Σύνδεση μικροαυτόματου και ρελέ διαφυγής

Στον τιμοκατάλογο πρόκειται για την εργασία του ηλεκτρολόγου για την τοποθέτηση και σύνδεση μίας συσκευής σε υπάρχοντα ή νέο πίνακα. Τόσο για τον μικροαυτόματο όσο και για το ρελέ, συνήθως περιλαμβάνει:

• διακοπή και ασφάλιση του κυκλώματος ώστε να μην επανατροφοδοτηθεί, και επιβεβαίωση ότι δεν υπάρχει τάση,
• τοποθέτηση της συσκευής στη ράγα DIN του πίνακα,
• σύνδεση των αγωγών εισόδου και εξόδου, και όπου χρειάζεται γεφύρωση με άλλες συσκευές μέσω χτένας,
• σύσφιξη των ακροδεκτών με τη ροπή που ορίζει ο κατασκευαστής,
• σήμανση του κυκλώματος στον πίνακα,
• επανατροφοδότηση και δοκιμή λειτουργίας, στο ρελέ και με το κουμπί δοκιμής.

Η εργασία δεν περιλαμβάνει την ίδια τη συσκευή, νέο πίνακα, νέα καλώδια προς τους χώρους ούτε τον έλεγχο της εγκατάστασης. Αν αλλάζει όλος ο πίνακας ή τοποθετείται νέος, πρόκειται για ξεχωριστή εργασία τοποθέτηση και σύνδεση ηλεκτρικού πίνακα διαμερίσματος. Ο έλεγχος με μετρήσεις τιμολογείται χωριστά.

Μικροαυτόματος

Ο μικροαυτόματος παρακολουθεί την ένταση του ρεύματος που περνά από το κύκλωμα. Σε παρατεταμένη υπερφόρτιση, για παράδειγμα όταν στην ίδια γραμμή πριζών λειτουργούν μαζί βραστήρας, φούρνος και αερόθερμο, πέφτει με καθυστέρηση. Σε βραχυκύκλωμα πέφτει σχεδόν αμέσως. Πάνω του αναγράφεται ένδειξη όπως B16 ή C10. Το γράμμα είναι η καμπύλη απόζευξης και ο αριθμός η ονομαστική ένταση σε αμπέρ. Στις κατοικίες χρησιμοποιείται συνήθως καμπύλη B, ενώ για κινητήρες και συσκευές με μεγάλο ρεύμα εκκίνησης καμπύλη C. Η τιμή του μικροαυτόματου επιλέγεται πάντα με βάση τη διατομή του καλωδίου και τον τρόπο όδευσής του. Ο μικροαυτόματος δεν επιτρέπεται να είναι μεγαλύτερος από όσο αντέχει το καλώδιο.

Ρελέ διαφυγής

Το ρελέ συγκρίνει το ρεύμα που μπαίνει στο κύκλωμα με το ρεύμα που επιστρέφει. Αν η διαφορά ξεπεράσει την ευαισθησία του, πέφτει. Στις κατοικίες χρησιμοποιείται ευαισθησία 30 mA. Οι ισχύοντες κανονισμοί ηλεκτρικών εγκαταστάσεων απαιτούν συμπληρωματική προστασία με ρελέ τέτοιας ευαισθησίας, και χωρίς λειτουργικό ρελέ διαφυγής ο ηλεκτρολόγος δεν μπορεί να εκδώσει Υπεύθυνη Δήλωση Εγκαταστάτη (ΥΔΕ) για την εγκατάσταση. Το ρελέ από μόνο του δεν προστατεύει από υπερφόρτιση ή βραχυκύκλωμα, γι' αυτό πριν ή μετά από αυτό πρέπει να υπάρχει μικροαυτόματος.

Συνδυασμένη συσκευή

Υπάρχει και συσκευή που συνδυάζει σε μία μικροαυτόματο και ρελέ διαφυγής, ο λεγόμενος διαφορικός μικροαυτόματος (RCBO). Το πλεονέκτημα είναι ότι ένα σφάλμα σε μία γραμμή ρίχνει μόνο αυτή τη γραμμή και όχι το μισό σπίτι. Πιάνει λίγο χώρο, αλλά είναι ακριβότερη.

• Παλιό διαμέρισμα χωρίς ρελέ. Σε πολλές πολυκατοικίες παλαιότερων δεκαετιών ο πίνακας δεν έχει ρελέ διαφυγής ή έχει ακόμα βιδωτές ασφάλειες. Η προσθήκη ρελέ είναι από τις πιο λογικές επενδύσεις στην ασφάλεια.
• Νέα γραμμή. Για επαγωγική εστία, φούρνο, κλιματιστικό, θερμοσίφωνα ή ηλεκτρική ενδοδαπέδια θέρμανση προστίθεται ξεχωριστός μικροαυτόματος, συχνά και ρελέ.
• Αντικατάσταση φθαρμένης συσκευής. Ο μικροαυτόματος πέφτει χωρίς λόγο, το ρελέ δεν αντιδρά στη δοκιμή, η συσκευή είναι καμένη ή μηχανικά κατεστραμμένη.
• Ανακαίνιση ηλεκτρολογικής εγκατάστασης. Σε νέα εγκατάσταση οι γραμμές χωρίζονται και τα ρελέ τοποθετούνται σύμφωνα με τη μελέτη και το μονογραμμικό του πίνακα.
• Νέα συσκευή με ηλεκτρονικά. Αντλία θερμότητας, φορτιστής ηλεκτρικού αυτοκινήτου ή φωτοβολταϊκό μπορεί να απαιτούν ρελέ διαφορετικού τύπου, σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή.

Οι ασφάλειες στον μετρητή είναι άλλο θέμα. Ανήκουν στην παροχή του διαχειριστή δικτύου (ΔΕΔΔΗΕ) και οποιαδήποτε αλλαγή τους, για παράδειγμα επαύξηση ισχύος, γίνεται με αίτηση στον ΔΕΔΔΗΕ. Σχετική είναι και η εγκατάσταση εξωτερικής παροχής ΧΤ σε διαμέρισμα.

Μια μικρή εργασία στον πίνακα τελειώνει γρήγορα όταν ο ηλεκτρολόγος έχει όλες τις πληροφορίες από πριν. Αξίζει να ετοιμάσετε τα εξής:

• Φωτογραφία του ανοιχτού πίνακα. Αρκεί να φωτογραφίσετε τις συσκευές πίσω από το πορτάκι, χωρίς να αφαιρέσετε το κάλυμμα. Από αυτήν ο ηλεκτρολόγος εκτιμά αν υπάρχει χώρος για νέα συσκευή και σε τι κατάσταση είναι ο πίνακας.
• Λίστα συσκευών. Σημειώστε τι θέλετε να συνδέσετε στη νέα γραμμή, για παράδειγμα επαγωγική εστία, φούρνο, κλιματιστικό ή θερμοσίφωνα, και την ισχύ τους.
• Περιγραφή του προβλήματος. Αν κάτι πέφτει, σημειώστε πότε, με ποια συσκευή και αν πέφτει ο μικροαυτόματος ή το ρελέ.
• Παλαιότερη ΥΔΕ. Αν την έχετε, ο ηλεκτρολόγος βλέπει από το μονογραμμικό και το πρωτόκολλο ελέγχου πώς ήταν συνδεδεμένη η εγκατάσταση και ποιες τιμές μετρήθηκαν.
• Πρόσβαση στον πίνακα. Ελευθερώστε τον χώρο μπροστά από τον πίνακα και υπολογίστε ότι κατά τη διάρκεια της εργασίας μέρος ή όλο το σπίτι θα μείνει χωρίς ρεύμα. Κρατήστε ψυγείο και καταψύκτη κλειστά.

Σε πολυκατοικία οι μετρητές και οι ασφάλειες της παροχής βρίσκονται συνήθως σε κοινόχρηστο χώρο, στην είσοδο, στην πυλωτή ή στο υπόγειο. Αν χρειαστεί να διακοπεί η τροφοδοσία όλου του διαμερίσματος πριν από τον πίνακα, ο ηλεκτρολόγος χρειάζεται πρόσβαση εκεί, γι' αυτό μάθετε από πριν ποιος έχει το κλειδί.

Έλεγχος του πίνακα

Ο ηλεκτρολόγος πρώτα εξετάζει ποιο σύστημα γείωσης έχει η εγκατάσταση, ποιες είναι οι διατομές των καλωδίων, αν υπάρχει χώρος στον πίνακα για νέα συσκευή και αν η κατάσταση των παλιών συσκευών και ακροδεκτών επιτρέπει την προσθήκη. Σε παλιούς πίνακες συχνά αποδεικνύεται ότι η προσθήκη ενός ρελέ σημαίνει και τροποποίηση άλλων γραμμών ή αλλαγή ολόκληρου του πίνακα.

Διακοπή και επιβεβαίωση απουσίας τάσης

Πριν από οποιαδήποτε εργασία κατεβαίνει ο αντίστοιχος μικροαυτόματος ή ο γενικός διακόπτης, ασφαλίζεται ώστε να μην ανέβει κατά λάθος, και με όργανο μέτρησης επιβεβαιώνεται ότι στους αγωγούς δεν υπάρχει τάση. Στην πράξη συμβαίνει στον πίνακα να έρχεται τροφοδοσία και από άλλο σημείο, οπότε μετά το κατέβασμα ενός μικροαυτόματου μέρος των αγωγών μένει ακόμα υπό τάση. Γι' αυτό η μέτρηση γίνεται πάντα.

Τοποθέτηση και σύνδεση

Η συσκευή κουμπώνει στη ράγα DIN. Στο ρελέ διαφυγής περνούν τόσο ο αγωγός φάσης όσο και ο ουδέτερος όλων των γραμμών που προστατεύει. Ο ουδέτερος μιας προστατευόμενης γραμμής δεν επιτρέπεται να ενωθεί με τον ουδέτερο μιας μη προστατευόμενης, αλλιώς το ρελέ πέφτει χωρίς φανερή αιτία ή αντίθετα δεν λειτουργεί. Ο αγωγός γείωσης δεν περνά από το ρελέ. Οι αγωγοί απογυμνώνονται στο σωστό μήκος και σφίγγονται με την προβλεπόμενη ροπή. Ένας χαλαρός ακροδέκτης θερμαίνεται με τον καιρό και είναι από τις συχνές αιτίες φωτιάς στους πίνακες.

Δοκιμή και σήμανση

Μετά την επανατροφοδότηση ο ηλεκτρολόγος πατά το κουμπί δοκιμής του ρελέ και επιβεβαιώνει ότι πέφτει. Μετρά επίσης με όργανο την αντίσταση μόνωσης και τη λειτουργία του ρελέ, δηλαδή το ρεύμα και τον χρόνο απόζευξης. Η δοκιμή με το κουμπί από μόνη της δεν μετρά σε πόσο χρόνο και σε ποιο ρεύμα πέφτει το ρελέ. Στο τέλος οι γραμμές σημαίνονται στον πίνακα, ώστε να είναι σαφές τι κατεβάζει κάθε συσκευή.

• Ρελέ τύπου AC. Αντιδρά σε εναλλασσόμενο ρεύμα διαρροής. Για τα σημερινά σπίτια με πολλά ηλεκτρονικά κατά κανόνα δεν συνιστάται πια.
• Ρελέ τύπου A. Αντιδρά και σε παλμικό συνεχές ρεύμα από πλυντήρια, επαγωγικές εστίες και τροφοδοτικά. Στα διαμερίσματα είναι σήμερα η συνηθισμένη επιλογή.
• Ρελέ τύπου F ή B. Χρησιμοποιείται σε συσκευές με inverter, σε ορισμένες αντλίες θερμότητας και σε φορτιστές ηλεκτρικών αυτοκινήτων. Τον τύπο τον ορίζουν οι οδηγίες του κατασκευαστή της συσκευής.
• Διπολικό και τετραπολικό ρελέ. Διπολικό για μονοφασικές γραμμές, τετραπολικό για τριφασική εγκατάσταση.
• Μονοφασικός μικροαυτόματος. Ο πιο συνηθισμένος για γραμμές φωτισμού και πριζών. Τυπικά 10 A για φώτα και 16 A για πρίζες, πάντα όμως ανάλογα με το καλώδιο.
• Τριφασικός μικροαυτόματος. Για κουζίνα στα 400 V, θερμοσίφωνα μεγάλης ισχύος ή αντλία θερμότητας σε τριφασική παροχή.

Όταν υπάρχουν πολλές γραμμές, δεν συνιστάται όλο το σπίτι να είναι κάτω από ένα ρελέ. Αν πέσει, μένετε χωρίς φως και χωρίς ψυγείο. Καλύτερα οι γραμμές να μοιραστούν σε δύο ρελέ ή να χρησιμοποιηθούν διαφορικοί μικροαυτόματοι.

• Μεγαλύτερος μικροαυτόματος για να μην πέφτει. Στην πράξη συμβαίνει κάποιος να αλλάξει μικροαυτόματο 10 A με 16 A ή 20 A για να σταματήσει να πέφτει. Το καλώδιο όμως είναι το ίδιο και σε υπερφόρτιση υπερθερμαίνεται. Πρόκειται για σοβαρό κίνδυνο πυρκαγιάς.
• Ενωμένοι ουδέτεροι. Ο ουδέτερος μιας προστατευόμενης γραμμής ενώνεται με τον ουδέτερο άλλης γραμμής και το ρελέ πέφτει τυχαία.
• Ρελέ τύπου AC για συσκευές με ηλεκτρονικά. Σε ορισμένα σφάλματα μπορεί να μην αντιδράσει.
• Όλο το σπίτι κάτω από ένα ρελέ. Οι μικρές φυσιολογικές διαρροές πολλών συσκευών αθροίζονται και το ρελέ πέφτει και χωρίς σφάλμα.
• Χαλαροί ακροδέκτες. Ο ακροδέκτης θερμαίνεται, η συσκευή μαυρίζει και μπορεί να πάρει φωτιά.
• Αλλαγή από τον ίδιο τον ιδιοκτήτη. Ο ιδιοκτήτης αλλάζει τη συσκευή μόνος του βλέποντας ένα βίντεο, χωρίς μετρήσεις και χωρίς έλεγχο. Σε βλάβη ή ατύχημα λείπει τότε κάθε τεκμηρίωση ότι η εγκατάσταση είναι σωστή.
• Πίνακας χωρίς σήμανση. Σε βλάβη κανείς δεν ξέρει ποιος μικροαυτόματος κατεβάζει τι.

Εργασίες σε ηλεκτρική εγκατάσταση επιτρέπεται να εκτελεί μόνο αδειούχος ηλεκτρολόγος εγκαταστάτης με την αντίστοιχη επαγγελματική άδεια. Αυτό ισχύει και για την αλλαγή ενός μικροαυτόματου ή την προσθήκη ρελέ. Μετά από τροποποίηση της εγκατάστασης πρέπει να ακολουθεί έλεγχος με μετρήσεις, και ο ηλεκτρολόγος συντάσσει ή ενημερώνει την Υπεύθυνη Δήλωση Εγκαταστάτη (ΥΔΕ) με το πρωτόκολλο ελέγχου και το μονογραμμικό του πίνακα. Περισσότερα θα βρείτε στη σελίδα έλεγχος ηλεκτρολογικής εγκατάστασης και ΥΔΕ σε διαμέρισμα. Για αλλαγή στην παροχή ή στις ασφάλειες του μετρητή απαιτείται αίτηση στον ΔΕΔΔΗΕ.

Φυλάξτε την ΥΔΕ. Τη ζητά η ασφαλιστική εταιρεία σε περίπτωση ζημιάς, απαιτείται σε πώληση ή μίσθωση του ακινήτου, και τη ζητά ο ΔΕΔΔΗΕ σε επαύξηση ισχύος ή σε σύνδεση νέων εγκαταστάσεων όπως φωτοβολταϊκό. Για κατοικίες ο περιοδικός επανέλεγχος απαιτείται κάθε 10 χρόνια.

Η σύνδεση είναι δουλειά του ηλεκτρολόγου, αλλά μερικά πράγματα μπορείτε ως ιδιοκτήτης να τα ελέγξετε με ασφάλεια χωρίς να ανοίξετε το κάλυμμα του πίνακα:

1. Κοιτάξτε στον πίνακα αν υπάρχει καθόλου ρελέ διαφυγής. Αναγνωρίζεται από το κουμπί δοκιμής με το γράμμα T και την ένδειξη ευαισθησίας, για παράδειγμα 30 mA.
2. Πατήστε το κουμπί δοκιμής. Το ρελέ πρέπει να πέσει αμέσως. Στη συνέχεια ανεβάστε πάλι τον μοχλό. Οι κατασκευαστές συνιστούν τακτική δοκιμή, συνήθως από μία φορά τον μήνα έως μία φορά ανά εξάμηνο, και το ακριβές διάστημα αναγράφεται στις οδηγίες της συσκευής.
3. Αν το ρελέ δεν πέσει όταν πατηθεί το κουμπί, μην το δοκιμάζετε ξανά, μη χρησιμοποιείτε το κύκλωμα για τίποτα ευαίσθητο και καλέστε ηλεκτρολόγο.
4. Αν το ρελέ πέφτει μόνο του, βγάλτε όλες τις συσκευές από τις πρίζες, ανεβάστε το ρελέ και συνδέστε τις συσκευές μία μία. Αν πέσει με μια συγκεκριμένη, το σφάλμα είναι πιθανότατα σε αυτήν.
5. Αν πέφτει ο μικροαυτόματος, ελέγξτε αν στην ίδια γραμμή λειτουργούν ταυτόχρονα πολλές συσκευές μεγάλης ισχύος. Αν πέφτει και χωρίς φορτίο, πρόκειται για βλάβη για ηλεκτρολόγο.
6. Σημειώστε ποιος μικροαυτόματος κατεβάζει ποιο δωμάτιο, αν η σήμανση λείπει από τον πίνακα. Αρκεί να τους κατεβάζετε έναν έναν και να παρατηρείτε φώτα και πρίζες.
7. Μην αφαιρείτε ποτέ το κάλυμμα του πίνακα, μην αλλάζετε συσκευές και μη συνδέετε αγωγούς μόνοι σας.

Αν ο πίνακας είναι ζεστός στην αφή, μυρίζει καμένο ή οι συσκευές πάνω του μαυρίζουν, κατεβάστε τον γενικό διακόπτη και καλέστε ηλεκτρολόγο.

• οι συσκευές είναι σταθερά στερεωμένες στη ράγα και το κάλυμμα του πίνακα κλείνει χωρίς να πιέζει τους αγωγούς,
• οι γραμμές έχουν σήμανση και η σήμανση αντιστοιχεί στην πραγματικότητα,
• το ρελέ πέφτει αμέσως όταν πατηθεί το κουμπί δοκιμής,
• οι τιμές των μικροαυτόματων αντιστοιχούν στα καλώδια και ο ηλεκτρολόγος μπορεί να σας εξηγήσει γιατί υπάρχει ο κάθε μικροαυτόματος σε κάθε γραμμή,
• έχετε πρωτόκολλο ελέγχου με τις μετρημένες τιμές και, όπου απαιτείται, ενημερωμένη ΥΔΕ με την υπογραφή του ηλεκτρολόγου,
• όταν λειτουργούν οι συνηθισμένες συσκευές, τίποτα δεν πέφτει.

Η τιμή εργασίας στον τιμοκατάλογο NUMIQ για τη σύνδεση ρελέ διαφυγής είναι 14 € ανά τεμάχιο. Για τη σύνδεση μονοφασικού μικροαυτόματου είναι 41 € ανά τεμάχιο. Πρόκειται για την εργασία του ηλεκτρολόγου μαζί με τα μικροϋλικά, χωρίς την ίδια τη συσκευή, τον πίνακα και τα καλώδια. Οι τιμές διαφέρουν ανάλογα με την περιοχή και την πόλη.

Το τελικό ποσό επηρεάζουν:

• ο αριθμός των συσκευών και των γραμμών που χωρίζονται ή συνδέονται,
• η κατάσταση και το μέγεθος του υπάρχοντος πίνακα, αν έχει χώρο ή χρειάζεται μεγαλύτερος,
• αν χρειάζεται εντοπισμός και διαχωρισμός ενωμένων ουδέτερων σε παλιά εγκατάσταση,
• ο τύπος του ρελέ και του μικροαυτόματου, για παράδειγμα τετραπολικό ρελέ ή διαφορικός μικροαυτόματος,
• ο έλεγχος μετά την επέμβαση και η αποκατάσταση τυχόν ελλείψεων που θα βρεθούν,
• ο χρόνος μετακίνησης, όταν πρόκειται για μεμονωμένη μικρή εργασία.

Όλες τις σχετικές εργασίες θα βρείτε στην ενότητα ηλεκτρολογικές εργασίες.