Afbraak van massief of zichtbaar metselwerk

Massief metselwerk vind je in oudere woningen in binnenmuren en in dragende muren. Een halfsteens binnenmuur is meestal ongeveer 10 cm dik. Dragende muren zijn vaak steens, dus ruim 20 cm, of nog dikker. In oude huizen is meestal met kalkmortel gemetseld. Die brokkelt vaak makkelijk af. Cementmortel, die in latere jaren gebruikelijk werd, houdt veel sterker vast en vertraagt het werk.

Zichtbaar metselwerk bestaat uit gevelstenen die in het zicht blijven. Je ziet het aan de buitenkant van veel Belgische huizen, soms binnen als sfeerelement en vaak in oude panden. Bij het afbreken gaat het dan vaak om twee dingen tegelijk: één deel moet weg, terwijl het deel ernaast onbeschadigd en zichtbaar moet blijven. Wil je de stenen hergebruiken? Dan wordt het metselwerk met de hand gedemonteerd, steen voor steen, en daarna van mortel ontdaan. Let bij buitenmuren op dat veel huizen een spouwmuur hebben. Een ingreep in het buitenblad raakt dan ook de spouw en eventuele spouwmuurisolatie.

De eerste vraag is niet hoe je afbreekt, maar wat de muur draagt. Ook een onopvallende binnenmuur kan in een oud huis de omliggende muren stabiliseren. Het komt ook voor dat er na jaren deels een vloer of balklaag op rust. Daarom is het bij massief metselwerk verstandig om vooraf een stabiliteitsingenieur te laten kijken. Die beoordeelt of de muur dragend is, of de vloer erboven tijdens het werk tijdelijk gestut moet worden en welke linteel of stalen balk er boven een nieuwe opening moet komen.

Woon je in een oudere woning, gebouwd vóór de jaren negentig? Dan kan er asbest in de buurt van de muur zitten, bijvoorbeeld in oude platen, kitten of leidingisolatie. Twijfel je, stop dan en laat het eerst controleren en eventueel verwijderen door een gecertificeerd bedrijf.

1. De muur laten beoordelen en het advies van de stabiliteitsingenieur bij de hand hebben.
2. Nagaan wat er in de muur loopt: stroom, water, afvoer, ventilatiekanalen, gas. Uitschakelen en afkoppelen gebeurt door een vakman: stroom door een erkend elektricien, gas door een erkend installateur.
3. De ruimte leeghalen, vloeren, ramen en deuren afdekken met folie en de werkplek afschermen van de rest van de woning.
4. Bij een dragende muur de vloer erboven tijdelijk stutten volgens de aanwijzingen van de stabiliteitsingenieur.
5. Bij een opening in een dragende muur eerst een sleuf kappen en de nieuwe linteel of balk plaatsen, pas daarna het metselwerk eronder afbreken.
6. Van boven naar beneden afbreken, laag voor laag, en steeds controleren of het resterende metselwerk stabiel blijft.
7. Het puin direct sorteren: steen en mortel apart, metaal, hout en kunststof apart.
8. De dagkanten en de aansluitingen op plafond en vloer netjes afwerken en het afval afvoeren.

Ruik je tijdens het werk gas? Stop dan meteen. Gebruik geen elektrische apparaten, schakelaars of open vuur, zet ramen en deuren open, verlaat het pand en bel de netbeheerder: Fluvius in Vlaanderen, Sibelga in Brussel, ORES of RESA in Wallonië. Is er direct gevaar, bel dan 112.

Handmatig afbreken met een breekhamer, beitel en muurzaag is gebruikelijk in woningen en appartementen. Het is nauwkeuriger, schudt de constructie minder door elkaar en je kunt er een deel van het metselwerk of de gevelstenen mee sparen. Wel is het trager en lichamelijk zwaar.

Machinaal afbreken met hydraulische hamers of kleine sloopmachines past bij dikke buiten- en dragende muren, grote oppervlakken of plekken waar handwerk niet lukt. Het gaat sneller, maar maakt meer lawaai en trillingen. Die trillingen kunnen omliggende delen beschadigen. In de praktijk worden beide methoden vaak gecombineerd: de machine haalt het grove werk weg en de randen en aansluitingen worden met de hand nagewerkt. Voor rechte, strakke randen wordt het metselwerk eerst ingezaagd met een diamantschijf of zaagdraad.

Bij elke methode komt veel stof vrij. Nat werken, afzuigen, een stofmasker, veiligheidsbril en helm horen gewoon bij het werk, het is geen luxe.

• Dikte en functie van de muur: een dunne, niet-dragende wand is eenvoudig. Een dikke dragende muur met stutten en linteel vraagt veel meer werk.
• Hardheid van de mortel: brokkelige kalkmortel gaat makkelijk, harde cementmortel remt het werk af.
• Stenen sparen: zichtbaar metselwerk zorgvuldig demonteren duurt langer dan gewoon afbreken.
• Bereikbaarheid: een hoge verdieping zonder lift, een smalle trap of geen plek voor een container op straat maken het afvoeren van puin trager.
• Hoeveelheid puin: een kubieke meter massief metselwerk levert ruwweg anderhalf tot bijna twee ton afval op. Gebroken neemt het ook meer ruimte in dan in de muur.
• Verrassingen in de muur: weggewerkte leidingen, ingemetselde stalen raam- of deurkaders of stalen balken geven extra werk.
• Bewoning eromheen: in een bewoond pand moet je rekening houden met buren en rustige tijden, en de omgeving beter beschermen.

• Afbreken zonder stabiliteitsingenieur omdat de muur er dun uitziet. Het gevolg kan zijn: scheuren, een doorbuigende vloer of schade bij de buren.
• Een te kleine container. Massieve baksteen is zwaar, de container zit sneller vol dan je denkt. Neem wat ruimte.
• Puin bij het huisvuil. Bouwafval hoort naar het containerpark, een puinbrekerij of in een puincontainer van een bedrijf dat het volgens de regels afvoert.
• Een bedrijf alleen op prijs kiezen. Vraag naar ervaring en referenties en controleer of het bedrijf verzekerd is voor schade.

Loop bij de oplevering deze punten na:

• Het metselwerk is weggehaald zoals afgesproken en de randen van de opening zijn recht en stevig
• Omliggende muren, plafond en vloer vertonen geen nieuwe scheuren of doorbuiging
• De linteel of balk is geplaatst volgens de stabiliteitsingenieur en de stutten zijn pas op het afgesproken moment weggehaald
• Leidingen in de buurt zijn door een vakman afgedopt, afgewerkt of opnieuw aangesloten
• Het zichtbare metselwerk ernaast is niet beschadigd
• Het puin is afgevoerd en je hebt een bewijs van afgifte
• De ruimte is schoon en klaar voor de volgende klus