Elektrische vloerverwarming leggen (verwarmingsmat)

De kabel in de mat wordt warm als er stroom doorheen gaat en geeft die warmte af aan de lijm en de tegels. Omdat de hele laag dun is, meestal maar een paar millimeter, reageert de vloer snel. Na het aanzetten voel je de warmte aan je voeten veel eerder dan bij een dikke zandcementvloer met leidingen erin.

Comfortverwarming of hoofdverwarming

In de badkamer dient een mat meestal als comfortverwarming: de tegels voelen niet meer koud aan. Een radiator of designradiator verwarmt de ruimte dan zelf. In een goed geïsoleerde woning kan een mat ook de hoofdverwarming zijn. Dan moet het vermogen per vierkante meter en het totale verbruik wel berekend worden op het warmteverlies van de ruimte, niet op gevoel. Matten zijn er in verschillende vermogens, gangbaar is ongeveer 100 tot 200 W/m². Een hoger vermogen kies je waar de vloer echt moet verwarmen, een lager vermogen waar het alleen om comfort gaat.

Enkeladerige en dubbeladerige kabel

Bij een dubbeladerige kabel komt er maar één koude aansluitkabel uit de mat. Dat is een niet-verwarmend stuk kabel dat naar de thermostaat loopt. Het leggen is eenvoudiger, want de mat hoeft niet terug naar het beginpunt. Een enkeladerige mat heeft aan beide uiteinden een aansluitkabel. Je moet hem dus zo indelen dat beide uiteinden bij de thermostaat uitkomen. In een kleine badkamer met veel hoeken is dat een onnodige puzzel, en daarom wordt tegenwoordig vaker dubbeladerig gelegd.

Wanneer een mat niet de juiste keuze is

Wil je een groot deel van het huis verwarmen en heb je een warmtepomp of cv-ketel, dan is watergedragen vloerverwarming in het gebruik meestal gunstiger. Met een warmtepomp werkt een lage watertemperatuur over een groot vloeroppervlak juist goed. Een mat hoort vooral onder tegels en natuursteen. Onder laminaat, hout of pvc gebruikt men eerder verwarmingsfolie. Een andere mogelijkheid is de mat eerst in egaline te gieten en de vloer daarop te leggen. Houd je dan aan de maximale temperatuur die de fabrikant van de vloerbedekking toestaat.

Het uitrollen van de mat zelf gaat snel. De kwaliteit van het resultaat hangt vooral af van wat er daarvoor is gebeurd.

De ondergrond

De ondergrond moet stevig, droog, vlak en stofvrij zijn. Oude tegels kunnen soms blijven liggen, als ze goed vastzitten en niet hol klinken. Ze worden dan opgeschuurd en voorzien van een hechtprimer. Grotere oneffenheden egaliseer je vóór het leggen van de mat. De kabel verdraagt het niet dat er in kuilen veel lijm komt te staan terwijl hij op de hoge plekken maar dun bedekt is.

Isolatie onder de mat

Zit er onder de vloer een onverwarmde ruimte, bijvoorbeeld een kruipruimte onder een oude begane grondvloer zonder isolatie, dan gaat een groot deel van de warmte naar beneden. De vloer warmt dan traag op en het verbruik stijgt. In dat geval loont het om dunne isolatieplaten te leggen die geschikt zijn om op te tegelen, bijvoorbeeld XPS met een cementlaag. Nog beter is de vloer vanuit de kruipruimte te isoleren. Voor vloerisolatie bestaan regelingen zoals de ISDE. Kijk bij de actuele voorwaarden of jouw situatie in aanmerking komt. Bij een verdiepingsvloer tussen twee verwarmde ruimtes is isolatie meestal niet nodig, al warmt de vloer er wel sneller door op.

Wat elektricien en loodgieter eerst moeten doen

• De inbouwdoos voor de thermostaat zit in de wand, meestal buiten het bereik van spatwater, en er loopt een voeding naartoe vanuit de groepenkast.
• Vanaf de onderkant van de doos loopt een sleuf met een flexibele buis naar de vloer voor de vloervoeler, plus een sleuf voor de aansluitkabel.
• Waterleidingen en afvoeren in de vloer zijn klaar, getest en dichtgezet, zodat er daarna niet meer geboord of gehakt hoeft te worden.
• De plek van de douchegoot, de afvoer en een eventueel bad staat vast, want daaronder komt geen mat.

Indeling van het vloeroppervlak

Je kiest de mat op basis van het vrije vloeroppervlak, niet op de afmetingen van de ruimte. Trek van de badkamer het bad, de douchebak, het toilet, een badmeubel dat op de vloer staat en een strook langs de wanden af. Onder meubels zonder pootjes, een keukenblok of een inbouwkast hoort geen kabel. De warmte zou zich daar ophopen, de kabel raakt oververhit en het meubel lijdt eronder. De meeste fabrikanten raden een paar centimeter afstand aan tot wanden en vaste objecten. De precieze maat staat in de handleiding.

Laat de erkend elektricien ook controleren of de groepenkast en de hoofdaansluiting een extra verbruiker aankunnen. In oudere woningen is er soms geen vrije groep of geen geschikte aardlekschakelaar.

Meten vóór het leggen

Nog voordat de mat op de vloer wordt uitgerold, worden de weerstand van de verwarmingskabel en de isolatieweerstand gemeten. De waarden worden vergeleken met het typeplaatje en genoteerd op het garantiebewijs. Deze eerste meting bewijst dat de mat onbeschadigd uit de winkel kwam. Zonder die meting is bij een garantieclaim moeilijk aan te tonen wanneer de kabel beschadigd is geraakt.

Primer en uitrollen

De ondergrond krijgt een primer. Die maakt de zuiging gelijkmatig en zorgt dat het zelfklevende gaas beter hecht. Na het drogen wordt de mat uitgerold vanaf de plek waar de aansluitkabel uitkomt. Bij de wand wordt het gaas ingeknipt, de mat gedraaid en verder in de andere richting gelegd. Je knipt altijd alleen het gaas, nooit de verwarmingskabel. Moet je om een hoek of een afvoer heen, dan kan de kabel voorzichtig van het gaas worden losgemaakt en los gelegd, vastgezet met tape.

Regels voor het leggen van de kabel

• De kabel mag zichzelf niet kruisen of raken.
• De afstand tussen de lussen blijft gelijk, anders krijg je warmere en koudere banen.
• De kabel wordt niet scherp geknikt en gaat niet over dilatatievoegen.
• De verbinding tussen verwarmingskabel en aansluitkabel ligt meestal in de vloer en wordt ingegoten, niet in de wand.
• De aansluitkabel is lang genoeg om zonder verlengen de thermostaatdoos te bereiken.

De vloervoeler

De temperatuurvoeler gaat in een flexibele buis met een dichtgemaakt uiteinde. De buis loopt van de wand de vloer in en eindigt ongeveer midden tussen twee kabellussen, meestal enkele tientallen centimeters uit de wand. De voeler mag de kabel niet raken, anders meet hij de temperatuur van de kabel en niet die van de vloer. Dankzij de buis kun je een defecte voeler later uittrekken en vervangen zonder tegels te breken.

Tweede meting, foto's en tekening

Na het leggen worden beide weerstanden opnieuw gemeten. Daarna is het moment om foto's uit verschillende hoeken te maken en een schets te tekenen met de ligging van kabel, verbinding en voeler. Wil je over een paar jaar een deurstopper of een kast in de vloer vastzetten, dan bespaart die schets je veel zorgen.

Direct in de tegellijm

Bij deze methode komt de lijm direct op de mat en worden de tegels daarin gezet. De opbouw is het laagst, maar er zit een addertje onder het gras. De lijmkam blijft makkelijk achter de kabel haken en kan hem beschadigen. Bovendien is het lastig om de kabel volledig in te bedden zonder luchtholtes onder de tegel. Deze methode past daarom vooral bij kleine oppervlakken en een ervaren tegelzetter, met een flexibele lijm die geschikt is voor vloerverwarming, meestal klasse C2 S1.

Eerst een laag egaline, dan tegels

In de praktijk kiest men vaker voor twee stappen. De mat wordt eerst ingegoten met zelfnivellerende egaline, die de kabel gelijkmatig en zonder lucht afdekt. Volgens de fabrikant komt die laag meestal enkele millimeters boven de kabel. Na het uitharden heb je een vlakke, stevige ondergrond en zet de tegelzetter de tegels zonder risico voor de kabel. De warmte verspreidt zich gelijkmatiger en de tegels hechten beter.

Waar de waterdichting komt

In de badkamer, en zeker in een inloopdouche met douchegoot, moet de vloer waterdicht worden afgewerkt. Gebruikelijk is: mat leggen, ingieten met egaline en daarna de waterdichtingslaag met afdichtband in de hoeken op die laag aanbrengen. Sommige systeemfabrikanten staan een andere volgorde toe. Doorslaggevend is de handleiding van het systeem, en dat lijm, egaline en waterdichting op elkaar zijn afgestimd. Voor boren in waterdichting en kabel geldt altijd: eerst de tekening erbij pakken.

Een verwarmingsmat is een elektrisch apparaat dat vast op het net wordt aangesloten. De aansluiting op de installatie, de groep en de beveiliging laat je over aan een erkend elektricien die volgens NEN 1010 werkt. Daar hoort een aardlekschakelaar bij, die in de badkamer onmisbaar is, en de juiste plek van de thermostaat ten opzichte van de zones in de badkamer. Vraag de elektricien na het aansluiten om de meetwaarden en een kort opleververslag. Bewaar dat samen met het garantiebewijs van de mat.

Welke thermostaat kies je?

Kies een thermostaat met vloervoeler, ook als hij daarnaast de luchttemperatuur meet. Bij tegels stel je een comfortabele vloertemperatuur in. Bij hout of pvc houd je de maximale oppervlaktetemperatuur van de fabrikant aan, die vaak flink lager ligt. Een programmeerbare thermostaat warmt de vloer 's ochtends en 's avonds op als je thuis bent en laat hem de rest van de dag koeler. Heb je een contract met dal- en normaaltarief of een dynamisch contract, dan loont het om het programma daarop af te stemmen. Je energieleverancier vertelt je welke tijden voor jou gelden.

Twee badkamers met hetzelfde oppervlak kunnen qua werk flink verschillen.

• Eenvoudige vorm. Een rechthoekig vrij oppervlak zonder uitsparingen is snel bedekt: uitrollen, draaien, klaar.
• Veel hoeken en obstakels. Afvoeren, leidingkokers, nissen en schuine wanden betekenen veel knippen in het gaas en kabel met de hand leggen.
• Staat van de ondergrond. Een vlakke, stevige betonvloer hoeft alleen een primer. Oude tegels moeten gecontroleerd en behandeld worden, een oneffen vloer moet geëgaliseerd.
• Isolatieplaten. Moet er isolatie onder de mat, dan komt er een extra laag en extra tijd voor het verlijmen bij.
• Geen voorbereiding in de wand. Zonder inbouwdoos en sleuf voor de voeler moet er in een afgewerkte wand gehakt worden.
• Opbouwhoogte. Bij drempels en aansluitende vloeren moet vooraf vaststaan of de nieuwe laag past en de deur nog opengaat.
• Klein oppervlak. Ook bij een klein toilet zijn alle metingen en instellingen nodig, dus per vierkante meter is het werk relatief bewerkelijk.

• Kabel beschadigd bij het lijmen. Een tand van de lijmkam of een scherpe tegelrand snijdt in de isolatie. Soms werkt de verwarming nog, totdat vocht de aardlekschakelaar laat aanspreken. Daarom wordt ook na het ingieten en na het tegelen gemeten.
• Voeler zonder buis of tegen de kabel. De thermostaat schakelt te vroeg uit en de vloer blijft koud, of een defecte voeler is niet te vervangen.
• Lucht onder de kabel. Waar de kabel niet goed is ingebed, raakt hij oververhit. Dat kan zijn levensduur verkorten en scheurtjes in de lijm geven.
• Mat onder meubels. Onder een kast zonder pootjes hoopt warmte zich op, het meubel vervormt en de kabel lijdt eronder.
• Te vroeg aanzetten. Wordt er gestookt voordat lijm of egaline is uitgehard, dan droogt alles ongelijkmatig. Tegels kunnen loskomen of de voegen scheuren.
• Geen isolatie boven een koude ruimte. De vloer warmt traag op en het verbruik valt hoger uit dan verwacht.
• Verbinding in de wand of te korte aansluitkabel. Verlengen buiten de vloer is later vaak een bron van storingen en de meeste fabrikanten raden het af.
• Geen tekening. Jaren later boort iemand blind in de vloer en raakt de kabel. Een specialist moet het dan repareren en vaak moet een deel van de tegels eruit.

Primer, het leggen van de mat in een gemiddelde badkamer, het plaatsen van de voeler en de metingen lukken meestal in een paar uur. Wat langer duurt, is alles wat moet drogen. Een primer heeft volgens de fabrikant meestal enkele uren nodig. Egaline is vaak na ongeveer een dag beloopbaar, maar heeft langer nodig voordat er getegeld kan worden en zeker voordat er gestookt mag worden.

Wanneer je de verwarming voor het eerst aanzet, hangt af van de handleiding van lijm en egaline. Bij dunne lagen noemen fabrikanten meestal ongeveer een week, bij dikkere cementgebonden lagen soms meerdere weken. De eerste keer opwarmen gaat geleidelijk: de thermostaat laag zetten en de temperatuur per dag een stukje verhogen. Zo verdampt het restvocht gelijkmatig en komen de tegels niet onder spanning te staan.

Reken er dus op dat er tussen het leggen van de mat en een warme vloer een paar dagen tot weken zitten. Een korte montage betekent niet dat je de badkamer de volgende dag al volledig kunt gebruiken.

Een elektrische mat is geen klus die je van begin tot eind zelf doet. Aansluiten en doormeten hoort bij een erkend elektricien. Veel voorbereidend werk kun je wel zelf doen, en daarmee help je de vakmensen en voorkom je vertraging.

1. De ruimte helemaal leegmaken en de vloer stofvrij opleveren.
2. Oude vloerbedekking of losse tegels verwijderen en controleren of de resterende tegels nergens hol klinken.
3. Op papier het vrije vloeroppervlak tekenen, met bad, douche, toilet en vaste meubels als vlakken waar geen mat komt.
4. De opbouwhoogte bij drempels en deuren nameten, zodat bekend is of de deur later moet worden ingekort.
5. Met elektricien, loodgieter en tegelzetter de volgorde van het werk afspreken en vastleggen wie wat meet.
6. Bij de levering de doos van de mat bewaren en het garantiebewijs klaarleggen voor de metingen.
7. Tijdens het werk niemand in werkschoenen over de gelegde mat laten lopen en er geen emmers of ladders op zetten.
8. Zelf foto's van de gelegde mat maken voordat de egaline erop komt.

Na de oplevering ligt bijna de hele mat onzichtbaar onder de tegels. Sta er dus op dat je alle gegevens krijgt en dat je de werking controleert voordat de vakmensen vertrekken.

• Garantiebewijs van de mat met de weerstandswaarden vóór het leggen, na het leggen en na het ingieten of tegelen
• Gemeten waarden binnen de tolerantie die de fabrikant op het typeplaatje noemt
• Foto's en een tekening met de ligging van kabel, verbinding en voeler
• Voeler in een buis met dichtgemaakt uiteinde en zonder contact met de kabel
• Meetwaarden en opleververslag van de elektricien en een werkende aardlekschakelaar
• Thermostaat die de vloertemperatuur toont en is ingesteld op het soort vloerbedekking
• Duidelijke uitleg wanneer en hoe je de verwarming geleidelijk aanzet, afgestemd op lijm en egaline
• Na de eerste keer opwarmen een gelijkmatig warme vloer zonder duidelijk koude of hete plekken
• Handleiding van de thermostaat en contactgegevens van het installatiebedrijf voor storingen