Drainage rond het huis: wanneer ze je redt, wanneer ze overbodig is en wat droogte ermee te maken heeft

Drainage in een notendop

Drainage rond het huis is een buis met gaatjes in een bed van grind. Ze vangt het water in de grond bij de fundering op en voert het af voordat het zich in je muren perst. Je hebt ze nodig op kleigrond, op een helling, bij een huis met kelder en bij een oud huis met een vochtige plint. Je hebt ze niet nodig op zandgrond, op vlak terrein zonder kelder en daar waar het eigenlijke probleem een slecht aangesloten regenpijp is. Drainage is geen waterdichting, ze is er de helper van. En nog iets waar bijna niemand aan denkt: het water dat je opvangt, hoef je niet in de riolering te laten lopen. In een droge zomer heb je het harder nodig dan je denkt.

Water is als je schoonmoeder

Als je haar uitnodigt, is het gezellig. Ze geeft de tuin water, vult de regenton, iedereen blij. Komt ze ongevraagd en trekt ze in de kelder in, dan heb je een probleem dat niet vanzelf weggaat. Drainage is de manier om haar beleefd de deur te wijzen.

Maar opgelet. Soms is drainage precies wat je huis nodig heeft. Een andere keer is het een dure sleuf waarna je kelder even nat is als voordien, alleen ligt je tuin nu overhoop en is je spaarrekening lichter. Laten we kijken hoe je het verschil ziet voordat je een graafmachine bestelt.

Heb je wel drainage nodig? De test van vijf minuten

Voor je begint te graven, wandel je eens rond je huis. Liefst tijdens of vlak na een stevige bui, met een paraplu en een tas koffie. Let op deze dingen:

• Vochtvlekken en uitbloeiingen op de plint of in de kelder. Witte zoutkorsten, afbladderend pleisterwerk, een donkere band net boven het maaiveld. Je muur zuigt water op en haalt het ergens vandaan.
• Plassen naast het huis die er een dag na de regen nog staan. Het water kan nergens heen en blijft precies staan waar je het niet wilt.
• Kleigrond. Plakt de grond bij het graven aan je spade als boetseerklei en scheurt hij in de zomer open, dan heb je klei. Denk aan de polders of zware leem. Klei laat water amper door, dus het blijft zich ophopen tegen je fundering.
• Een huis op of onder een helling. Water van hogerop zoekt zijn weg naar beneden, en je huis staat in de weg.
• Een kelder of souterrain. Hoe dieper je huis in de grond zit, hoe meer het met water in contact komt.

Kon je niets aanvinken, dan heb je hoogstwaarschijnlijk geen drainage nodig. Twee of meer, lees dan aandachtig verder.

Wanneer je geen drainage nodig hebt (en iemand ze je toch aanpraat)

Een huis op vlak terrein, zonder kelder, op zand- of grindgrond die het water vanzelf laat wegzakken. Denk aan een flink stuk van de Kempen. Daar zorgt drainage vaak alleen voor een omgewoelde tuin. Hetzelfde geldt als de enige oorzaak van je vochtige plint regenwater is dat uit de regenpijp tegen de gevel spat, of een terrein dat naar het huis toe afloopt. Dat los je goedkoper en sneller op: de regenpijp aansluiten op een afvoerbuis, het terrein laten aflopen van het huis weg en een verharde strook of grindstrook langs de gevel.

Eerlijk is eerlijk: de helft van de "grondwaterproblemen" is in werkelijkheid een regenpijp die een halve meter van de muur eindigt. Los dat eerst op. Blijft het daarna nog nat, dan heb je een echte reden om te graven.

Wanneer drainage niet volstaat

Heb je een hoge grondwaterstand die in het voorjaar tot aan je kelder(vloer) stijgt, dan redt drainage je niet. Zulk water pomp je niet weg met een buis: die zou eeuwig blijven lopen en het water eerder naar je huis toe trekken. Dan heb je een waterdichte kelder nodig, een zogenaamde kuipkelder, en daarover beslist je architect of ingenieur, niet de buurman met zijn minigraver.

De meest gemaakte fout: regenpijpen aangesloten op de drainage

Onthoud dit, ook als je de rest van het artikel vergeet. Regenwater van het dak hoort niet in de drainage.

Drainage is gemaakt om traag het water op te vangen dat door de grond sijpelt. Je dak stuurt bij een stevig onweer honderden liters op een paar minuten de regenpijp in. Sluit je die aan op de drainagebuis, dan doet die geperforeerde buis precies waarvoor ze gemaakt is: ze verdeelt het water over het grind. Alleen deze keer pal tegen je fundering. Je hebt jezelf een ondergronds sproeisysteem voor je kelder gebouwd.

Leid je regenpijpen via een aparte, volle buis zonder gaatjes naar een infiltratievoorziening, een regenwaterput of de riolering voor regenwater, als de rioolbeheerder dat toelaat. De drainage mag op dezelfde plek uitkomen, maar volgt haar eigen weg. Hoe je de regenpijp zelf plaatst, vind je bij het plaatsen van een regenpijp.

Hoe drainage werkt, zonder vakjargon

Stel je een buis met gaatjes voor, naast de fundering, bedolven onder grind en ingepakt in doek. Water dat door de grond naar je huis stroomt, botst op het grind. Grind laat water veel makkelijker door dan aarde, dus het water zakt liever in de buis dan zich tegen je muur te persen. De buis ligt onder een lichte helling en voert het water af naar een plek waar het niemand stoort.

Er zijn vier onderdelen en elk heeft zijn taak:

• Drainagebuis - geperforeerd, meestal met een diameter van 100 mm. Voor een gewone woning ruim voldoende.
• Grind - gewassen, zonder zand of leem. Het legt een snelweg aan voor het water naar de buis.
• Geotextiel - een niet-geweven doek rond het grind. Het laat water door, maar houdt fijne grond tegen die de drainage anders na een paar jaar zou dichtslibben.
• Inspectieputten - in de hoeken en waar de buis van richting verandert. Daarlangs controleer je de drainage en spoel je ze indien nodig door met een tuinslang.

Het ene ding dat, als je het verprutst, van je drainage een dure ondergrondse tuinslang maakt

Dat is het verval. Water loopt alleen bergaf, ook al zouden we het soms graag anders uitleggen. De buis moet over de hele lengte blijven dalen, minstens een halve centimeter per meter en liefst meer. Eén plek waar de buis omhoog buigt of vlak blijft liggen, en je hebt een vijvertje onder de grond dat langzaam dichtslibt. Het verval controleer je met een waterpastoestel of een laser, niet op het zicht met een "dat zal wel goed zijn".

Hoe diep?

De buis komt naast de fundering te liggen, hoogstens tot aan de onderkant ervan, nooit dieper. Leg je ze onder de fundering, dan kan het water grond onder je huis wegspoelen, en dan ben je niet meer aan het draineren maar aan het ondergraven van je eigen huis. Tegelijk moet de buis lager liggen dan je keldervloer, anders loopt het water er gewoon omheen. De juiste diepte hangt af van hoe diep je fundering zit, dus één getal voor alle huizen bestaat niet.

Noppenfolie: superheld of gewoon extra plastic?

Noppenfolie is het meest opgezochte woord van dit hele onderwerp, en ook het vaakst verkeerd begrepen. Het is die zwarte of bruine folie met bobbeltjes die eruitziet als een eierdoos voor reuzen.

Wat ze doet: ze beschermt de waterdichting van je muur tegen beschadiging wanneer je de sleuf opvult met stenen en grind. Tussen muur en folie ontstaat een kleine luchtspouw, zodat de muur niet rechtstreeks tegen natte grond zit en het water langs de folie naar beneden kan lopen, richting drainage.

Wat ze niet doet: ze is geen waterdichting. Span je noppenfolie over kaal metselwerk zonder dichting en gooi je de sleuf dicht, dan heb je een stuk plastic begraven dat vooral een goed gevoel gaf. De muur heeft eerst een echte waterdichting nodig, de noppenfolie beschermt die daarna.

Hoe je noppenfolie plaatst

• Gewone noppenfolie plaats je met de noppen naar de muur. Heeft de folie een opgekleefd geotextiel, volg dan de handleiding van de fabrikant, want daar is de werkwijze vaak anders.
• De banen laat je overlappen, zodat er geen water achter de folie loopt.
• Bovenaan, boven het maaiveld, werk je de folie af met een afsluitprofiel. Zonder dat profiel loopt regenwater van bovenaf recht achter de folie, dus precies waar het niet mag komen.
• Onderaan loopt de folie door tot aan de drainage, zodat het water dat erlangs naar beneden loopt, ergens heen kan.

Welk grind, welke buis en wat moet je nog kopen

In de bouwhandel wacht je een rek met tien soorten buizen en een verkoper die je ze graag allemaal meegeeft. Dit heb je echt nodig voor een doorsnee woning:

Materiaal	Wat kies je	Waar let je op
Drainagebuis	Geperforeerd, diameter 100 mm	In fijne klei- of leemgrond loont een buis met geotextielkous
Grind	Gewassen, kaliber 16/32 of 8/16	Geen steenslag 0/32 of mengsel met zand, die remmen het water af
Geotextiel	Niet-geweven, rond het volledige grindbed	Zonder slibt de drainage na verloop van tijd dicht
Inspectieputten	In de hoeken van het huis en bij richtingsveranderingen	Ze moeten over tien jaar ook nog bereikbaar zijn
Buis voor regenpijpen	Vol, zonder perforaties	Loopt apart, niet via de drainage
Noppenfolie	Met afsluitprofiel	Alleen als bescherming van de waterdichting, niet in de plaats ervan

Klinken "buis met geotextielkous" en "geotextiel rond het grind" als twee keer hetzelfde, dan heb je maar half gelijk. Bij goede grond volstaat een van de twee. Bij kleigrond, die graag alles dichtslibt wat hij tegenkomt, loont het om beide te doen.

Waar moet het water heen dat de drainage opvangt

Dit is de vraag die bij de planning het vaakst vergeten wordt, en zonder antwoord heeft graven geen zin. Drainage verzamelt het water alleen. Ze moet het ook ergens kwijt kunnen. Er zijn vier mogelijkheden:

• Infiltratieput of infiltratiekratten - het water gaat terug de grond in, maar verder van het huis. Werkt goed op grond die water laat wegzakken.
• Pompput - als het water niet onder vrij verval weg kan, bijvoorbeeld bij een huis in een kuil of met een diepe kelder.
• Regenwaterput - het water blijft op je perceel en je geeft er de tuin mee water.
• Riolering voor regenwater - alleen als er in je straat een aparte regenwaterafvoer ligt en de rioolbeheerder akkoord gaat met de aansluiting.

In de riolering voor afvalwater hoort drainage niet thuis. Het waterzuiveringsstation is niet blij als je na elke bui je halve tuin opstuurt.

Infiltratieput: hoe ver van het huis

Ver genoeg zodat het water niet terugloopt naar de fundering die je net hebt drooggelegd. Meestal raadt men een afstand van enkele meters aan, vaak wordt minstens drie meter van de fundering genoemd. De precieze afstand en grootte van de put hangen wel af van hoe snel je grond water opneemt. Dat ontdek je met een infiltratietest: je graaft een put, giet er water in en meet hoe snel het zakt. Op klei kan je lang wachten en werkt een infiltratieput soms helemaal niet. Dan kies je beter voor een regenwaterput of een aansluiting op de riolering voor regenwater.

En dan nu die droogte

Het is een beetje een paradox. In de herfst en winter, als de ene regenbui na de andere over Vlaanderen trekt, doen we er alles aan om het water zo ver mogelijk van het huis te krijgen. In de zomer staan we met de tuinslang te kijken naar de waterfactuur. De zomers brengen steeds vaker weken zonder regen en dan één onweer dat in één keer neerkomt en wegloopt voor de tuin het goed en wel gemerkt heeft.

Een kleine berekening die verrast: elke millimeter regen betekent één liter water per vierkante meter dak. Een dak van 100 m² stuurt bij één stevig onweer met 20 mm neerslag dus zo'n 2.000 liter de regenpijpen in. In Vlaanderen valt gemiddeld ruwweg 750 tot 900 mm neerslag per jaar, dus van zo'n dak loopt jaarlijks al snel enkele tienduizenden liters water af. Dat is een hoop gieterwater dat de riolering in kan verdwijnen, of de tuin in.

Daarom loont het om drainage en regenwater samen te bekijken:

• Water van het dak gaat via een aparte buis naar de regenwaterput. De overloop van de put gaat naar de infiltratievoorziening.
• Water van de drainage gaat naar de infiltratie, of naar dezelfde put als het proper genoeg is en de put dat toelaat.
• Je perceel houdt het water vast, in plaats van het zo snel mogelijk uit te spuwen.

Nog een praktische opmerking. Bij nieuwbouw en verbouwingen wordt steeds vaker verwacht dat je het regenwater op je eigen perceel opvangt en verwerkt, en loos je het toch op de openbare riolering, dan kan de rioolbeheerder of het waterbedrijf daar een vergoeding voor aanrekenen. Wat precies geldt voor jouw perceel, hoor je bij de dienst omgeving van je gemeente of bij de rioolbeheerder. Vraag het na voordat je beslist waar het water naartoe gaat.

Drainage rond een oud huis

Graven rond een huis van vijftig jaar oud is iets anders dan bij nieuwbouw. Oude huizen hebben vaak ondiepe funderingen, soms in natuursteen of baksteen en zonder enige waterdichting. Graaf je bij zo'n huis de hele omtrek in één keer uit tot aan de voet van de fundering, dan kan je het de steun afnemen die het al decennia had. Daar kan het huis wel eens slecht tegen.

Bij een oud huis geldt daarom:

• In stukken graven, niet de hele omtrek in één keer. Stuk openleggen, afwerken, dichtgooien, volgende stuk.
• Bij ondiepe of beschadigde funderingen eerst een stabiliteitsingenieur raadplegen. Dat kost minder dan scheuren herstellen.
• Ligt de muur toch al bloot, maak er dan gebruik van. Maak hem schoon, laat hem drogen en breng een waterdichting aan. Drainage zonder dichting helpt bij een oud huis, maar maar half.
• Diepe sleuven naast het huis moet je beveiligen tegen instorten. Bij een diepte van zowat twee meter kan je niet zonder beschoeiing van de sleuf.

En heb geduld. Metselwerk dat jarenlang water heeft opgezogen, droogt niet op één weekend. Het resultaat zie je eerder na een seizoen dan na een week. Is het vocht ook al binnen zichtbaar, lees dan ook het artikel hoe je vocht en schimmel in huis aanpakt.

Stap voor stap

Zodat je weet wat je te wachten staat, of je het nu zelf doet of een aannemer controleert:

1. Zoek de oorzaak. Regenpijpen, terrein, grondsoort, grondwaterstand. Zonder dat graaf je in het blinde.
2. Beslis waar het water heen gaat. Infiltratie, regenwaterput, pompput, riolering. En vraag na wat er mag.
3. Graaf een sleuf rond het huis tot aan de voet van de fundering, bij een oud huis in stukken. Bij een lange omtrek spaart machinaal uitgraven van een sleuf je rug, op krappe plekken blijft handmatig graafwerk over.
4. Maak de muur schoon en controleer hem, herstel of vul de waterdichting aan.
5. Bevestig de noppenfolie met een afsluitprofiel boven het maaiveld.
6. Leg geotextiel op de bodem van de sleuf en een laag grind waarin je het verval vormt.
7. Leg de drainagebuis, controleer het verval met een toestel en plaats inspectieputten in de hoeken.
8. Omring de buis met grind en sla het geotextiel eromheen dicht.
9. Leid de regenpijpen via een aparte volle buis, niet in de drainage.
10. Vul aan met grond en werk het terrein af met een helling van het huis weg. Een verharde strook langs de gevel is een extraatje dat zichzelf terugbetaalt.

Meer over alles wat onder graven en opvullen valt, vind je in de categorie grondwerken.

Zelf doen of een aannemer?

Eerlijk: drainage is geen raketwetenschap en veel mensen doen het zelf. Het is vooral zwaar werk en geduld bij het verval. Heb je een nieuwbouw op redelijke grond, een minigraver voor een weekend en een schoonbroer die niet afhaakt bij de eerste hoop aarde, dan lukt het wel.

Bel een aannemer als:

• het gaat om een oud huis met ondiepe funderingen,
• je een diepe kelder hebt en de sleuf dieper wordt dan zowat anderhalve meter,
• je een pompput nodig hebt,
• je geen idee hebt of je met grondwater te maken hebt of gewoon met slechte regenpijpen.

En bel je een aannemer, stel dan drie vragen: waar gaat het water heen, hoe controleren jullie het verval en waar komen de inspectieputten. Krijg je op een van die vragen "dat zien we wel", zoek dan verder.

Veelgestelde vragen over drainage

Welk grind gebruik je voor drainage rond het huis?

Gewassen grind 16/32, eventueel 8/16. Belangrijk is dat er geen zand of fijne deeltjes in zitten. Steenslag 0/32 of een mengsel met zand laat zich wel beter verdichten, maar laat water slechter door, en dat is bij drainage net het omgekeerde van wat je wilt.

Waar laat je de drainage uitkomen?

In een infiltratieput, een pompput, een regenwaterput of de riolering voor regenwater, als de rioolbeheerder daarmee akkoord gaat. Nooit in de riolering voor afvalwater en nooit zo dat het water opnieuw bij het huis terechtkomt.

Volstaat noppenfolie zonder drainage?

Op een droog perceel met zandgrond vaak wel, als er een degelijke waterdichting onder zit. Op kleigrond of op een helling niet. De folie houdt het water tegen aan de muur, maar het moet daarna nog ergens heen.

Mag ik de regenpijpen van het dak op de drainage aansluiten?

Nee. Leid de regenpijpen via een aparte volle buis. Anders geeft je drainage je fundering water in plaats van ze droog te houden.

Hoe ver moet een infiltratieput van het huis liggen?

Meestal raadt men enkele meters aan, vaak minstens drie meter van de fundering. Doorslaggevend zijn wel de grondsoort en het resultaat van de infiltratietest, dus het best laat je het bepalen in het ontwerp.

Wanneer leg je drainage het best aan?

Buiten de natte periodes en de vorst, ideaal op het einde van de zomer of het begin van de herfst, als de grond droger is en de sleuf blijft staan. In het voorjaar, als alles doorweekt is, graaft het lastiger en staat er water in je sleuf.

Helpt drainage bij een hoge grondwaterstand?

Nee. Drainage is bedoeld voor water dat door de grond sijpelt en zich bij het huis ophoopt. Bij een blijvend hoge grondwaterstand heb je een waterdichte kelder of kuipkelder nodig.

Tot slot

Drainage rond het huis is een goede knecht. Goed ontworpen voert ze jarenlang stilletjes water af en vergeet je dat ze er is. Wordt ze aangelegd zonder verval, zonder bestemming en met de regenpijpen erop aangesloten, dan is het een dure tuinslang onder de grond. Zoek dus eerst uit waar het water vandaan komt en beslis dan waar het heen gaat. En gooi het als het even kan niet weg. In augustus zal je hele tuin je dankbaar zijn.