Buhar kesici montajı

Her evde günlük olarak bol miktarda su buharı oluşur: yemek pişirirken, duş alırken, çamaşır kuruturken ve hatta nefes alırken. Sıcak ve nemli hava doğal olarak dışarıya doğru ilerler. Bu hava yalıtımın içine girip orada soğursa suya dönüşür. Islanan taş yünü ya da cam yünü iyi yalıtmaz, mertekler ve kirişler nem çeker, küf başlar, alçıpan levhalar ve metal profiller de zarar görür.

Temel kural tektir: buhar kesici her zaman yalıtımın sıcak tarafına konur, yani odaya bakan tarafa. Yalıtımla dış ortam arasına asla konmaz, orada tam tersine nemi yapının içinde hapseder.

Uygulamada iki durumla karşılaşırsınız:

• Çatı katmanlarında buhar kesici: Örtü, çatı katının eğimli bölümlerinde merteklerin altına ya da mertek arasındaki yalıtımın altına serilir ve çatının diğer katmanlarıyla bütünlük oluşturur.
• Alçıpan tavanda buhar kesici: Örtü, alçıpan levhaların üstüne, tavan ya da çatı arası yalıtımının altına yerleştirilir.

Alçıpan tavanda katmanların odadan yukarı doğru sırası şöyledir: alçıpan levha, taşıyıcı profiller, buhar kesici, ısı yalıtımı ve en üstte tavan ya da çatı konstrüksiyonu. Çatı katlarında iki durum çoğu zaman bir arada bulunur. Düz tavan eğimli bölüme geçer ve tam bu geçişte örtünün kesintisiz devam etmesi gerekir.

Halk arasında bu örtülerin hepsine buhar kesici denir, ama aralarında önemli farklar vardır:

• Klasik buhar kesici (polietilen ya da alüminyum yansıtıcı katmanlı): Buhar geçişini neredeyse tamamen durdurur, sıradan yalıtımlı katmanlar için uygundur.
• Buhar freni: Buharı yalnızca yavaşlatır ve yapının kontrollü şekilde kurumasına izin verir. Buhar geçirgen, nefes alan katmanlarda tercih edilir.
• Akıllı örtü (nem değişken membran): Geçirgenliğini neme göre değiştirir. Kışın yalıtımı korur, yazın içeri doğru kurumaya izin verir. Çatı katlarında ve eski evlerin tadilatında sık kullanılır.

Hangi tipin doğru olduğunu tüm katman tasarımı belirler: dış taraftaki çatı altı membranı nasıl, hangi yalıtım malzemesi kullanılıyor, çatı havalandırmalı mı. Türkiye'de binalardaki ısı yalıtımı konusu TS 825 standardıyla ele alınır. Emin değilseniz katman düzenini bir mühendise ya da deneyimli bir ustaya değerlendirtin. Yansıtıcı katmanlı örtülerde yön üreticinin talimatına göre belirlenir, genellikle parlak yüz odaya bakar.

Örtü kadar sistem aksesuarları da önemlidir: birleşimler için yapışkan bantlar, duvara bağlantı için kalıcı elastik mastik, kablo, boru ve armatür geçişleri için manşetler. Örtü ve bantların aynı üreticiden olması, birbirine güvenle tutunmaları açısından iyidir.

1. Zemin kontrol edilir: kuru, temiz olmalı ve örtüyü yırtabilecek sivri çıkıntılar bulunmamalı.
2. Isı yalıtımı boşluksuz yerleştirilir, böylece ısı köprüsü oluşmaz.
3. Örtü şeritleri mümkün olduğunca az birleşim çıkacak şekilde planlanır.
4. Örtü doğru yüzü içeri bakacak şekilde serilir, sonuna kadar gerilmeden, hafif bolluk bırakılarak zımba teliyle sabitlenir.
5. Şeritler birbirinin üstüne bindirilir, genellikle yaklaşık 10 cm ya da üreticinin önerdiği kadar, ve her birleşim sistem bandıyla kapatılır.
6. Çevrede örtü duvarlara, kalkan duvarlara ve parapetlere mastikle bağlanır, üstüne bir çıta ya da profil bastırılır.
7. Baca, boru ve kablo geçişleri manşet ya da bantla yalıtılır.
8. Kapatmadan önce her şey kontrol edilir, profiller ve alçıpan ancak bundan sonra monte edilir.

Uygulamada tesisat boşluğu bırakmak işe yarar: örtünün altına çıtalar ya da taşıyıcı profiller sabitlenir, alçıpan ise bunların altına asılır. Elektrik kabloları ve spot kutuları bu boşlukta ilerler, örtünün delinmesi gerekmez. Çatıda karşı çıta ya da sac işleri gibi başka işler de yapılıyorsa, bitmiş örtüye zarar vermeyecek şekilde sırayı birlikte planlamak iyi olur.

Tavandaki elektrik tesisatını yalnızca yetkin bir elektrikçi yapmalıdır.

İşin zorluğunu ve dolayısıyla maliyetini alandan çok, çözülmesi gereken detayların sayısı belirler. Yeni yapıda, düzgün planlı, az geçişi olan düz bir tavan daha kolaydır. Şu durumlar daha fazla emek ister:

• Düz tavanla eğimli bölümlerin birleştiği çatı katları, burada iki yüzey arasında kesintisiz geçiş gerekir
• Tavanda çok sayıda spot, havalandırma ağzı ya da hoparlör
• Çatı pencereleri, baca ve parapetler, bunların çevresinde örtü şekillendirilip mastiklenir
• Eski ve düzgün olmayan duvarlı tadilatlar, burada bağlantıyı sızdırmaz yapmak zordur
• Akıllı örtüler ve daha kaliteli sistem aksesuarları
• Mahya altında yüksekte çalışma, bu da iskele gerektirir

Bantların ve mastiklerin bir çalışma sıcaklığı aralığı vardır. Donda ya da tozlu yüzeyde tutmazlar. Bu yüzden ısıtılmayan çatı katlarında kışın iş bazen ertelenir.

• Örtünün yanlış tarafa konması. En ağır hatadır, nem doğrudan yapının içinde kalır.
• Bindirmenin bantlanmaması. Şeritlerin üst üste gelmesi tek başına sızdırmazlık sağlamaz, öyle görünse bile.
• Ucuz genel amaçlı bant. Zamanla kalkar ve birleşim sızdırmaya başlar.
• Duvara bağlantının yapılmaması. Duvara sadece dayanan örtü, çevre boyunca sürekli bir aralık bırakır.
• Delinen örtü. Profil montajı sırasında kolayca yırtılır ya da delinir ve kimse onarmaz.
• Spot delikleri sonradan açılır. Sık görülen bir durumdur: bitmiş tavana delik açılır ve bu deliklerde buhar kesici artık kimse tarafından yalıtılmaz.
• Köşelerde ve eğimli bölüme geçişte kesinti. En çok hafife alınan yerler tam olarak bunlardır.

Sonuçlar genellikle hemen ortaya çıkmaz. Nem lekeleri, köşelerde küf ya da artan ısınma giderleri ancak birkaç mevsim sonra görünür. O zamana kadar tavan çoktan kapanmıştır ve onarım, tavanın sökülmesi demektir.

Buhar kesicinin alçıpan ya da kaplama ile kapatılmadan önce incelenmesi gerekir. Sonrasında artık görünmez. Teslim alırken şunlara bakın:

• Örtü üreticinin talimatına göre doğru yüzü içeri bakacak şekilde serilmiş
• Bütün şeritler bindirilmiş, her birleşim kırışıksız ve kenarları kalkmadan tamamen bantlanmış
• Çevrede örtü duvarlara ve kalkan duvarlara mastik ya da bantla bağlanmış
• Düz tavanla eğimli bölüm arasındaki geçiş kesintisiz
• Baca, boru ve kabloların manşeti var ya da özenle bantlanmış
• Yüzeyde zımba ve vidalardan kaynaklı delik, yırtık ya da delinme yok
• Kullanılan bant ve mastikler örtüyle aynı sisteme ait
• Daha kapsamlı yapılarda sızdırmazlık hava sızdırmazlık testiyle (blower door testi) doğrulanmış