Sloopwerk

Voordat je de eerste klap op een muur geeft, moet je weten of die muur dragend of stabiliserend is. Een stabiliserende muur draagt misschien geen vloer, maar hij houdt het huis stijf en voorkomt dat de constructie gaat wringen. Veel mensen gaan ervan uit dat een dunne muur een scheidingswand is en een dikke muur dragend. Daar kun je niet op rekenen. In Belgische appartementen en rijwoningen zijn binnenmuren van snelbouwsteen, kalkzandsteen of beton vaak gewoon dragend, ook als ze er onschuldig uitzien. In vooroorlogse woningen draagt soms een dunne gemetselde muur de balklaag, of heeft iemand er later balken op gelegd.

Zekerheid krijg je uit de bouwplannen van het huis en het oordeel van een stabiliteitsingenieur. Die kijkt ook naar wat de buren boven en onder je al hebben aangepast. Ingrepen in de draagconstructie tellen namelijk bij elkaar op. Iets wat op zich geen kwaad kan, kan samen met andere verbouwingen wel een probleem worden. Woon je in een appartement, dan is het verstandig ook te weten hoe het gebouw als geheel in elkaar zit, want de dragende delen zijn van alle mede-eigenaars samen.

Gaat een dragende muur helemaal weg of komt er een grotere opening in, dan rekent de stabiliteitsingenieur uit wat de belasting overneemt. Vaak is dat een stalen balk of een prefab latei. Hij bepaalt ook hoe de vloer erboven tijdens het werk tijdelijk wordt ondersteund met stutten, zodat er niets kan zakken voordat de nieuwe ondersteuning klaar is.

In muren en vloeren lopen elektriciteitskabels, waterleidingen, riolering en soms gas. Schakel voor het slopen de zekeringen in de zekeringkast uit die bij het werk horen, en draai de hoofdkraan dicht. Een gasleiding koppel je nooit zelf los, dat doet een erkend installateur. Elektrische aanpassingen laat je over aan een erkend elektricien. De installatie moet voldoen aan het AREI en wordt gekeurd door een erkend keuringsorganisme. Ruik je tijdens het werk gas, stop dan direct. Doe geen lichtschakelaars of apparaten aan of uit, zet ramen en deuren open, verlaat de woning en bel de netbeheerder: Fluvius in Vlaanderen, Sibelga in Brussel. Is er direct gevaar, bel dan 112.

Zoek de loop van leidingen op met een leidingzoeker en teken ze met potlood of stift af op de muur. In oudere woningen kun je er niet van uitgaan dat kabels netjes recht omhoog of horizontaal lopen. In de praktijk komt het vaak voor dat er schuin midden in een muur een kabel opduikt, op een plek waar niemand hem verwacht.

Je sloopt van boven naar beneden en in kleine stukken. Waarom niet de hele muur in één keer? Een groot brok metselwerk beschadigt bij het vallen de vloer en de leidingen erin, en in een appartementsgebouw kan zelfs de tegelvloer bij de benedenburen scheuren. Zoek in een appartementsgebouw vooraf uit waar de stijgleidingen lopen en waar de afsluiters zitten, zodat je bij een probleem snel het water kunt afsluiten.

Bij het slopen en hakken in beton, baksteen, kalkzandsteen en pleisterwerk ontstaat fijn stof met kwarts. Wie dat lange tijd inademt, loopt longschade op. Werk daarom met een stofmasker van een hoge beschermingsklasse, meestal FFP3, scherm de werkruimte af met folie en plak de deuren naar andere kamers af. Gebruik bij het zagen water of gereedschap met een aangesloten bouwstofzuiger, die het stof direct bij de bron afzuigt.

Wanneer je lawaai mag maken, staat in een appartementsgebouw meestal in het reglement van interne orde van de vereniging van mede-eigenaars (VME). Ook het politiereglement van je gemeente bevat vaak regels over geluidsoverlast op zondag en in de avond. Laat de buren op tijd weten wanneer je begint en hoe lang het duurt. De meeste mensen accepteren lawaai makkelijker als ze weten wat ze kunnen verwachten. Bescherm de gangen, de traphal en de lift tegen stof en schade. Raakt er iets beschadigd in de gemeenschappelijke delen, dan is degene die het werk liet uitvoeren daarvoor aansprakelijk.

Een oude badkamer haal je stap voor stap leeg. Eerst gaat het sanitair eruit, dus bad, lavabo en toilet, daarna het tegelwerk en eventuele wandjes van cellenbeton of gipsblokken, en de vloer komt als laatste. In sommige appartementen zit een prefab badkamercel, die je ook in die volgorde ontmantelt. De stijgleidingen en afsluiters moeten blijven werken tot de loodgieter ze vervangt of opnieuw aansluit. Veel mensen schrikken van de hoeveelheid puin die uit één badkamer komt. Meestal vult dat een flinke container.

Onder de tegels zit vaak nog een oudere tegelvloer, een dikke zandcementchape of een opbouw die je niet verwacht. Hoeveel er precies uit moet, zie je pas na een proefgat, een klein gat in de vloer om de opbouw te bekijken. Bij wandtegels beslis je of je alleen de tegels verwijdert of ook het pleisterwerk eronder. Komt het pleisterwerk met de tegels mee los, dan moet de plafonneerder de muur opnieuw afwerken.

Oude vloeren in vooroorlogse woningen

In oudere Belgische woningen ligt vaak een houten balklaag, soms met een kruipkelder eronder. Daarop vind je soms meerdere lagen: planken, oud linoleum of vinyl dat met zwarte lijm is vastgezet, en hier en daar een opvulling van zand, puin of sintels tussen de balken. Die opvulling is zwaar, stoffig, vaak vochtig en kan resten bevatten van kolenstook. Draag bij het verwijderen een stofmasker en maak het materiaal steeds een beetje vochtig, zodat het niet stuift. Hoe je het afvoert, hangt af van wat er bij beoordeling in blijkt te zitten. Werk je bovenop de balklaag, let dan op dat je de vloerdelen en de balken zelf niet beschadigt.

In gebouwen van vóór 2001 kan asbest zitten. Je vindt het vaak in golfplaten op schuren en garages, gevelplaten, vensterbanken, plaatmateriaal achter kachels en in zekeringkasten, oude vloerbekleding zoals vinyl en de lijm eronder, kitten, rioolbuizen in sommige appartementsgebouwen en isolatie rond leidingen. Zolang asbesthoudend materiaal heel is, is het betrekkelijk veilig. Gevaarlijk zijn de vezels die vrijkomen bij breken, zagen of schuren en die je inademt.

Asbest laat je verwijderen door een erkende asbestverwijderaar. Die sluit de werkplek af, houdt het materiaal nat, haalt het zoveel mogelijk in zijn geheel weg, verpakt het in gemarkeerde zakken en voert het af naar een speciale verwerker. Wie bij een verbouwing een asbestplaat of rioolbuis gewoon stukslaat en in de container gooit, brengt de gezondheid van de werklieden en van alle bewoners in gevaar. Twijfel je of een materiaal asbest bevat, laat het dan vóór het slopen onderzoeken door een asbestdeskundige.

Gesloopt materiaal neemt meer ruimte in dan de oorspronkelijke muur, omdat er lucht tussen de brokken komt. En het is zwaar: een kubieke meter beton weegt grofweg ruim twee ton. Containers hebben daarom niet alleen een maximaal volume, maar ook een maximaal gewicht. Bij beton zit een container vaak al aan zijn gewichtsgrens terwijl hij nog maar half vol is. Reken bij het plannen van de afvoer dus met gewicht, niet met het aantal zakken.

Scheiden loont. Zuiver puin van beton, baksteen en kalkzandsteen wordt goedkoper verwerkt dan gemengd bouwafval met hout, kunststof, gipsplaat en isolatie. Gips hoort in België apart, want het verstoort de verwerking van puin. Metaal kun je los inleveren. Kleine hoeveelheden kun je vaak kwijt op het recyclagepark van je gemeente, voor grotere klussen huur je een container of een big bag.

Ouderwets slopen met een breekhamer gaat snel, maar heeft een prijs. De trillingen gaan door de hele constructie, het pleisterwerk en tegelwerk eromheen scheurt en bij dragende delen kan de samenhang verzwakken. Openingen in beton, dragende muren en prefab elementen worden daarom gemaakt door diamantzagen met een wandzaag of door kernboren. De snede is strak, er zijn geen trillingen en er komt minder stof vrij. De randen van de opening blijven recht, zodat je ze achteraf niet hoeft bij te werken.

Een schoorsteen breek je met de hand af, van boven naar beneden, zodat er geen brokken in de rookkanalen of op het dak vallen. Controleer eerst of het kanaal niet nog door een andere woning of een ander toestel wordt gebruikt, bijvoorbeeld een ketel of kachel op stookolie (mazout). In appartementsgebouwen komt een gezamenlijk afvoerkanaal voor de CV-ketels van meerdere woningen regelmatig voor. Na het afbreken moet de opening in het dak goed worden dichtgemaakt en waterdicht afgewerkt, anders krijg je lekkage.

Oude wandtegels in de badkamer of keuken kun je prima zelf weghalen, zolang je geen muren sloopt en niet aan leidingen komt. Het vraagt wel geduld en goede bescherming.

1. De zekeringen van de ruimte uitschakelen, het water afsluiten en stopcontacten, kranen en accessoires demonteren.
2. De vloer afdekken met stevig karton of platen en de deur afplakken met folie tegen het stof.
3. Een veiligheidsbril, handschoenen en een stofmasker opzetten en werkschoenen met een stevige zool aantrekken.
4. Beginnen aan de bovenrand van het tegelwerk of in een hoek, waar een tegel het makkelijkst loskomt, en de beitel plat onder de tegel zetten, niet haaks in de muur.
5. Werken met een elektrische breekhamer met platte beitel of met een handbeitel en hamer. Bij een harde muur rustig doorwerken, zodat het pleisterwerk niet in grote stukken meekomt.
6. De scherven tussendoor in stevige puinzakken doen en de zakken niet te vol maken, zodat je ze nog kunt tillen.
7. Na het verwijderen van de tegels los pleisterwerk en lijmresten wegtikken, zodat de ondergrond stevig genoeg is voor nieuw tegelwerk.
8. Stoppen met werken en een vakman bellen als er een kabel of leiding opduikt op een plek waar je die niet verwachtte.

• Het sloopwerk komt overeen met wat is afgesproken en dragende delen zijn onaangeroerd of ondersteund volgens de stabiliteitsingenieur
• Leidingen die moesten blijven zijn onbeschadigd en de uiteinden zijn veilig afgedopt
• Het puin is afgevoerd en je hebt de afvoerbewijzen ontvangen
• Gangen, traphal en lift zijn schoon en onbeschadigd
• De ondergrond is klaar voor de volgende vakmensen, zonder los pleisterwerk of lijmresten