Zamena krova

Pod zamenom krova svako zamišlja nešto drugo. Neko misli samo na novi pokrivač, neko na potpunu obnovu od rogova do oluka. Na kosom krovu porodične kuće ozbiljna zamena obično obuhvata ceo sloj iznad krovne konstrukcije: stari pokrivač, letve, sekundarnu hidroizolaciju ili paropropusnu foliju, kontraletve, nove letve ili daščanu oplatu, novi pokrivač i sve limarske elemente. Tu spadaju oluci, olučne vertikale, okapni limovi, opšivka dimnjaka, uvale, sleme i opšivke zabata.

Krovna konstrukcija, odnosno noseća drvena konstrukcija, ne menja se automatski pri zameni pokrivača. Otvoren krov je ipak jedini trenutak kada se konstrukcija može temeljno pregledati, popraviti i po potrebi ojačati. Isto tako, to je najbolji trenutak za termoizolaciju ako se potkrovlje koristi za stanovanje ili se to planira.

Ne treba svaki stari krov menjati. Nekoliko napuklih crepova, olabavljen slemenjak ili propusna opšivka dimnjaka mogu se popraviti lokalno. O zameni ima smisla razmišljati kada se problemi ponavljaju na više mesta ili kada je pokrivač dotrajao po celoj površini.

Tipični znaci da je krov na kraju veka trajanja:

• crep se mrvi, ljušti ili upija vodu i zimi puca od mraza,
• lim je zarđao na velikoj površini, a ne samo na ivicama i oko šrafova,
• prokišnjava na raznim mestima i posle svake popravke pojavi se novo mesto,
• ispod pokrivača nema sekundarne folije i u potkrovlje ulazi sneg nanet vetrom,
• letve su trule ili se ispod pokrivača ugibaju,
• krov je od azbestno cementnih ploča ili talasastih ploča, poznatih kao salonit, koje su istrošene i obrasle mahovinom.

Kod glinenog i betonskog crepa često se dešava da bi sam pokrivač još izdržao, ali ispod njega nema sekundarne hidroizolacije, a letve su dotrajale. Tada se crep ponekad može skinuti, razvrstati i ponovo upotrebiti. Kod starih salonitnih ploča i zarđalog lima to nema smisla.

Krovna konstrukcija nosi pokrivač, letve, sneg i vetar. Zato je pri zameni važno znati da li će novi pokrivač biti znatno teži od starog. Glineni i betonski crep teže približno 40 do 50 kg po m², limeni pokrivač samo oko 5 kg po m², a lim sa posipom oko 7 do 8 kg po m². Pri prelasku sa lima ili lakih talasastih ploča na crep opterećenje konstrukcije treba da proveri statičar. Obrnut smer, sa crepa na lim, rasterećuje konstrukciju. U planinskim krajevima posebnu pažnju treba obratiti na opterećenje snegom, a u Vojvodini i na otvorenim terenima na sidrenje pokrivača zbog košave.

Posle otkrivanja krova konstrukcija se pregleda celom dužinom. Prati se truljenje kod venčanice i strehe, gde drvo najčešće vlaži, oštećenja od insekata, napukli ili ugnuti rogovi, olabavljeni spojevi i tragovi starog prokišnjavanja. Oštećeni elementi se menjaju ili udvostručuju, a zdravo drvo se štiti premazom. Ako je konstrukcija ugnuta toliko da se to vidi golim okom na slemenu ili na ravni krova, to je razlog za procenu statičara još pre porudžbine pokrivača.

Cene tesarskih radova, kao što su montaža rogova, zamena krovne konstrukcije ili impregnacija drveta, naći ćete u članku Tesarski radovi.

Crep

Glineni crep je u Srbiji najrasprostranjeniji pokrivač na porodičnim kućama, uz betonski crep i domaće i strane proizvođače kao što su Tondach, Potisje Kanjiža i Bramac. Crep je težak, tih na kiši i dugotrajan. Bolje prigušuje buku i letnje pregrevanje potkrovlja. S druge strane traži dimenzionisanu konstrukciju, veći nagib krova, a postavljanje je sporije. Svaki model ima od proizvođača određen minimalni nagib, koji zavisi od oblika crepa i od toga kakva je sekundarna hidroizolacija ispod njega. Na krovovima sa malim nagibom crep se često ne može koristiti ili samo uz pojačanu podlogu.

Limeni pokrivač

Lim je lagan i brzo se montira. Prema obliku deli se na limeni crep, trapezni lim i pokrivač na stojeći falc. Limeni crep i trapezni lim pričvršćuju se šrafovima na letve, a falcovani pokrivač postavlja se na punu daščanu oplatu. Lim podnosi i manje nagibe, ali je na kiši bučniji i ispod njega može da se kondenzuje vlaga. Zato se ispod lima postavlja sekundarna folija, ventilisani sloj i kod nekih proizvoda antikondenzni sloj sa donje strane. Na tržištu ga nude, na primer, Lindab, Ruukki i Pruszyński.

Kako se odlučiti

• kod stare konstrukcije i laganog prvobitnog pokrivača lim je često sigurniji izbor,
• kod stambenog potkrovlja cene se tišina i toplotna inercija crepa,
• kod malog nagiba odlučuju minimalni nagibi iz tehničkih listova proizvođača,
• u zaštićenim celinama i u naseljima sa obavezujućim planom vrsta i boja pokrivača mogu biti propisane.

Ispod pokrivača treba da bude sekundarna hidroizolacija, danas najčešće paropropusna folija položena direktno na rogove ili na oplatu. Na nju se zakucavaju kontraletve, koje stvaraju ventilisani sloj, a tek zatim letve ili oplata za pokrivač. Vazduh struji od strehe ka slemenu i odvodi vlagu. Na strehi se postavlja ventilaciona rešetka protiv ptica i insekata, a na slemenu ventilaciona traka.

Zamena krova je idealno vreme za termoizolaciju. Ako se potkrovlje koristi za stanovanje, izolacija se postavlja između i ispod rogova, a sa donje strane zatvara parnom branom sa zalepljenim spojevima. Ako potkrovlje ostaje negrejano, često je jednostavnije izolovati tavanicu ispod njega, na primer uduvanom izolacijom. Mnoge opštine i gradovi povremeno raspisuju javne pozive za subvencije za energetsku sanaciju porodičnih kuća, pa aktuelne uslove proverite na zvaničnom portalu svoje lokalne samouprave pre potpisivanja ugovora.

Mnoge kuće, garaže i pomoćni objekti iz druge polovine prošlog veka imaju krov od azbestno cementnih ploča ili talasastih ploča, poznatih kao salonit. Dok je pokrivač ceo i neoštećen, vlakna se iz njega ne oslobađaju. Rizik nastaje pri lomljenju, sečenju, bušenju, pranju vodom pod pritiskom i pri nestručnom skidanju.

Azbestno cementni pokrivač treba da skida firma osposobljena za rad sa azbestom, koja radi prema važećim propisima o bezbednosti na radu i upravljanju opasnim otpadom. Ploče se kvase, skidaju cele, pakuju u foliju i predaju ovlašćenom operateru za opasan otpad, a vlasnik treba da dobije dokaz o predaji. Ni laik ni obična krovopokrivačka ekipa ne bi trebalo da diraju stari salonitni krov. Ako niste sigurni da li ploča sadrži azbest, uzorak može da analizira ovlašćena laboratorija. Postupak, obaveze i cenu uklanjanja naći ćete u članku Demontaža i uklanjanje azbesta i salonit ploča.

Pre porudžbine proverite u nadležnom organu svoje opštine da li vaš konkretan zahvat zahteva prijavu ili odobrenje. U stambenoj zgradi krov je zajednički deo zgrade i o njegovoj zameni odlučuje stambena zajednica. Ako skela ili kontejner zauzimaju javnu površinu, potrebno je odobrenje opštine.

Kod uobičajenog dvovodnog krova porodične kuće zamena ima ustaljen redosled. Važno je da krov ne ostane otvoren preko noći bez pokrivanja i da se radi po delovima u zavisnosti od vremena.

1. Postaviti skelu ili obezbediti rad na visini i dovesti kontejner za otpad.
2. Demontirati oluke, vertikale, slemenjake, opšivku dimnjaka i zabata.
3. Skinuti stari pokrivač i letve, kod crepa razvrstati komade koji mogu ponovo da se upotrebe.
4. Pregledati i popraviti konstrukciju, zameniti oštećene elemente i zaštititi drvo.
5. Položiti paropropusnu foliju ili oplatu sa sekundarnom hidroizolacijom.
6. Zakucati kontraletve i nove letve na razmaku prema pokrivaču, kod falcovanog lima uraditi punu oplatu.
7. Postaviti okapne limove, kuke oluka i ventilacione elemente na strehi.
8. Postaviti novi pokrivač zajedno sa uvalama, slemenom i zabatnim elementima.
9. Opšiti dimnjak, krovne prozore i prodore.
10. Montirati oluke, vertikale i snegobrane.
11. Počistiti okolinu kuće i odvesti otpad.

Radi predstave o budžetu, ovde je orijentacioni obračun za tipičnu porodičnu kuću sa dvovodnim krovom površine 150 m². Računa se sa skidanjem starog crepa, novom sekundarnom hidroizolacijom i novim pokrivačem. Obračun obuhvata samo rad prema cenovniku NUMIQ sa sitnim potrošnim materijalom, bez pokrivača, drveta, folija, limova i ostalog glavnog materijala, bez skele, odvoza otpada i popravki konstrukcije.

Varijanta A: novi crep

• skidanje starog crepa 150 m² × 838 RSD = 125.700 RSD,
• demontaža letava 150 m² × 266 RSD = 39.900 RSD,
• postavljanje paropropusne folije 150 m² × 286 RSD = 42.900 RSD,
• postavljanje kontraletava 150 m² × 385 RSD = 57.750 RSD,
• letvisanje krova 150 m² × 542 RSD = 81.300 RSD,
• postavljanje glinenog ili betonskog crepa 150 m² × 2.958 RSD = 443.700 RSD,
• demontaža starih oluka i vertikala 49 m × 444 RSD = 21.756 RSD,
• montaža horizontalnog oluka 25 m × 937 RSD = 23.425 RSD,
• montaža olučne vertikale 24 m × 887 RSD = 21.288 RSD,
• montaža okapnog lima 25 m × 986 RSD = 24.650 RSD,
• opšivka dimnjaka limom 4 m × 2.169 RSD = 8.676 RSD.

Ukupno rad iznosi približno 891.000 RSD, odnosno oko 5.940 RSD po m² krova. Cene se razlikuju u zavisnosti od regiona i grada, a u Beogradu i Novom Sadu su obično više.

Varijanta B: falcovani limeni pokrivač

Kod falcovanog lima otpadaju letvisanje i postavljanje crepa. Umesto njih radi se daščana oplata od OSB ploča ili dasaka za 937 RSD po m² i pokrivač na stojeći falc za 1.874 RSD po m². Za isti krov rad tako iznosi približno 788.000 RSD. Ako je prvobitni pokrivač limeni, njegovo skidanje po cenovniku košta 572 RSD po m² umesto 838 RSD kod crepa, što za 150 m² iznosi 85.800 RSD.

Obračun je zaista orijentacioni. Stvarnu cenu pomeraju oblik krova sa četvorovodnim delovima, uvalama i badžama, broj krovnih prozora i dimnjaka, nagib, visina kuće i stanje konstrukcije. Radu treba dodati materijal, skelu i zbrinjavanje otpada. Stari crep težine oko 40 do 50 kg po m² daje kod 150 m² otprilike 6 do 7 tona otpada, koji se plaća po težini. Radove rušenja i odvoz šuta opisuje članak Rušenje, a sve limarske stavke naći ćete u članku Limarski radovi.

• pokrivač bez pregleda konstrukcije: novi krov leži na truloj venčanici i za nekoliko godina se ugne,
• težak crep na konstrukciji dimenzionisanoj za lim: rogovi se ugibaju i pucaju,
• nedostaje ventilisani sloj: ispod lima se kondenzuje voda i kaplje u potkrovlje,
• nagib ispod minimuma proizvođača: pri jakoj kiši i vetru voda prodire ispod crepa,
• jeftina opšivka dimnjaka: kit umesto lima sa preklopom ispuca i počne da prokišnjava,
• izolacijom zatrpana ventilacija na strehi: potkrovlje prestane da diše,
• nestručno skidanje salonita: polomljene ploče oslobađaju vlakna, a otpad završi na pogrešnom mestu,
• krov otvoren preko noći bez pokrivanja: nevreme uništi plafon i malter u kući.

Sama zamena krova je posao za krovopokrivače i limare. Vlasnik ipak može mnogo da uradi da radovi prođu brzo i bez štete.

1. Isprazniti potkrovlje kako bi se moglo doći do konstrukcije i venčanice po celom obimu.
2. Fotografisati krov spolja i iznutra, naročito mesta sa tragovima prokišnjavanja.
3. Utvrditi od čega je stari pokrivač i kod sumnje na azbest to unapred javiti izvođaču.
4. Obavestiti osiguravajuću kuću o radovima i sa izvođačem dogovoriti ko odgovara za štetu dok je krov otvoren.
5. Dogovoriti se sa komšijama oko mesta za skelu i kontejner.
6. Pokriti stvari u potkrovlju i ispod krova folijom zbog prašine i prljavštine.
7. Odlučiti o termoizolaciji i krovnim prozorima pre početka, jer se naknadno teško dodaju.

• konstrukcija je pregledana i oštećeni elementi zamenjeni, postoje fotografije,
• ispod pokrivača je neprekinuta sekundarna folija sa preklopima i ventilisanim slojem,
• ventilacija na strehi i slemenu je slobodna i zaštićena rešetkom,
• pokrivač leži u ravni, bez napuklih komada i pričvršćen prema uputstvu proizvođača,
• dimnjak, krovni prozori i prodori opšiveni su limom, a ne samo kitom,
• oluci imaju pad ka vertikalama i voda pri probi otiče,
• izvođač je predao dokumentaciju o materijalu i garanciji, a kod salonita dokaz o predaji otpada,
• okolina kuće je počišćena, bez eksera i krhotina.