Dolu ve görünür tuğla duvar yıkımı

Dolu tuğla duvar eski binalarda hem bölme duvar hem de taşıyıcı duvar olarak kullanılırdı. Bölme duvarlar genellikle 100 ile 150 mm civarındadır, taşıyıcı ve dış duvarlar ise çoğu zaman 300 ile 450 mm, bazen daha kalındır. Tuğlalar kireç harcı ya da kireç çimento harcıyla örülür. Eski kireç harcı çoğu zaman kolayca ufalanır, çimento harcı ise sıkı tutar ve işi yavaşlatır.

Görünür tuğla duvar, üzeri hiç sıvanmamış yüz tuğlasından örülmüş duvardır. Cephelerde, iç mekânda dekoratif bir yüzey olarak ya da tarihi yapılarda görülür. Böyle bir duvarda iş çoğu zaman iki yönlüdür: bir bölümü kaldırmak ve hemen yanındaki, görünür kalacak bölüme zarar vermemek. Tuğlaları yeniden kullanmak istiyorsanız duvar elle, tek tek sökülür ve tuğlalar harçtan temizlenir.

İlk soru "nasıl yıkılır" değil, "bu duvar neyi taşıyor" sorusudur. Türkiye'de apartmanların çoğu betonarme karkastır ve aradaki duvarlar dolgu duvardır. Ama eski yığma binalarda tuğla duvarlar doğrudan döşemeyi taşır. Masum görünen bir bölme duvar da yıllar içinde döşemenin bir kısmını üzerine almış ya da yandaki duvarları rijit tutuyor olabilir. Betonarme binada bile kolona, kirişe ve perde duvara asla dokunulmaz; bunların duvarın içinde kalıp kalmadığı da sıva kırılmadan her zaman anlaşılmaz.

Bu nedenle dolu tuğla duvar yıkmadan önce bir statik mühendisi çağırmak mantıklıdır. Mühendis duvarın taşıyıcı olup olmadığına, çalışma sırasında döşemenin geçici olarak desteklenmesinin gerekip gerekmediğine ve yeni açıklığın üstüne nasıl bir lento konacağına karar verir. Deprem bölgesi olan bir ülkede bu adım ayrıca önemlidir, çünkü taşıyıcı sistemdeki gelişigüzel bir değişiklik binanın tamamını etkiler.

Apartman dairesinde çalışıyorsanız gürültülü işleri gündüz saatlerine planlayın. Molozun ortak merdivenden ve asansörden nasıl taşınacağını da apartman yönetimiyle önceden konuşun. Merdiveni ve kapıları koruyucu malzemeyle kapatmak komşularla olası tartışmaların önüne geçer.

1. Duvarı incelemek ve statik mühendisinin değerlendirmesini elde bulundurmak.
2. Duvarın içinden neyin geçtiğini tespit etmek: elektrik, su, atık su, havalandırma kanalı, doğalgaz. Elektriği elektrikçi, gazı yetkili gaz tesisatçısı kapatmalı ve ayırmalıdır.
3. Odayı boşaltmak, zemini, pencereleri ve kapıları naylonla örtmek, çalışma alanını evin geri kalanından ayırmak.
4. Taşıyıcı duvarda, mühendisin talimatına göre döşemeye geçici dikmeler yerleştirmek.
5. Taşıyıcı duvarda açıklık açılacaksa önce lento yuvasını açmak ve yeni lentoyu yerine koymak, altındaki duvarı ancak bundan sonra kırmak.
6. Yukarıdan aşağıya, katman katman yıkmak ve kalan duvarın sağlam durup durmadığını sürekli izlemek.
7. Molozu yerinde ayırmak: tuğla ve harç ayrı, metal, ahşap ve plastik ayrı.
8. Açıklığın kenarlarını, tavana ve zemine birleşim yerlerini düzeltmek, atığı götürmek.

Çalışma sırasında gaz kokusu alırsanız işi hemen durdurun. Elektrikli alet ve düğme kullanmayın, ateş yakmayın, pencereleri açın, ortamı terk edin ve dışarıdan 187 doğalgaz acil hattını ya da 112'yi arayın.

Elle yıkım kırıcı, keski ve duvar kesme testeresiyle yapılır ve dairelerde, müstakil evlerde yaygındır. Daha hassastır, yapıyı daha az sarsar ve duvarın bir kısmını ya da görünür tuğlaları korumaya imkân verir. Buna karşılık daha yavaş ve fiziksel olarak yorucudur.

Makineli yıkım hidrolik kırıcılar veya küçük yıkım robotlarıyla yapılır. Kalın dış ve taşıyıcı duvarlarda, geniş yüzeylerde ya da elle çalışmanın mümkün olmadığı yerlerde işe yarar. Daha hızlıdır ama daha gürültülüdür ve çevredeki yapı elemanlarına zarar verebilecek titreşim üretir. Uygulamada iki yöntem sık sık birlikte kullanılır: kaba kısmı makine alır, kenarlar ve birleşimler elle temizlenir. Açıklığın kenarlarının düz ve temiz olması isteniyorsa duvar önce elmas diskle ya da tel kesimle kesilir.

Her yöntemde bolca toz çıkar. Su püskürtmek, toz emici kullanmak, toz maskesi, gözlük ve baret takmak lüks değil, işin olağan donanımıdır.

• Duvarın kalınlığı ve görevi: yük taşımayan ince bir bölme duvar kolaydır, dikme ve lento gerektiren kalın bir taşıyıcı duvar çok daha zahmetlidir.
• Harcın sertliği: ufalanan kireç harcı kolay gider, sert çimento harcı işi yavaşlatır.
• Tuğlaların korunması: görünür tuğla duvarı özenle sökmek, sıradan yıkımdan daha uzun sürer.
• Erişim: asansörsüz üst kat, dar merdiven ya da konteyner için yer olmaması molozun taşınmasını uzatır.
• Moloz miktarı: bir metreküp dolu tuğla duvardan kabaca bir buçuk ile iki tona yakın atık çıkar ve kırıldıktan sonra duvardaki hâlinden daha fazla yer kaplar.
• Gizli sürprizler: duvara gömülü tesisat, betona sabitlenmiş metal kasalar veya duvarın içindeki çelik kirişler işi artırır.
• Çevredeki yaşam: içinde oturulan bir binada sessizlik saatlerine uymak ve çevreyi daha iyi korumak gerekir.

• "Duvar ince zaten" diyerek mühendise danışmadan yıkmak. Sonuçta çatlaklar, döşemede sehim ya da komşu dairelerde hasar görülebilir.
• Kolon veya kirişe zarar vermek. Betonarme binada duvarın içinden çıkan bir taşıyıcı elemanı kırmak ya da donatısını kesmek telafisi zor bir hatadır.
• Çok küçük konteyner seçmek. Dolu tuğla ağırdır ve konteyner beklenenden hızlı dolar. Pay bırakarak hesaplayın.
• Molozu evsel çöpe atmak. İnşaat atığı çöp konteynerine konmaz. Belediyenizin yönlendirdiği döküm alanına ya da geri dönüşüm tesisine, bu işi yapan bir nakliye firmasıyla gönderilmelidir.
• Ustayı yalnızca fiyata göre seçmek. Deneyimini, daha önce yaptığı işleri ve olası hasarlara karşı sigortası olup olmadığını sorun.

İşi teslim alırken şu noktaları gözden geçirmekte fayda var:

• duvar anlaşılan ölçüde kaldırılmış, açıklığın kenarları düz ve sağlam,
• çevredeki duvarlarda, tavanda ve zeminde yeni çatlak ya da sehim yok,
• lento mühendisin belirttiği şekilde yerleştirilmiş, geçici dikmeler ancak kararlaştırılan sürenin sonunda sökülmüş,
• kolon, kiriş ve perde duvarlara dokunulmamış,
• çevredeki tesisat güvenceye alınmış, kapatılmış veya bir uzman tarafından yeniden bağlanmış,
• yandaki görünür tuğla duvar zarar görmemiş,
• moloz götürülmüş ve nereye teslim edildiğini gösteren bir belgeniz var,
• alan temizlenmiş ve sonraki işlere hazır.