zijn niet op die manier gebouwd, waardoor veel binnenmuren daar wel dragend zijn. Dat geldt vooral voor woningen van meer dan 50 jaar oud, zoals veel rijwoningen en fermettes van voor 1970. Oudere daken bestaan uit kepers of balken, en in veel gevallen zijn binnenmuren nodig om de dakconstructie te ondersteunen, zodat de belasting van het dak over meerdere delen van de woning wordt verdeeld.

Hoewel hierboven een aantal kenmerken van dragende muren zijn opgesomd, voldoen niet alle dragende muren aan deze kenmerken. Je kunt ervoor kiezen om zelf de oorspronkelijke bouwplannen te bestuderen, maar het is verstandig om, voordat je met de hamer aan de slag gaat, contact op te nemen met een architect of stabiliteitsingenieur. Die kan bepalen of je de muur zonder meer kunt wegnemen.

De meeste specialisten en architecten rekenen slechts een klein bedrag om bij je langs te komen en vast te stellen of een muur dragend is of niet. Blijkt het om een dragende muur te gaan, dan heb je een architect nodig voor een volledige set bouwplannen. Dat kleine bedrag is goud waard als je daarmee zeker weet dat je niet per vergissing een dragende muur uitbreekt. Verdiep je vooraf in een prijslijst voor bouwwerkzaamheden, zodat je weet wat het verwijderen van een muur kan kosten en een beeld krijgt van de totale uitgaven. Voor renovatiewerken aan een privéwoning ouder dan 10 jaar kan de aannemer onder voorwaarden 6 % btw toepassen in plaats van 21 %.

Een dragende muur verwijderen

Een dragende muur moet meestal worden vervangen: tijdens het uitbreken door een tijdelijke ondersteuning en daarna door een permanente constructie. Een geschikte vervanging is vaak een draagbalk met aan beide uiteinden een kolom, maar in sommige ruimtes heb je mogelijk meer dan één balk nodig. Bij dit soort ingrepen is het belangrijk dat al het metselwerk correct en volgens de geldende normen wordt uitgevoerd, zodat de stabiliteit van het gebouw behouden blijft en je later geen problemen krijgt.

Een voordelige manier om een uitgebroken dragende muur te vervangen, is het plaatsen van een nieuwe balk of balken onder de bestaande vloerbalken, op de plek van de verwijderde muur. Dat is echter vaak geen erg fraaie oplossing, waardoor eigenaars er liever van afzien. Een andere mogelijkheid is om de bestaande balken boven de muur in te korten, zodat de nieuwe balk in het plafond past en uit het zicht verdwijnt.

De afmeting van de balk en de prijs ervan hangen af van het gewicht dat hij moet dragen en de overspanning tussen de kolommen. Soms is er gewoon geen andere optie dan grotere balken die onder het plafond uitsteken. In dat geval kan het voordeliger zijn om een sterkere stalen balk te gebruiken om het gewenste effect te bereiken, of om de uiteindelijke opening kleiner te maken en zo kosten te besparen.

Niet-dragende muren

Muren die niet dragend zijn, zijn constructief minder belangrijk, maar vervullen wel heel wat andere functies. Ze bieden meer privacy, dempen geluid tussen ruimtes, besparen energiekosten en verbergen leidingen en installaties. Eigenaars moeten deze factoren afwegen voordat ze beslissen zo'n muur weg te nemen.

Energiekosten

In een open ruimte kunnen de energiekosten hoger uitvallen. Muren creëren kleinere zones waarin airco- en verwarmingssystemen efficiënter werken. Eén grote open ruimte verwarmen en koelen is een stuk duurder.

Installaties

In een binnenmuur kunnen elektriciteitsleidingen, waterleidingen of kanalen voor verwarming en ventilatie zijn weggewerkt. Meestal zitten die in muren die grenzen aan de badkamer. Het verleggen van deze leidingen en kanalen kan je project duurder maken en meer tijd kosten. Het is verstandig om vakmensen in te schakelen die er verstand van hebben. Aanpassingen aan de elektrische installatie moeten voldoen aan het AREI en worden gekeurd door een erkend keuringsorganisme.

Gevaarlijke materialen

Het afbreken van gipsplaat is stoffig en rommelig, maar bij het verwijderen van een muur onvermijdelijk. Soms kan het zelfs een ernstig gezondheidsrisico opleveren. Asbest werd vóór 1980 veel gebruikt en kan nog altijd in de muren van oudere woningen zitten. Bij afbraak komen gevaarlijke asbestvezels vrij met de stofwolken van de gipsplaat, wat onherstelbare gezondheidsschade kan veroorzaken bij iedereen die aanwezig is.

Asbest is niet het enige gezondheidsrisico. Loodhoudende verf, die al in kleine hoeveelheden giftig is, werd tot in de jaren 70 van de vorige eeuw gebruikt. Voordat een muur wordt verwijderd, hoort de aannemer te testen op asbest en loodhoudende verf en maatregelen te nemen om blootstelling aan deze stoffen te beperken. In muren kunnen ook andere gevaarlijke stoffen zitten, dus voordat je begint, moet je altijd advies inwinnen bij deskundigen over de verdere aanpak.

Een ruimte openen door een muur weg te nemen is een goede manier om de uitstraling van je woning te veranderen en het geheel luchtiger en ruimer te maken.Transport en opruimen horen daar onlosmakelijk bij: zo worden materialen correct afgevoerd en wordt het puin achteraf veilig opgeruimd. Het is een renovatieproject waar de laatste jaren veel vraag naar is.

Foto: Ezequiel Guerrero