Overtollige grond afvoeren, inclusief laden

De post bestaat meestal uit drie delen. Eerst het laden: een kraan, wiellader of kleinere schranklader neemt de grond van de hoop of rechtstreeks uit de put en schept hem in de kipbak van de vrachtwagen. Dan het eigenlijke transport naar de afgesproken bestemming. Tot slot het lossen op die plek: een stortplaats, een grondreinigingscentrum, een tussentijdse opslagplaats voor grond of een werf die grond nodig heeft om op te hogen.

Wat er meestal niet in zit, spreek je best vooraf af:

• het uitgraven zelf wordt apart geprijsd, de afvoer begint pas bij een kant-en-klare hoop of bij het rechtstreeks laden uit de uitgraving
• de stortkosten op de stortplaats of in het verwerkingscentrum worden vaak apart aangerekend, op basis van de weegbon
• het reinigen van de straat en van de banden is een apart werk als het om meer gaat dan even vegen
• het sorteren van grond, puin, wortels of afval komt erbij als de grond niet zuiver is

De prijslijst rekent in kubieke meter. Vraag bij de bestelling daarom altijd of het gaat om kubieke meters vaste grond, dus het volume van de uitgraving, of om kubieke meters losse grond op de vrachtwagen. Dat verschil is groter dan de meeste mensen denken.

Vaste en losse grond

Grond in zijn natuurlijke toestand is door de jaren heen samengedrukt. Zodra de kraan hem uitgraaft, valt hij los en neemt zijn volume toe. Die toename heet de zwelfactor, soms ook opbreekfactor genoemd. Bij zandgrond, zoals je in de Kempen veel tegenkomt, ligt die meestal rond 1,1 tot 1,2. Bij leem, typisch voor Brabant en Haspengouw, eerder rond 1,2 tot 1,3. Bij klei uit de polders of bij steenachtige grond kan het nog hoger liggen. Concreet: een uitgraving van 10 m³ kan zomaar 12 tot 14 m³ in de kipbakken opleveren.

Waarom is dat belangrijk? Als je raming rekent met vaste grond en de transporteur factureert per geladen vrachtwagen, kloppen de cijfers niet en ontstaat er discussie. De eenvoudigste oplossing is vooraf afspreken hoe het volume gemeten wordt en dat in de offerte laten zetten.

Hoe het volume bepaald wordt

Er zijn drie gebruikelijke methodes, en elk heeft zijn zwakke plek:

• berekenen uit de afmetingen van de uitgraving is nauwkeurig als de put opgemeten wordt voor hij aangevuld wordt, en geeft het volume vaste grond
• aantal vrachtwagens maal het volume van de kipbak is snel, maar hangt af van hoe vol er geladen wordt, en geeft het losse volume
• wegen op de stortplaats geeft tonnen, die met een volumegewicht omgerekend worden naar kubieke meter, en dat gewicht verschilt naargelang het soort grond en hoe nat hij is

Natte klei is zwaar. Een vrachtwagen zit daarmee vaak al aan zijn toegelaten gewicht voor de kipbak vol is. Daarom zijn er bij regenweer soms meer ritten nodig voor dezelfde uitgraving.

Hoeveel je op je perceel houdt

Reken nog voor de afvoer uit hoeveel grond je later terug nodig hebt. Aanvullingen rond de fundering, rond leidingen, een regenwaterput of septische put, het egaliseren van de tuin, verhoogde borders of een glooiing rond de woning slokken verrassend veel grond op. In de praktijk gebeurt het vaak dat een bouwheer alles laat wegvoeren en een half jaar later grond terugkoopt. Anderzijds is niet elke grond geschikt als aanvulling. Klei laat zich slecht verdichten, en teelaarde hoort niet thuis onder een oprit of terras.

1. Plaatsbezoek en afspraken. De transporteur of werfleider bekijkt de toegang, de hoeveelheid, het soort grond en de laadplek. Er wordt afgesproken waar de grond naartoe gaat, welke machines komen en hoe het volume gemeten wordt.
2. De laadplek voorbereiden. De kraan moet op een stevige ondergrond staan en de vrachtwagen moet kunnen stoppen en keren. Bij zachte grond wordt soms tijdelijk een strook steenslag of rijplaten gelegd.
3. Laden. De machinist schept de grond van de hoop of rechtstreeks uit de put en verdeelt hem gelijkmatig over de kipbak. Een ervaren machinist laadt zo dat geen enkele as overbelast raakt en dat er geen grond over de zijkanten valt.
4. Afdekken en vertrekken. Droge, stoffige grond wordt afgedekt met een zeil. Voor de vrachtwagen de openbare weg op rijdt, worden de banden gereinigd zodat hij geen modder meesleurt.
5. Transport en lossen. Op de stortplaats wordt de vrachtwagen gewogen, de chauffeur krijgt een weegbon of ontvangstbewijs en lost de grond waar de bediening dat aangeeft.
6. Ritten herhalen en opkuisen. Na de laatste vrachtwagen wordt de resterende grond op de laadplek bijeengeschoven en de straat voor het perceel geveegd of afgespoten.

Hoe lang het duurt

Het laden van één kipwagen duurt voor een kraan meestal enkele tot een kwartier. De totale duur hangt vooral af van de afstand tot de stortplaats en het aantal vrachtwagens. Ligt de bestemming dichtbij en rijden er twee of drie wagens, dan laadt de kraan bijna non-stop. Ligt ze ver en rijdt er maar één wagen, dan staat de kraan een groot deel van de dag te wachten. Een kleine sleuf voor een aansluiting is op een paar uur afgevoerd, de uitgraving voor de funderingsplaat van een eengezinswoning vraagt meestal één tot enkele dagen.

Twee werven met hetzelfde aantal kubieke meter kunnen sterk verschillen in moeilijkheid. Dit zijn de belangrijkste factoren:

Toegang en werkruimte

• een brede inrit en stevige ondergrond laten een grote drieasser toe, die meer in één rit meeneemt
• een smalle straat, lage leidingen of overhangende takken dwingen tot een kleinere vrachtwagen en dus meer ritten
• laden achter de woning of via de tuin, typisch bij een rijwoning, betekent vaak dat een kleine dumper of minilader de grond eerst naar de straat moet brengen, een extra stap
• een verbod voor zwaar verkeer of een brug met beperkt draagvermogen op de route verlengt de rit met een omweg

Soort en toestand van de grond

• droog zand of droge leem laadt makkelijk en glijdt vlot uit de kipbak
• natte klei kleeft aan de bak en de kipbak, is zwaar en brengt de vrachtwagen sneller aan zijn gewichtslimiet
• steenachtige grond en grote keien beschadigen de kipbak, en sommige stortplaatsen aanvaarden die onder andere voorwaarden
• grond vermengd met puin, beton, plastic of wortels is geen zuivere grond meer en is moeilijker kwijt te raken

Waar de grond ligt

Het snelst gaat het als de kraan rechtstreeks uit de put in de vrachtwagen laadt: graven en meteen in de kipbak storten. Ligt de grond verspreid over het perceel in verschillende hopen, dan moet de kraan zich telkens verplaatsen. Een hoop die al maanden ligt, is samengezakt, overwoekerd en bij regen een modderpoel. Grond die van in het begin bestemd is om af te voeren, leg je dus best op één plek dicht bij de inrit.

Uitgegraven grond en traceerbaarheid

Uitgegraven grond die van de werf vertrekt, mag niet zomaar ergens gestort worden. In Vlaanderen bestaat een regeling voor grondverzet die erop gericht is dat de kwaliteit van de grond gekend is en dat je kunt aantonen waar hij vandaan komt en waar hij terechtkomt. Bij grotere hoeveelheden is vaak een onderzoek van de grond nodig voor hij vertrekt. In Brussel en Wallonië gelden eigen regels. Je aannemer of transporteur weet doorgaans hoe dat voor jouw werf in elkaar zit, vraag het hem vooraf.

Praktisch betekent dit: vraag je transporteur een bewijs van waar de grond naartoe is gegaan. Denk aan weegbonnen, transportdocumenten of een ontvangstbewijs van de stortplaats of het verwerkingscentrum. Bewaar die samen met de facturen van je werf.

Teelaarde en verontreinigde grond

Teelaarde, de bovenste vruchtbare laag, is waardevol. Laat ze niet zomaar met de rest van de uitgraving meegaan. Leg ze apart en gebruik ze later voor je tuin en gazon. Wie een nieuwe tuin aanlegt, koopt anders net dat soort grond terug.

Het omgekeerde geval is grond die naar stookolie of diesel ruikt, verkleurd is, of sintels, oude teerhoudende roofing of stukken asbestcementbuis bevat. Vooral rond oude woningen met een voormalige stookolietank zie je dat geregeld. Meng die grond niet met zuivere grond, stop het werk en overleg met je aannemer. Er kan een analyse nodig zijn en de grond moet dan naar een plek die dat soort materiaal mag verwerken. Asbest mag alleen een gespecialiseerd bedrijf verwijderen.

Werken bij een appartement

Gaat het om een uitgraving bij een appartementsgebouw, bijvoorbeeld voor een aansluiting of een kelder, spreek dan de plaats voor de vrachtwagen en het tijdstip van laden af met de syndicus of de VME. Zo vermijd je dat bewoners hun garage niet uit kunnen.

Grond afvoeren is geen losse klus, maar een schakel in een ketting. Goede afstemming bespaart ritten en zenuwen.

• met de graafwerken: rechtstreeks uit de put laden is het voordeligst, dus bestel je de vrachtwagens voor de dag van de uitgraving en niet later
• met de aanvullingen: voor de afvoer moet duidelijk zijn hoeveel en welke grond terugkomt, anders voer je af wat je later mist
• met de aanvoer van materiaal: dezelfde vrachtwagens kunnen steenslag of betongranulaat voor de funderingslagen meebrengen, zo rijden ze minder leeg
• met de nutsleidingen: vraag vooraf de liggingsplannen op, in Vlaanderen via KLIP en in Brussel en Wallonië via CICC, en zorg dat de machinist weet waar kabels en gasleidingen liggen, want de bak mag daar niet in de grond woelen
• met de tuinaannemer: leg teelaarde en ondergrond van bij het begin gescheiden, zodat de teelaarde later bruikbaar blijft

Raakt de kraan bij het laden een gasleiding en ruik je gas, verlaat dan meteen de zone, gebruik geen open vuur of elektrische schakelaars en bel 112 of de netbeheerder: Fluvius in Vlaanderen, Sibelga in Brussel, ORES of RESA in Wallonië. Bij een beschadigde elektriciteitskabel blijf je op afstand en verwittig je de netbeheerder. Herstellen mag alleen een bevoegde vakman.

• Geen afspraak over de meetmethode. Op de factuur staan meer kubieke meter dan er uitgegraven werd en niemand weet wie gelijk heeft. Zet in de offerte of het om vast of los volume gaat.
• Alles in één keer laten wegvoeren. Een paar maanden later moet er grond voor de aanvullingen aangekocht en aangevoerd worden. Gevolg: dubbel transport.
• Grond vermengd met afval. De stortplaats aanvaardt hem niet als zuivere grond, de vrachtwagen keert terug of moet ergens anders heen en alles loopt uit.
• Hoop op de verkeerde plek. Grond vlak naast de put belast de wand en kan hem doen afkalven. Een hoop achter de woning betekent dan weer extra verplaatsen.
• Ontbrekende documenten. Later kun je niet aantonen waar de grond gebleven is.
• Kapotte inrit en gazon. Een zware vrachtwagen op zachte grond trekt sporen, beschadigt boordstenen of klinkers. Een tijdelijke strook steenslag of rijplaten helpt.
• Modder op de straat. Gemeente en buren klagen, en wie de straat bevuilt, is verantwoordelijk voor de opkuis.
• Laden tijdens een lange regenperiode. De grond is zwaar, vrachtwagens zakken weg en het perceel verandert in een modderveld. Als het kan, wacht je beter tot de grond wat opgedroogd is.

Heb je maar enkele kubieke meter grond, bijvoorbeeld na een kleine vijver of het uitgraven van een border, dan kun je die zelf in een gehuurde container of een big bag scheppen. De firma die de container of zak levert, zorgt voor de afvoer. Werk alleen op vlak terrein, niet in een diepe put en niet in de buurt van leidingen.

1. Bij de leverancier navragen welk materiaal de container mag bevatten en wat het maximale vulgewicht is.
2. Een plaats voor de container voorzien op een stevige, vlakke ondergrond, zo dicht mogelijk bij de hoop.
3. Grotere stenen, wortels, puin en alle ander afval uit de grond halen.
4. De teelaarde apart scheppen en opzijleggen voor later gebruik in de tuin.
5. De grond met de schop of kruiwagen laden via een stevige oprijplank, niet boven het hoofd uit tillen.
6. De grond gelijkmatig over de hele container verdelen en niet boven de rand laden.
7. Bij natte klei de container minder vol laden, zodat hij niet te zwaar wordt.
8. Na het laden de omgeving van de container en de straat vegen.
9. Bij de ophaling een bewijs vragen van waar de grond naartoe gaat.

Spreid het werk met de hand over meerdere dagen, draag handschoenen en stevige schoenen. Een kubieke meter grond weegt ruwweg anderhalve tot twee ton en dat voel je sneller dan je denkt.

Loop na de afvoer zowel je perceel als de documenten na. Controleer voor je de vorderingsstaat aftekent:

• De afgesproken hoeveelheid is afgevoerd en de grond voor de aanvullingen ligt nog op het perceel
• De berekening van de kubieke meters komt overeen met wat in de offerte stond
• Je hebt weegbonnen of ontvangstbewijzen van de stortplaats of het verwerkingscentrum
• Het aantal ritten komt overeen met het aantal documenten
• De teelaarde ligt apart, als dat zo afgesproken was
• Boordstenen, klinkers, afsluiting, inrit en gazon zijn niet beschadigd
• De straat voor het perceel is proper
• Op de laadplek liggen geen resten grond of afval meer
• De aangeduide leidingen en hun markering zijn niet beschadigd