Τοποθέτηση χωνευτού σποτ σε γυψοσανίδα / ψευδοροφή

Για κάθε σημείο φωτισμού ο ηλεκτρολόγος ακολουθεί συνήθως αυτή τη σειρά:

1. Κατεβάζει την ασφάλεια του κυκλώματος στον πίνακα και ελέγχει με δοκιμαστικό ότι τα καλώδια δεν έχουν τάση.
2. Σημαδεύει το κέντρο της οπής σύμφωνα με το σχέδιο. Όταν τα σποτ είναι πολλά, χρησιμοποιεί μέτρο ή αλφάδι λέιζερ για να βγουν ίσιες οι σειρές.
3. Ελέγχει ότι στο σημείο της οπής δεν περνάει μεταλλικό προφίλ της ψευδοροφής, άλλο καλώδιο, σωλήνας ή αεραγωγός.
4. Ανοίγει την οπή με ποτηροτρύπανο για γυψοσανίδα, στη διάμετρο που δίνει ο κατασκευαστής του φωτιστικού.
5. Τραβάει το καλώδιο τροφοδοσίας από το κενό πάνω από την ψευδοροφή και ελέγχει σε τι κατάσταση είναι.
6. Συνδέει τους αγωγούς σε κλέμα ή στο τροφοδοτικό (driver), όπως δείχνει το σχέδιο του κατασκευαστή.
7. Αφήνει το τροφοδοτικό και τις συνδέσεις πάνω από την ψευδοροφή, έτσι ώστε να μην ακουμπούν πάνω στο φωτιστικό.
8. Σπρώχνει το φωτιστικό μέσα στην οπή και αφήνει τα ελατήρια να πατήσουν στη γυψοσανίδα.
9. Ανεβάζει την ασφάλεια και δοκιμάζει τη λειτουργία. Αν υπάρχει ροοστάτης, δοκιμάζει όλο το εύρος του.

Τα καλώδια έχουν τα γνωστά χρώματα. Το μπλε είναι ο ουδέτερος (N). Το καφέ, το μαύρο ή το γκρι είναι η φάση (L). Το κιτρινοπράσινο είναι η γείωση (PE). Πολλά σποτ LED με ξεχωριστό τροφοδοτικό έχουν διπλή μόνωση, οπότε η γείωση δεν συνδέεται πάνω τους. Τότε ο ηλεκτρολόγος απομονώνει τον αγωγό γείωσης με ασφάλεια σε κλέμα και δεν τον αφήνει να κρέμεται ελεύθερος.

Τα σποτ αλογόνου έχουν σχεδόν αντικατασταθεί από τα LED. Τα LED καταναλώνουν πολύ λιγότερο ρεύμα, ζεσταίνονται λιγότερο και κρατούν πολύ περισσότερο. Όταν διαλέγετε, αξίζει να κοιτάξετε τα εξής:

• σταθερό ή κινητό: το σταθερό φωτίζει κάθετα προς τα κάτω, ενώ το κινητό (ανακλινόμενο) στρέφει το φως, για παράδειγμα σε έναν πίνακα ή στον πάγκο της κουζίνας,
• ενσωματωμένο LED ή λάμπα που αλλάζει: τα σποτ με ενσωματωμένο LED είναι συνήθως πιο ρηχά, ενώ σε σποτ με λάμπα (π.χ. GU10) αλλάζετε μόνο τη λάμπα,
• βάθος τοποθέτησης: ανάμεσα στη γυψοσανίδα και στο μπετό πρέπει να χωράνε το φωτιστικό και το τροφοδοτικό,
• βαθμός προστασίας IP: στο μπάνιο χρειάζεται μεγαλύτερη αντοχή στην υγρασία, ανάλογα με την απόσταση από τη μπανιέρα ή το ντους, και πάνω από ντουζιέρα επιλέγεται συνήθως τουλάχιστον IP44,
• χρώμα φωτός: στο υπνοδωμάτιο και στο σαλόνι ταιριάζει θερμό λευκό (περίπου έως 3000 K) και στους χώρους εργασίας ουδέτερο λευκό,
• απόδοση χρωμάτων (CRI): τουλάχιστον 80, και στην κουζίνα και στο μπάνιο καλύτερα γύρω στο 90, ώστε το φαγητό και το δέρμα να μη φαίνονται γκριζωπά,
• ρύθμιση φωτισμού: το φωτιστικό, το τροφοδοτικό και ο ροοστάτης πρέπει να είναι συμβατά μεταξύ τους.

Γιατί δεν αρκεί «ένα οποιοδήποτε σποτ»; Γιατί η απόσταση ανάμεσα στα σποτ εξαρτάται από τη γωνία της δέσμης και από το ύψος του ταβανιού. Σε ένα συνηθισμένο ύψος δωματίου η απόσταση είναι συχνά γύρω στα 60 έως 100 εκατοστά. Μια στενή δέσμη όμως θέλει πιο πυκνά σημεία. Αλλιώς στο πάτωμα σχηματίζονται φωτεινοί κύκλοι και σκοτεινές λωρίδες.

Η πιο απλή περίπτωση είναι μια καινούργια ψευδοροφή. Εκεί ο ηλεκτρολόγος έχει αφήσει καλώδιο με αρκετό περίσσευμα σε κάθε σημείο, πριν ο γυψοσανιδάς κλείσει το ταβάνι. Τότε η τοποθέτηση γίνεται γρήγορα και καθαρά. Η δουλειά θέλει περισσότερο κόπο όταν:

• πρέπει να περάσει καλώδιο εκ των υστέρων πάνω από έτοιμη ψευδοροφή ή να μπει νέο κύκλωμα φωτισμού,
• η ψευδοροφή έχει διπλή στρώση γυψοσανίδας ή πυκνά προφίλ,
• πάνω από την ψευδοροφή υπάρχει θερμομόνωση, οπότε χρειάζεται ελεύθερος χώρος γύρω από το σποτ ή φωτιστικό που επιτρέπεται να ακουμπά στη μόνωση,
• το ταβάνι είναι ψηλό και η δουλειά γίνεται από σκαλωσιά,
• σε παλιά πολυκατοικία η ηλεκτρική εγκατάσταση είναι φθαρμένη, χωρίς αγωγό γείωσης ή χωρίς ρελέ διαφυγής,
• κατά την αλλαγή παλιών σποτ το νέο φωτιστικό δεν ταιριάζει στην υπάρχουσα οπή.

Το μεγάλο πλεονέκτημα της ψευδοροφής είναι ότι τα καλώδια περνούν στο κενό από πάνω, συχνά μέσα σε εύκαμπτο ηλεκτρολογικό σωλήνα, χωρίς σκάψιμο στους τοίχους. Τα καλώδια όμως πρέπει να στερεώνονται. Δεν τα αφήνετε απλώς ακουμπισμένα πάνω στη γυψοσανίδα.

Στην πράξη αυτά τα προβλήματα εμφανίζονται ξανά και ξανά:

• η οπή είναι εκτός άξονα και η σειρά από σποτ φαίνεται στραβή,
• η διάμετρος του ποτηροτρύπανου είναι λάθος και η οπή βγαίνει μεγαλύτερη, οπότε δεν συγκρατεί το σποτ,
• η γυψοσανίδα σπάει επειδή πιέζεται δυνατά το δράπανο,
• το τρυπάνι χτυπάει καλώδιο, επειδή δεν κατέβηκε η ασφάλεια του κυκλώματος,
• το τροφοδοτικό LED ακουμπά πάνω στη μόνωση ή στο φωτιστικό και υπερθερμαίνεται,
• οι συνδέσεις είναι απλώς τυλιγμένες με μονωτική ταινία αντί για κλέμα,
• ο ροοστάτης δεν είναι συμβατός και το φως τρεμοπαίζει ή βουίζει.

Αν η οπή βγήκε πολύ μεγάλη, βοηθάει ένα διακοσμητικό πλαίσιο που καλύπτει την άκρη. Μια άλλη λύση είναι να γεμίσει η άκρη με στόκο γυψοσανίδας και, όταν στεγνώσει, να ανοιχτεί ξανά η οπή. Μια μικρή οπή μεγαλώνει με ποτηροτρύπανο, αρκεί να το κρατάτε απόλυτα κάθετα. Όταν αλλάζετε σποτ αλογόνου, μετρήστε πρώτα την υπάρχουσα οπή. Μετά ψάξτε σποτ LED με ίδια ή λίγο μεγαλύτερη διάμετρο κοπής.

Η δουλειά μοιάζει απλή, όμως αγγίζει την ηλεκτρική εγκατάσταση. Γι' αυτό την αναλαμβάνει αδειούχος ηλεκτρολόγος. Μια λάθος σύνδεση μπορεί να προκαλέσει βραχυκύκλωμα, ηλεκτροπληξία ή φωτιά. Μια φωτιά στο κλειστό κενό πάνω από την ψευδοροφή μπορεί να μην τη δείτε αμέσως. Για αυτόν τον λόγο εδώ δεν υπάρχουν οδηγίες για να το κάνετε μόνοι σας.

Ο ηλεκτρολόγος κρίνει επίσης αν το κύκλωμα αντέχει επιπλέον φωτιστικά. Ελέγχει ακόμα αν στο μπάνιο ο βαθμός προστασίας είναι σωστός και αν η εγκατάσταση προστατεύεται από ρελέ διαφυγής. Αν μυρίσετε καμένο ή δείτε καπνό από την ψευδοροφή, κατεβάστε τον γενικό διακόπτη και, όταν χρειάζεται, καλέστε το 112.

Όταν παραλαμβάνετε τη δουλειά, αξίζει να ελέγξετε τα εξής:

• όλα τα σποτ ανάβουν και κάθε διακόπτης ανάβει τα σωστά σημεία,
• με τον ροοστάτη το φως δεν τρεμοπαίζει και τα σποτ δεν βουίζουν,
• τα σποτ είναι σε ευθεία γραμμή και στην ίδια απόσταση από τους τοίχους,
• τα στεφάνια των σποτ πατούν καλά στο ταβάνι και γύρω τους δεν φαίνεται σπασμένη γυψοσανίδα,
• το σποτ δεν κουνιέται και δεν πέφτει όταν το πιέσετε ελαφρά,
• το χρώμα του φωτός είναι ίδιο σε όλα τα σημεία,
• στο μπάνιο έχουν μπει σποτ με βαθμό προστασίας κατάλληλο για τη συγκεκριμένη ζώνη,
• έχετε τις οδηγίες και τα στοιχεία των φωτιστικών που τοποθετήθηκαν.