Plaatsen van een IBA of septische put

De post in de prijslijst gaat over het plaatsen van één put, IBA of gesloten tank, in een reeds gegraven bouwput op een standaard grindbed. Meestal hoort erbij:

• controle van de bodem van de bouwput en de afmetingen ten opzichte van de put,
• aanbrengen en verdichten van een bed van grind of steenslag en dit waterpas afreien,
• laten zakken van de put, stellen en controleren van de positie van in- en uitlaat,
• aansluiten van de aanvoerleiding uit de woning en bij een IBA ook van de afvoerleiding,
• de put geleidelijk met water vullen terwijl in lagen aangevuld wordt volgens de voorschriften van de fabrikant,
• plaatsen van het verlengstuk en het deksel op maaiveldhoogte.

Niet inbegrepen zijn de IBA of put zelf, het machinaal graven, het afvoeren van grond, een betonplaat bij hoog grondwater, het infiltratiesysteem, de stroomvoorziening van de beluchter en de rioolbuis vanaf de woning. Die posten worden apart begroot. De elektrische aansluiting van beluchter en sturing laat u uitvoeren door een elektricien, zodat de installatie ook bij de keuring in orde is.

Gesloten afvalwatertank

Een dichte tank zonder uitlaat. Hij is eenvoudig en vraagt geen stroom of technisch onderhoud. Het gebruik is wel duur, omdat hij vaak geruimd moet worden. Bij een gezin van vier met een tank van ongeveer tien kubieke meter kan dat om de paar weken zijn, afhankelijk van het waterverbruik. Een gesloten tank past daarom vooral bij een weekendverblijf, een klein huishouden of als tijdelijke oplossing tot de riolering er komt.

Septische put

Een put met meerdere compartimenten waarin vaste stoffen bezinken, als voorbehandeling vóór de riolering of vóór een verdere zuivering. Hij zuivert het water niet volledig en mag dus niet zomaar rechtstreeks in een gracht lozen.

IBA

Een zuiveringsinstallatie, vaak met beluchter, die het water zuivert en verder afvoert. Het overtollige slib wordt een tot enkele keren per jaar geruimd. De installatie heeft stroom, regelmatige controle en een geschikte plaats voor het gezuiverde water nodig. Bij permanente bewoning in het buitengebied loont een IBA op lange termijn meestal meer dan een gesloten tank.

Materiaal van de put

Vaak worden putten van polyethyleen of glasvezelversterkt kunststof geplaatst. Ze zijn licht en kunnen zonder kraan gezet worden, maar zijn gevoelig voor grondwater en verkeerd aanvullen. In België zijn ook betonnen putten zeer gangbaar. Ze zijn zwaar en vragen een kraan, maar zijn beter bestand tegen opwaartse druk en belasting. Bij kunststof bepaalt het type veel, bijvoorbeeld zelfdragend of bedoeld om in te betonneren. De voorschriften van de fabrikant gaan voor de gewoonten van de ploeg.

Bij nieuwbouw wordt de IBA of put meestal samen met de rioolaansluiting geplaatst, wanneer de ruwbouw klaar is en de graafmachine het perceel nog op kan. Later is het lastiger door verharding en tuin. De beste periode is zonder langdurige regen en met laag grondwater, dus zomer en vroege herfst.

Voor de plaatsing moet klaar zijn:

• een plan met de positie van de put en, bij een IBA, de manier waarop het gezuiverde water geloosd wordt,
• de bouwput op de juiste diepte en breedte, met ruimte rondom voor het aanvullen en met veilige taluds,
• gegevens over het grondwater, bij voorkeur uit een grondonderzoek,
• de rioolbuis uit de woning met de juiste helling, zodat hij op de hoogte van de inlaat aankomt,
• een stroomkabel voor de beluchter in een mantelbuis,
• bereikbaarheid voor de ruimer, meestal binnen de lengte van de slang.

Bij de inplanting gelden afstanden tot een waterput, de woning en de perceelsgrens volgens het plan en de lokale regels. Vooral de afstand tot putten, van u en van de buren, is belangrijk. Een lekkende tank of slecht ontworpen infiltratie kan de kwaliteit van het putwater verslechteren.

Controle van de bouwput

De bodem van de bouwput wordt ontdaan van losse grond, stenen en water. De diepte wordt gecontroleerd aan de hand van de hoogte van de put en van de inlaat. De wanden moeten stabiel zijn. Bij een diepere bouwput worden ze beschoeid of onder talud gegraven, zodat ze niet op de put of op de werklui instorten.

Grindbed

Op de bodem komt een laag grind of steenslag, die fabrikanten meestal voorschrijven in een dikte van ongeveer 10 tot 20 cm. De laag wordt verdicht en met een rei vlak afgewerkt. De put moet met de hele bodem dragen, anders buigt of scheurt hij na het vullen. Bij hoog grondwater of bij putten die dat vragen, wordt in plaats van een grindbed een betonplaat gegoten, eventueel met verankering tegen opdrijven. Dat is geen standaardbed meer en wordt apart begroot.

Plaatsen van de put

Een kunststof put wordt met hijsbanden in de bouwput gelaten, niet langs het talud naar beneden geschoven. Een betonnen put wordt met een kraan geplaatst. De put wordt zo gedraaid dat de inlaat naar de woning wijst en de uitlaat naar de infiltratie of de gracht, en wordt met de waterpas gesteld.

Aansluiten van de leidingen

De aanvoer uit de woning wordt via de dichting van de fabrikant aangesloten. De buis moet een gelijkmatige helling en een vaste ondergrond hebben, zodat de verbinding na het aanvullen niet zakt. Bij een IBA worden ook de afvoerleiding en een mantelbuis voor de luchtslang en de kabel naar de beluchter aangesloten.

Aanvullen en vullen met water

Bij kunststof putten is dit de belangrijkste stap. De put wordt geleidelijk met water gevuld en tegelijk in lagen van ongeveer 20 tot 30 cm aangevuld. Het waterpeil binnen moet ongeveer op de hoogte van de aanvulling liggen of iets hoger, zodat de gronddruk de wanden niet vervormt. Voor het aanvullen wordt zand, steenslag of steenvrije grond gebruikt, die met de hand of met licht materieel verdicht wordt. Een zware trilwals vlak naast de wand kan de put beschadigen. Sommige fabrikanten schrijven aanvullen met aardvochtig beton voor, en dan volgt u die instructie precies.

Verlengstuk en deksel

Tot slot worden het verlengstuk en het deksel op maaiveldhoogte gezet. Het deksel ligt het best iets boven het maaiveld, zodat er geen regenwater in loopt. Rijdt er een wagen over de put, dan zijn een lastverdeelplaat en een deksel met de juiste belastingsklasse nodig.

Het gezuiverde water uit de IBA moet ergens heen. Ligt er een gracht of beek in de buurt, dan kan daarin geloosd worden, met toestemming van de waterloopbeheerder. Vaak wordt het water in de bodem geïnfiltreerd, bijvoorbeeld via infiltratiekratten, drainagebuizen of een infiltratieveld.

Infiltratie werkt alleen in doorlatende grond. In klei of leem zakt het water nauwelijks weg, het systeem loopt vol en het water komt aan de oppervlakte. Daarom is het verstandig vooraf een doorlatendheidsproef te laten uitvoeren of een deskundige te laten beoordelen hoe het zit met de doorlatendheid, het grondwaterpeil en de invloed op putten in de omgeving. De infiltratie van de IBA moet u niet verwarren met de infiltratie van regenwater van het dak. Regenwater wordt apart verwerkt, eerst via de regenwaterput, en mag niet in de IBA, omdat het de installatie uitspoelt.

Vraag voor u begint bij uw gemeente na of voor uw put of installatie een melding of omgevingsvergunning nodig is, en of uw perceel in een zone ligt waar een IBA verplicht is. Welke oplossing u nodig hebt, hangt in Vlaanderen af van het zoneringsplan van de gemeente.

Aansluitplicht op de riolering

Ligt er in de straat een openbare riolering, dan is aansluiten in de regel verplicht. Een gesloten tank of IBA is dan meestal geen blijvende oplossing. Vraag voor u investeert bij de gemeente of rioolbeheerder of er plannen zijn om riolering in uw straat aan te leggen.

Ruimen van de put

Een gesloten tank, septische put of IBA wordt geruimd door een erkende ruimer, die het slib naar een verwerkingsinstallatie brengt. De inhoud mag nooit op het land, in een gracht of in de bodem geloosd worden. Bewaar de attesten van elke ruiming.

Beheer van een IBA

Een IBA vraagt regelmatig onderhoud volgens de handleiding van de fabrikant, controle van de beluchter en periodiek ruimen van slib. De voorwaarden voor het lozen van gezuiverd water, inclusief eventuele staalnames, hangen af van de locatie en van de vraag of in de bodem of in oppervlaktewater geloosd wordt. Een onderhoudscontract met de leverancier maakt het beheer eenvoudiger en houdt de garantie in stand.

Een kleine kunststof gesloten tank kan een handige doe-het-zelver zelf plaatsen, als er een graafmachine beschikbaar is en de handleiding van de fabrikant gevolgd wordt. Bij een IBA is het verstandiger plaatsing en opstart aan de leverancier over te laten, omdat de garantie en de lozingsvoorwaarden daarvan afhangen. Werkwijze bij een gesloten tank:

1. De benodigde melding of vergunning nagaan en de positie van de put volgens het plan uitzetten.
2. De bouwput graven met ruimte rond de put en de wanden beveiligen.
3. Water uit de bodem wegpompen en losse grond en stenen verwijderen.
4. Steenslag of grind in de voorgeschreven dikte aanbrengen, verdichten en met een rei vlak afwerken.
5. De put met hijsbanden laten zakken, de inlaat naar de woning draaien en met de waterpas stellen.
6. De aanvoerleiding via de dichting aansluiten en de helling controleren.
7. Een eerste laag water in de put laten lopen en rondom tot dezelfde hoogte aanvullen met zand.
8. Met de hand verdichten en in lagen verdergaan, met het water binnen steeds ongeveer op de hoogte van de aanvulling.
9. Verlengstuk en deksel iets boven het maaiveld plaatsen.
10. Het bed, de aansluitingen en de aanvulling fotograferen en de foto's bij de documentatie bewaren.

• Put geplaatst zonder rekening te houden met het grondwater. Het gebeurt dat een lege kunststof tank in een nat voorjaar omhoog gedrukt wordt en de leidingen afscheurt.
• Aanvullen zonder de put te vullen. De gronddruk drukt de wanden van de lege kunststof put naar binnen.
• Aanvullen met stenen en puin. Scherpe stenen beschadigen de wand en het materiaal laat zich niet goed verdichten.
• Ongelijk of niet verdicht bed. De put zakt na het vullen scheef weg en scheurt, of de inlaat verschuift.
• Verkeerde helling van de aanvoer. De afvoer uit de woning raakt verstopt of de put ligt zo diep dat hij moeilijk te ruimen is.
• Infiltratie in klei of leem. Het gezuiverde water komt op het gazon of in de kelder van de buren terecht.
• Regenwater op de IBA aangesloten. Na een stevige bui spoelt het actief slib weg en zuivert de installatie wekenlang slecht.
• Deksel onder het maaiveld. Regenwater loopt in de put en die is sneller vol.

• de put staat waterpas en het deksel ligt iets boven het maaiveld,
• de inlaat en bij een IBA ook de uitlaat zijn met dichtingen aangesloten en nergens lekt water,
• de wanden van de kunststof put zijn niet vervormd, wat u van binnen met een zaklamp kunt zien,
• de aanvulling rond de put is verdicht en de grond zakt na de eerste regenbuien niet in,
• in een gesloten tank daalt het peil niet als er niets in geloosd wordt, een eenvoudige dichtheidstest,
• bij een IBA draait de beluchter, is de beluchting zichtbaar en geeft de sturing geen storing,
• de ruimer kan het deksel bereiken,
• u hebt de gebruikershandleiding, het garantiebewijs, de prestatieverklaring van de put en foto's van de plaatsing ontvangen.

Bewaar de foto's van het bed en de aanvulling. Bij een klacht kijkt de fabrikant vaak net na of de put volgens zijn instructies geplaatst is.

De arbeidsprijs in de NUMIQ-prijslijst bedraagt 1.104 € per stuk voor het plaatsen van een IBA of gesloten tank op een standaard grindbed. De arbeidsprijs omvat klein verbruiksmateriaal, maar niet de put zelf. Het materiaal voor het bed wordt als aparte post gerekend. De prijzen verschillen per regio en stad en liggen rond Brussel, Antwerpen en Gent meestal hoger.

De installatie of put zelf kost doorgaans een veelvoud van de plaatsing, afhankelijk van inhoud, materiaal en techniek. Een sleutel-op-de-deur-oplossing omvat ook graafwerk, leidingen, infiltratie en elektriciteitswerk, dus het loont om meerdere offertes voor dezelfde omvang op te vragen. Sommige gemeenten of rioolbeheerders geven een premie voor een IBA, controleer de actuele voorwaarden op de officiële website van uw gemeente.

De prijs van de plaatsing en de bijbehorende werken hangt vooral af van:

• het grondwaterpeil en de noodzaak van een betonplaat of verankering,
• de grondsoort en de diepte van de bouwput,
• materiaal en gewicht van de put, dus of er een kraan nodig is,
• de lengte van de aanvoerleiding en het type infiltratie,
• de bereikbaarheid van het perceel voor graafmachine en vrachtwagen.

Bijbehorende werken kunt u apart begroten, bijvoorbeeld machinaal uitgraven van een bouwput, een sleuf graven voor leidingen en aanvullen en verdichten. Meer posten vindt u onder waterleiding en afvoer en grondwerk.